آب شدن یخ‌ها در سراسر سیاره زمین با سرعت بی‌سابقه‌ای در حال افزایش است. حالا نتیجه تحقیقات اخیر نشان داده است که ذوب شدن یخ‌های گرینلند و قطب جنوب، به بالاترین حد خود تاکنون رسیده است. گرچه انتشار نتیجه تحقیقات محققان برزیلی در کمتر از یک سال پیش که حاکی از شکسته شدن رکورد بالاترین دمای ثبت شده در قطب جنوب بود، به روشنی بیان می‌کرد که باید به زودی انتظار تبعات این اتفاق باشیم، اما به نظر می‌رسد که سرعت تغییرات خطرناک آب‌وهوایی و البته تبعات خطرناک آن از جمله انقراض دسته‌جمعی، بسیار بیشتر از آن چیزی است که همه تصور می‌کنند. موضوعی که پیش‌تر هم در نامه هشدارآمیز 17 دانشمند در سراسر جهان بر روی آن تاکید شده بود.

دیروز، خبرگزاری گاردین گزارش داد که بر اساس یک مقاله که روز دوشنبه در مجله «کرایسفر» منتشر شد، نرخ ذوب شدن یخ‌ها در حال حاضر مطابق با بدترین سناریویی است که هیئت بین‌ دولتی تغییر اقلیم، مرجع برجسته جهانی در زمینه آب‌وهوا، در نظر گرفته بود. به عبارت دیگر، ما در حال حاضر با شرایطی روبه‌رو هستیم که به عنوان بدترین سناریوی ممکن در نظر گرفته شده است.
توماس اسلاتر، نویسنده اصلی این مقاله و همکار تحقیقاتی در مرکز مشاهدات قطبی و مدل‌سازی دانشگاه لیدز، هشدار داده که تبعات این اتفاق در گوشه و کنار جهان احساس می‌شود. او گفته است: «بالا آمدن سطح دریاها در این مقیاس، در همین قرن، تاثیرات بسیار جدی در جوامع ساحلی خواهد داشت.»
در میان سال‌های 1994 تا 2017، حدود 28 تریلیون تُن (28 هزار میلیارد تُن) از یخ‌ها از بین رفته است؛ ورقه‌ای یخی به اندازه مساحت بریتانیا با ضخامت 100 متر. همچنین در این مقاله آمده است که حدود دو سوم این یخ‌های از بین رفته، به دلیل گرم شدن اتمسفر و یک سوم آن هم ناشی از گرم شدن دریاها بوده است.
در این مقاله مشخص شده است که در طول دوره مورد مطالعه (1994 تا 2017)، نرخ ذوب شدن یخ‌ها تا 65 درصد، شدت گرفته است: از 0.8 تریلیون تُن در هر سال در دهه 1990 تا 1.3 تریلیون تُن در یک سال در سال 2017. حدود نیمی از یخ‌های ذوب شده، از زمین بوده که به طور مستقیم در افزایش سطح جهانی آب دریاها نقش دارد. تخمین زده می‌شود که یخ‌های ذوب شده در طول دوره مورد مطالعه، از سال 1994 تا 2017، باعث افزایش 35 میلی‌متری سطح جهانی دریاها شده است.

