|پیام ‌ما| یک سال از آمدن کرونا در جهان می‌گذرد، کمتر آدمی پیدا می‌شود که ادعا کند بعد از آمدن این ویروس سبک زندگیش تغییر نکرده است. کووید ۱۹ غذا خوردن، لباس پوشیدن و حتی خواب ما را تحت شعاع قرار داده است. کرونا حتی به زباله‌های ما هم رحم نکرده است. پلاستیک که پیش‌تر هم زندگی‌های ما را احاطه کرده بود بعد از شیوع ویروس تاجدار در خانه و زندگی‌های ما بیش از پیش جولان می‌دهد.

در روزهای اولیه شیوع ویروس کرونا، زباله به بحرانی همه‌گیر در شهرهای پرجمعیت تبدیل شده بود، سازمان‌های جهانی بهداشت با اعلام این‌که تفکیک و جداسازی زباله باید در زمان کرونا متوقف شود تا شیوع ویروس کرونا دست کم از این طریق کاهش پیدا کند، موجب شدند تا شهرهای بزرگ دنیا در ماه‌های اخیر شیوه تفکیک زباله خود را تغییر دهند. بسیاری از شهرها هنوز هم با بحران زباله دست‌و‌پنجه‌نرم می‌کنند، در رسانه‌های خارجی آمده است که کشورها در مواجهه با بحران زباله با چند معضل روبه‌رو شدند. نخست، تفکیک زباله در بسیاری از مراکز دپو، دوم استفاده بیش از پیش پلاستیک که به نظر می‌رسد در آینده جهان را دچار چالش عظیمی می‌کند.

کوه‌های زباله

در بعد اول یعنی بازیافت نشدن زباله، بسیاری از شهرها دچار بحران شدند. طبق گزارش رسانه‌های محلی، فیلادلفیا، بالتیمور و آتلانتا از جمله شهرهایی بودند که در روزهای ابتدایی شیوع کرونا با حجم قابل توجه زباله روبه‌رو بودند. انباشت زباله، قوطی‌ها و جعبه‌ها روزها منتظر بودند تا کسی پیدا شود و آن‌ها را جمع‌آوری کند. دیوید بیدرمن، مدیر اجرایی و مدیر عامل انجمن پسماندهای جامد در آمریکای شمالی، که از متخصصان زباله در بخش دولتی و خصوصی پشتیبانی می‌کند، گفته بود که تعداد قابل توجهی از شهرها به دلیل بیماری کرونا با تاخیر قابل توجهی برای جمع‌آوری زباله مواجهه شدند. فیلادلفیا البته فارغ از ویروس کرونا مدت‌ها بود که با مشکل بحران زباله مواجهه بود، بیدرمن گفته بود که مشکل از جایی آغاز شده که بسیاری از کارگران بخش خدمات زباله به دلیل شیوع ویروس کرونا دیگر حاضر به ادامه فعالیت نیستند. اتفاقی که در در کشورهای دیگر نیز مشاهده شده بود. 

 یک‌بارمصرف‌ها بلای جان‌ها

رفته رفته بعد از سازگاری با ویروس کرونا سیستم‌های جمع‌آوری و دفن زباله در شهرها فعال شدند و شیوه خود را در جمع‌آوری زباله تغییر دادند و آن را فعال کردند. در این میان اما سبک تازه‌ای در ایجاد زباله ابداع شد و آن هم استفاده از پلاستیک بود. حصار پلاستیک این روزها خودش را به زندگی ما نزدیک و نزدیک‌تر کرده است. برای فهم این مساله کافیست راهی یک کافه در نزدیکی خانه خود شوید، احتمالا عادت داشتید که چای و قهوه خود را در لیوان‌های شیشه‌ای یا سرامیکی بنوشید اما کرونا باعث شده تا لیوان‌ها پلاستیکی یک‌بار مصرف شوند تا امکان استفاده مجدد از آن‌ها غیر‌ممکن باشد. این اتفاق البته تنها در کافه‌های ایرانی مشاهده نمی‌شود. 

