پیش از «رضا‌مراد صحرایی»، زمستان سال گذشته «یوسف نوری»، وزیر پیشین آموزش‌وپرورش در اختتامیهٔ سومین جشنوارهٔ طب ایرانی ادعا کرده بود که «برخی کشورها مانند مکزیک یا چین که آلودگی شدیدتری حتی با شاخص ۳۰۰ دارند، مدارسشان را تعطیل نمی‌کنند.» در حالی که بررسی‌های «پیام ما» در همان زمان خلاف این ادعا را نشان داد. هر دوی این کشورها در زمان آلودگی هوا دستور تعطیلی مدارس را صادر می‌کنند. حتی آن زمان کمیسیون آموزش پکن وقتی شاخص کیفیت هوا به هشدار زرد یعنی در وضعیت «قابل قبول» رسیده بود، از تمام مدارس ابتدایی و راهنمایی و همچنین موسسات آموزشی این شهر خواسته بود که فعالیت‌های خارج از خانه را متوقف کنند. همچنین دولت مکزیک نیز با افزایش سطح آلودگی در پایتخت این کشور ضمن دستور تعطیلی مدارس به بیش از ۲۰ میلیون کودک توصیه کرده بود که از ورزش اجتناب کنند، در خانه بمانند و از لنزهای تماسی استفاده نکنند. 

البته این تعطیلی‌ها فقط مخصوص به این دو کشور نیست و چند ماه پیش در بانکوک پایتخت کشور تایلند، مدارس به علت افزایش آلودگی هوا و غبار و به دلیل نگرانی برای افزایش بیماری‌های تنفسی دانش‌آموزان تعطیل شدند. همچنین دو ماه پیش مدارس در مالزی به دلیل افزایش آلودگی هوا ناشی از پدیدهٔ «ال‌نینو» تعطیل شدند. هند، پاکستان، بنگلادش و نپال هم کشورهای دیگری بودند که همگی مدارسشان را به‌دلیل کیفیت پایین هوا و افزایش آلودگی هوا تعطیل کردند.

با این وجود کمتر از یک سال پس از این ادعای نادرست وزیر پیشین، بار دیگر وزیر آموزش‌وپرورش فعلی به نحو دیگری در حاشیهٔ جلسهٔ هیئت دولت همان ادعا را تکرار کرد و گفت: «سیاست دولت به‌طور عام و آموزش‌وپرورش به‌طور خاص اصلاً تعطیلی مدارس نیست؛ ما باید راهنمای فعالیت در زمان آلودگی هوا داشته باشیم نه اینکه مدارس را تعطیل کنیم.»

«راهنمای فعالیت در زمان آلودگی» چاره نیست

هر چند نگرانی از فقر آموزشی و یادگیری ناکافی به‌علت افزایش تعداد روزهای تعطیلی مدارس در پی آلودگی هوا در جایگاه خود معتبر است، اما به‌خطر انداختن سلامتی دانش‌آموزان به علت ناتوانی دولت در مدیریت آلودگی هوا و یافتن «راهنمای فعالیت در زمان آلودگی» به‌طور قطع چارهٔ این وضعیت نیست.

راهنمای فعالیت در زمان آلودگی هوا همانقدر چاره‌ساز نیست که طرح سال گذشتهٔ وزارت کشور برای جلوگیری از تعطیلی مدارس و تغییر استانداردهای جهانی چاره‌ساز نبود. واقعیت این است که چه راهنمای فعالیت در زمان آلودگی هوا طراحی شود و چه استاندارد‌ها و شاخص‌های جهانی دستکاری شوند، دست آخر این سلامتی کودکان است که قربانی اثرات زیان‌بار قرار گرفتن در معرض آلودگی هوا می‌شود.

به این ترتیب هر چند وزیر آموزش‌وپرورش روز چهارشنبه به تعطیلی مدارس اعتراض کرد و حتی مدعی شد که «هیچ جای دنیا زمان آلودگی مدارس را تعطیل نمی‌کنند» اما بررسی «پیام ما» همانطور که پیش از این نشان داده بود، بار دیگر نشان می‌دهد این ادعا نادرست است و برخی کشورها حتی در شرایطی که با آلودگی کمتر در مقایسه با آلودگی هوای این روزهای چند شهر ایران مواجه می‌شوند، مدارس خود را برای حفظ سلامت دانش‌آموزان تعطیل و فعالیت‌های خارج منزل را نیز محدود می‌کنند.

استانداردهای جهانی: مدرسه‌ها در هوای آلوده باید تعطیل شوند

براساس استانداردهای سازمان بهداشت جهانی، آژانس حفاظت محیط زیست ایالات متحده و مراکز کنترل بیماری یا همان CDC، تعطیلی مدارس و مکان‌های عمومی در جهان بر اساس شاخص‌های آلودگی چارچوب‌های خاصی دارد. شاخص‌های آلودگی هوا به پنج دسته تقسیم می‌شوند. این شاخص‌ها بر اساس غلظت آلاینده‌های اصلی هوا مانند ذرات معلق، اکسیدهای نیتروژن، منوکسید کربن و اوزون مشخص می‌شوند. اگر عدد شاخص بین ۰ تا ۵۰ باشد، کیفیت هوا «پاک» معرفی می‌شود. اگر در فاصلهٔ ۵۱ تا ۱۰۰ باشد، «قابل قبول» و در فاصلهٔ اعداد ۱۰۱ تا ۱۵۰، کیفیت هوا «ناسالم برای گروه‌های حساس» است و افراد مبتلا به بیماری قلبی یا ریوی، سالمندان و کودکان باید فعالیت‌های طولانی یا سنگین خارج از منزل را به حداقل برسانند. شاخص ۱۵۱ تا ۲۰۰، «ناسالم» است و همه باید فعالیت‌های طولانی یا سنگین خارج از منزل را کاهش دهند. در هوای «بسیار ناسالم» که شاخص کیفیت بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ است، همهٔ افراد باید تا حد امکان در خانه بمانند. در نهایت وقتی شاخص کیفیت هوا به بیش ۳۰۰ می‌رسد یعنی وضعیت «خطرناک» است و هیچ‌کس نباید از خانه خارج شود.

استانداردهای جهانی دربارهٔ حضور کودکان خارج از منزل توصیه می‌کنند که آنها فقط در مواردی که هوا پاک است می‌توانند بدون نظارت از خانه بیرون بروند. اما این استانداردهای جهانی حتی در برابر هوای قابل قبول هم توصیه می‌کنند کودکان به دلیل شدت حساسیت‌شان و آثار زیان‎بار آلودگی هوا، در منزل بمانند.

 به این ترتیب درواقع استاندارد‌های دسته‌بندی شاخص کیفیت هوا توصیه می‌کنند که مدارس در هوای ناسالم برای گروه‌های حساس فقط مجازند به فعالیت‌های کوتاه‌مدت بپردازند و فعالیت‌های طولانی مانند تمرینات ورزشی باید کم و فشرده باشد. همچنین دانش‌آموزان مبتلا به آسم باید برنامه‌های مرتبط با بیماری خود را دنبال کنند و داروهای خود را در این هوا، به همراه داشته باشند. دستورالعمل‌های جهانی در زمان تشدید آلودگی هوا توصیهٔ اکید کرده‌اند که افراد از خانه خارج نشوند و به این ترتیب مدرسه‌ها در وضعیت قرمز هوا یعنی ناسالم برای همه و بنفش که به معنی خطرناک است، باید تعطیل شوند. اولیا و معلمان نیز باید حواسشان به علائم کودکان در روزهای آلوده باشد.