چرخه ترسناک

بیشترین میزان یخ‌های از بین رفته، مربوط به یخ‌های شناور در مناطق قطبی بوده است که خطر مکانیسم فیدبک یا آلبدو یا سپیدایی (درصد بازتاب نور از سطح جسم) را افزایش داده است. یخ‌های سفید رنگ، تشعشعات خورشیدی را به فضا منعکس می‌کنند که به این، اثر آلبدو می‌گویند. به این معنا که وجود این یخ‌ها باعث بازتاب انرژی خورشیدی می‌شود و با آب شدن یخ‌های شناور، آلبدو کاهش می‌یابد؛ یعنی سطح تیره دریاها بیشتر می‌شود و بنابراین انرژی خورشیدی بیشتری جذب می‌شود و این انرژی گرمایی باعث افزایش سرعت آب شدن یخ‌ها می‌شود و این موضوع بار دیگر، یخ‌های بیشتری را ذوب می‌کند. این چرخه به همین شکل ادامه می‌یابد و ما را در چرخه ترسناک گرم شدن فزاینده زمین می‌اندازد.
یخچال‌های طبیعی، بزرگ‌ترین میزان ذوب شدن حجم یخ‌ها را نشان می‌دهند. در سال‌های میان 1994 تا 2017، بیش از 6 تریلیون تُن (6 هزار میلیارد تُن) از یخچال‌های طبیعی ذوب شده است. این میزان حدود یک چهارم کل یخ‌های ذوب شده در طول این مدت است. خُرد شدن یخچال‌های طبیعی همزمان دلیل ایجاد خطراتی مثل سیل و کمبود آب در برخی مناطق است؛ چراکه خُرد شدن و آب شدن حجم بزرگی از این یخچال‌ها، باعث سرریز شدن آب به مناطق پایین‌دست و ایجاد سیل در آنجا می‌شود و سپس یخچال‌های خُرد شده و کوچک، دیگر توان تامین آب مورد‌نیاز برای کشاورزی را از طریق جریان‌های آبی ندارند.
اینس اوتوزاکا، یکی از همکاران در نوشتن این مقاله و استاد محقق در مرکز مشاهده و مدل‌سازی قطبی در دانشگاه لیدز، می‌گوید: «یخچال‌های طبیعی کوهستانی علاوه بر افزایش جهانی سطح دریاها، به عنوان یک منبع آب شیرین برای جوامع محلی به شمار می‌آید و برای ادامه حیات آن‌ها ضروری است. بنابراین خرد شدن و ذوب شدن یخچال‌های طبیعی در سراسر جهان، اهمیت بسیار زیادی دارد، چه در مقیاس جوامع محلی و چه در مقیاس جهانی.»
این مطالعه، با عنوان «عدم تعادل یخ‌های زمین» و با استفاده از مشاهدات ماهواره‌ای در طول 23 سال و به منظور ارزیابی وضعیت یخ‌ها در سراسر کره زمین صورت گرفته است. مطالعات پیشین، صرفا بخش‌هایی از جهان را ارزیابی کرده بود و بنابراین، مطالعه اخیر، یک ارزیابی جامع از داده‌های جهانی برای ما به شمار می‌آید.

رکوردها به سرعت شکسته می‌شود

این مطالعه در حالی از شکسته شدن رکورد سرعت ذوب یخ‌ها می‌گوید که کمتر از یک سال پیش، محققان برزیلی از شکسته شدن رکورد بالاترین دمای ثبت شده در قطب جنوب خبر داده بودند: 20.75 درجه سانتی‌گراد. این در حالی است که پیش از این، بالاترین دمای ثبت شده در این منطقه 19.8 درجه سانتی‌گراد و مربوط به سال 1982 بوده است.
اخیرا و به واسطه همه‌گیری کرونا، بسیاری از کشورها مجبور به قرنطینه سراسری شدند. اتفاقی که در نگاه نخست، باعث کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای شد و طرفداران محیط زیست را خوشحال کرد. یورونیوز در گزارشی نوشت که با خالی شدن خیابان‌ها، سطح آلودگی دی‌اکسید نیتروژن ناشی از وسایل نقلیه در بعضی از مناطق تا ۵۰ درصد کاهش یافت، میزان انتشار دی‌اکسید‌کربن در سال گذشته ۷ درصد کاهش یافت، اما این تغییرات دیرپا نبودند.
وکسانا تاراسووا، رئیس بخش تحقیقات محیط زیست سازمان جهانی خواشناسی (WMO) به یورونیوز گفته است: «سطح دی‌اکسید‌کربن در جو و همچنین سایر گازهای گلخانه‌ای کلیدی مانند متان و دی‌اکسید‌نیتروژن، همه در حال افزایش هستند. بنابراین ما هیچ کاهش غلظتی را مشاهده نکرده‌ایم. بنابراین اگر به منحنی نگاه کنیم می‌بینیم که بالاتر و بالاتر می‌رود و ۲۰۱۹ و ۲۰۲۰ استثنا نیستند و این غلظت هنوز هم در حال افزایش است.» به گفته او، فعالیت‌های انسانی باعث افزایش دی‌اکسید‌کربن تا 410 قسمت در میلیون شده است؛ در حالی که میانگین دوران صنعتی شدن، 290 در میلیون بوده است: «آخرین باری که جو زمین با این مقدار دی‌اکسید‌کربن روبرو شد سه تا پنج میلیون سال قبل بود. در آن زمان ما دو تا سه درجه افزایش دما را داشتیم و ده تا بیست متر سطح دریاها بالا آمد.»
استفاده فزاینده از سوخت‌های فسیلی، مهم‌ترین دلیل افزایش دمای کره زمین به‌شمار می‌آید. پیشتر کمیته سازمان ملل برای بررسی تغییرات آب‌وهوایی نیز در گزارشی در مورد اثر سوخت‌های فسیلی به عنوان مهم‌ترین عامل گرمایش زمین در قرن حاضر هشدار داده و گفته بود که تبعات آن، بروز خشکسالی، آب شدن یخ‌های قطبی، بالا آمدن سطح دریاها، سیلاب، و وقوع طوفان‌های شدید و ویران‌گر خواهد بود.