جزیره کوچک پرینسیپ در خلیج گینه که به دلیل اکوسیستم منحصربه‌فرد و جنگل‌های بارانی بکرش به «گالاپاگوس آفریقا» شهرت یافته، اکنون به آزمایشگاهی جهانی برای توسعه پایدار تبدیل شده است. این جزیره دورافتاده که زیستگاه گونه‌های نادری چون شاه‌ماهی‌گیر پرینسیپ و حلزون‌های غول‌پیکر است، پس از استقلال از پرتغال در سال ۱۹۷۵ با فروپاشی اقتصاد کاکائو روبرو شد و ساکنان آن که عمدتاً نوادگان کارگران مهاجر بودند، برای بقا به کشاورزی معیشتی و بهره‌برداری بی‌رویه از منابع جنگلی روی آوردند. با این حال، از سال ۲۰۱۰ و با ورود مارک شاتلورث، میلیاردر فناوری، مسیری متفاوت برای این جزیره ترسیم شد. او با تأسیس بنیاد فایا، طرحی را بنا نهاد که در آن ساکنان محلی نه به عنوان تهدید، بلکه در مقام نگهبانان اصلی طبیعت شناخته می‌شوند و در ازای پایبندی به کدهای حفاظت محیطی، هر سه ماه یک «سود تقسیمی طبیعی» دریافت می‌کنند.

تحول معیشتی در سایه حفاظت

تاکنون نزدیک به ۳۰۰۰ نفر، یعنی بیش از ۶۰ درصد جمعیت بزرگسال جزیره، به این برنامه پیوسته‌اند و مبالغی دریافت می‌کنند که در هر فصل به حدود ۹۴۰ دلار می‌رسد. این رقم برای ساکنانی که در مزارع فرسوده استعماری زندگی می‌کردند، تحول‌آفرین بوده است؛ به‌طوری‌که افرادی مانند کیمیلسون لیما اکنون می‌توانند خانه‌های خود را بازسازی کنند و کلارا گومز با این درآمد به یادگیری حرفه نجاری پرداخته است. این پروژه برخلاف مدل‌های توسعه سنتی که جنگل‌زدایی را پیش‌شرط رشد اقتصادی می‌دانستند، بر پاداش دادن به مردم برای مراقبت از میراث طبیعی‌شان استوار است. بنیاد فایا با مدیریت خورخه آلکوبیا، علاوه بر پرداخت‌های نقدی، به اصلاح زنجیره تولید کاکائو، ساخت مدارس و روستاهای جدید و ارائه آموزش‌های مالی به ساکنان پرداخته است تا اطمینان حاصل شود که این ثروت جدید به شکلی پایدار مدیریت می‌شود.

چالش‌ها و چشم‌انداز جهانی یک الگو

با وجود حمایت‌های گسترده دولتی و استقبال محلی، این مسیر بدون چالش نیست؛ نگرانی‌هایی بابت افزایش مصرف‌گرایی و خرید ابزارهایی مانند اره‌برقی وجود دارد و گونه‌های مهاجم همچنان تنوع زیستی جزیره را تهدید می‌کنند. شاتلورث که تاکنون ۸۷ میلیون پوند از ثروت شخصی خود را به این پروژه اختصاص داده، در پی آن است تا پس از پایان فاز آزمایشی، قابلیت تکرار این مدل را در سایر نقاط جهان ارزیابی کند. پرینسیپ که پیش‌تر به عنوان ذخیره‌گاه زیست‌کره یونسکو ثبت شده بود، اکنون ثابت می‌کند که حفاظت از محیط‌زیست و توسعه اقتصادی نه تنها در تضاد نیستند، بلکه می‌توانند مکمل یکدیگر باشند. اگر این آزمایش موفقیت‌آمیز باشد، الگوی پرداخت مستقیم به مردم برای مراقبت از «خانه مشترک» می‌تواند به راهکاری نجات‌بخش برای اکوسیستم‌های آسیب‌پذیر در سراسر جهان تبدیل شود.

ترجمه: پیام ما منبع: گاردین