به گزارش پیام ما، فوک‌های خزری تنها پستانداران پهنه آبی بزرگ کاسپین و گونه‌ای نادر و ارزشمند در رأس هرم غذایی این دریا محسوب می‌شوند که جمعیت آن‌ها در دهه‌های اخیر با کاهش نگران‌کننده‌ای روبه‌رو بوده است. طبق آخرین برآوردها در سال ۲۰۱۷، جمعیت این گونه بین ۵۰ تا ۷۰ هزار قلاده تخمین زده شده، در حالی که این رقم در سال ۱۹۹۰ حدود ۴۰۰ هزار قلاده اعلام شده بود. این روند کاهشی سبب شده است که اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN)، فوک خزری را در فهرست سرخ گونه‌های در معرض خطر انقراض قرار دهد.

نگرانی‌ها زمانی تشدید شد که آمار تلفات در سال‌های اخیر افزایش یافت. در سواحل مازندران، تعداد لاشه‌های کشف شده از ۲۷ مورد در سال ۱۴۰۰، به ۱۵ مورد در سال ۱۴۰۲ رسید، اما در سال ۱۴۰۴ این آمار به‌طور ناگهانی جهش یافت و حدود ۵۰ لاشه تنها در سواحل مازندران و بیش از ۵۰ لاشه نیز در سواحل گیلان ثبت شد. با توجه به اینکه این پستانداران بخشی از سال را در آب‌های جنوبی خزر سپری می‌کنند، برنامه اقدام ملی حفاظت از فوک خزری از خرداد سال گذشته با هدف پایش دقیق‌تر و یافتن دلایل این مرگ‌ومیرها کلید خورد.

محمد صیاد شیرازی، مسئول درمانگاه فوک خزری، وضعیت این گونه را بحرانی توصیف کرده و معتقد است آلاینده‌ها، تخریب زیستگاه و تغییرات اقلیمی اصلی‌ترین عوامل تهدیدکننده هستند. به گفته وی، آلودگی‌های محیطی علاوه بر تضعیف سیستم ایمنی، منجر به ناباروری و افزایش حساسیت این حیوانات به بیماری‌ها می‌شود؛ چنان‌که در سال ۲۰۰۰ شیوع ویروس دیستمپر منجر به مرگ هزاران فوک شد. همچنین، گرم شدن هوا و ذوب شدن توده‌های یخی در شمال خزر، زیستگاه اصلی زادآوری این پستانداران را از بین برده و آن‌ها را ناچار به مهاجرت به مناطق ناامن‌تر کرده است.

در راستای مقابله با این بحران، ایجاد ایستگاه‌های امدادی در سواحل مازندران و گیلان به‌عنوان یک راهکار کلیدی در دستور کار قرار گرفته است. تجهیز سه مرکز امداد و نجات در شهرهای بهشهر، بابلسر و تنکابن و همچنین تشکیل کمیته‌های مشورتی استانی با حضور متخصصان و سازمان‌های مردم‌نهاد از جمله اقدامات اجرایی است. یکی از مهم‌ترین بخش‌های این برنامه، آموزش صیادان برای پایش سواحل است؛ چراکه مشارکت جوامع محلی می‌تواند به کشف لاشه‌های سالم‌تر برای انجام کالبدگشایی و تشخیص دقیق علت مرگ کمک کند.

در حال حاضر، بسیاری از لاشه‌هایی که به سواحل ایران می‌رسند، به دلیل ماندن طولانی در آب و جابه‌جایی توسط جریان‌های دریایی، قابلیت کالبدگشایی ندارند. گزارش‌های مشابه از کشورهای همسایه مانند قزاقستان که اواخر فروردین امسال از کشف ۹۷ لاشه فوک خبر داده بود، نشان می‌دهد که این بحران یک مسئله بین‌المللی است. از این رو، همکاری ارگان‌هایی مانند هلال‌احمر، نیروی انتظامی و شهرداری‌ها در کنار آموزش عمومی، برای تحقق محیطی امن برای تنها پستاندار خزر و حفظ تعادل اکولوژیک این دریاچه بزرگ ضروری است.