در گزارش دیگری که در رویترز منتشر شده است، صاحب کافه Eleanor Horn of Clay در شمال کانبرا گفته است که آن‌ها هم برای جلوگیری از انتقال ویروس، مایل به استفاده از فنجان‌های قابل استفاده مجدد نیستند و از انواع پلاستیکی آن استفاده می‌کنند. او گفته که در بیشتر موارد استفاده و دستیابی به آن‌ها آسان بوده و مردم هم از آن استقبال کردند. صاحب این کافه همچنین تاکید کرده که هنوز هستند بسیاری از افراد که از گزینه‌های پایدار برای مصرف استفاده می‌کنند، لیوان‌های شخصی و امتناع از مصرف نوشیدنی در کافه. با این حال اما اقتصاد کافه همچنان پابرجا و برقرار است. خانم هورن صاحب کافه البته خوش بین است که پس از تمام شدن دوران کرونا احتمالا کانبرا به شرایط قبلی خود باز می‌گردد و قوانین سختگیرانه‌ای برای استفاده از پلاستیک وضع می‌شود.

تولید کنندگان پلاستیک توجیه دارند

این اما تمام ماجرا نیست، شرکت‌ها و کمپانی‌های بزرگ هم این روزها میزان زباله تولیدی‌شان علی‌الخصوص پلاستیک را افزایش دادند، و برای آن توجیه بزرگی مانند کرونا هم دارند. توجیهی که به نظر می‌رسد مصرف پلاستیک در این کمپانی‌ها را معنا دار می‌کند. طبق گزارش ژاپن تایمز طبق مطالعه‌ای که در سال 2017 در مجله Science منتشر شده است، از سال 1950 تاکنون، جهان 6.3 میلیارد تن زباله پلاستیکی ایجاد کرده است که 91 درصد آن‌ها هرگز بازیافت نشده است. بازیافت اکثر آن‌ها سخت است و مدت‌هاست که بسیاری از بازیافت کنندگان به حمایت دولت وابسته هستند. از زمان کووید 19 ، حتی بطری‌های ساخته شده از پلاستیک بازیافتی – که معمول‌ترین ماده پلاستیکی بازیافت شده است – نیز کمتر قابل استفاده هستند. به گفته تحلیلگران بازار، برای ساخت انواع بطریها با پلاستیک بازیافتی باید  83 تا 93 درصد بیشتر از پلاستیک‌های معمولی هزینه کرد. 

بر اساس گزارشات‌سالانه، کوکاکولا، نستله و پپسی طی سه سال در جهان بیشترین آلاینده پلاستیکی را تولید کرده‌اند. کوکاکولا و نستله گفتند تهیه پلاستیک مورد نیاز از منابع بازیافتی کار سختی است. سخنگوی نستله با بیان این‌که سرمایه‌گذاری در مواد بازیافتی از اولویت‌های شرکت است، اشاره کرده: «ما اغلب برای پلاستیک بازیافتی بیش از مبلغی که در صورت خرید پلاستیک معمولی پرداخت می‌کنیم.» این سه شرکت در پاسخ به این پرسش که چقدر در برنامه‌های بازیافت و پاکسازی زباله سرمایه‌گذاری می‌کنند، از هزینه‌های بالا یاد کردند، هزینه‌های در مجموع 215 میلیون دلاری در یک دوره هفت ساله. این هزینه بالا موجب به صرفه نبودن طرح است 

دورنما روشن نیست

صنعت بازیافت و استفاده از پلاستیک اما در کشورهای آسیایی نیز دورنمای روشنی و مشخصی ندارد، طبق گزارش دیگری در ژاپن تایمز، در فیلیپین، ویتنام و هند، تقریباً 80 درصد صنعت بازیافت در اوج بیماری همه‌گیر کار نمی‌کرد. 

طبق گزارش Circulate Capital، سرمایه گذار مستقر در سنگاپور در عملیات بازیافت آسیا، تقاضا برای پلاستیک بازیافتی به طور متوسط ​​50 درصد کاهش داشته است. ترکیب کووید 19 و بازیافت نشدن زباله‌ها و استفاده از پلاستیک اما شرایط را سخت‌تر کرده و احتمالا بیش از پیش هم سخت می‌کند. به طوری که شاید به زعم کارشناسان یک اختلال گسترده در راه باشد.