در ادبیات عامیانه، وقتی از «تاب‌آوری» حرف می‌زنیم، ذهنمان می‌رود سمت آدم‌های سنگی که هیچ‌چیز تکان‌شان نمی‌دهد، اما در روان‌شناسی، تاب‌آوری یعنی توانایی «برگشتن به فرم اولیه» بعد از یک فشار شدید؛ درست مثل یک فنر یا چوب بامبو. در ایام جنگ و تنش‌های خبری قرار نیست بی‌خیال باشیم، بلکه قرار است یاد بگیریم چطور زیر بار این فشار نشکنیم.
«رضا فریدی»، روانشناس بالینی و کارشناس آسیب‌های اجتماعی، به ارائه راهکارهایی برای تاب‌آوری در روزهای بحرانی و جنگ پرداخت و با تأکید بر اینکه نوجوان امروز به‌واسطه گوشی هوشمندش، در خط مقدم جبهه روانی است، گفت: «تصور کن هر بار که شبکه‌های در دسترس فضای مجازی را باز می‌کنی، یک بمب خبری در مغزت منفجر می‌شود. اضطراب «نکند چیزی را از دست بدهم» در این شرایط تبدیل به «ترس از فاجعه بعدی» می‌شود.» او راهکار در دسترس «رژیم خبری ۲۰/۲۰» را برای این شرایط توصیه کرد: «به‌جای چک کردن لحظه‌ای، فقط دو بار در روز و هر بار حداکثر ۲۰ دقیقه اخبار را از منابع رسمی چک کنید. بقیه زمان را به «عاملیت» اختصاص دهید؛ مثلاً یاد گرفتن یک مهارت جدید یا حتی یک بازی گروهی با دوستان و اعضای خانواده. وقتی «کنترل» روی زندگی شخصی‌تان را حفظ کنید، هیولای جنگ در ذهنتان کوچک‌تر می‌شود.» این روانشناس در ادامه از والدین خواست تا خانه را به «لنگرگاه» تبدیل کنند، نه «ستاد جنگ»: «نوجوانان اضطراب را از چشم‌های والدینشان می‌خوانند، نه از کلماتشان؛ وقتی سفره شام پهن است اما تمام صحبت‌ها پیرامون تحلیل‌های سیاسی و نظامی و قیمت دلار می‌چرخد، امنیت خانه (که آخرین پناهگاه نوجوان است) فرو می‌ریزد.»
او در دسترس‌ترین راهکار دراین‌باره را «قانونِ حریمِ امن» خواند: «در خانه فضاهایی (مثل میز غذا یا ساعت قبل از خواب) ایجاد کنید که ورود اخبار جنگ به آنها ممنوع باشد. به‌جای پنهان‌کردن ترستان، آن را به رسمیت بشناسید: «بله، شرایط سخت است و من هم گاهی نگران می‌شوم، اما ما کنار هم هستیم و برای مراقبت از هم برنامه داریم» این شفافیت توأم با آرامش، به نوجوان حس امنیت می‌دهد.»
فریدی از تکنیک «اتصال به زمین» (۵-۴-۳-۲-۱) نام برد که براساس آن بهتر است در لحظاتی که هجوم اخبار یا صدای آژیر و شایعات، ضربان قلب را بالا می‌برد، از این ابزار حرفه‌ای و سریع استفاده کنیم. این تمرین مغز را از حالت «بقا و فرار» به حالت «منطق» برمی‌گرداند:
۱. پنج چیزی که می‌بینی را نام ببر (مثلاً: گلدان، لیوان…)
۲. چهار چیزی که لمس می‌کنی را نام ببر (بافت لباس، خنکی دیوار…)
۳. سه چیزی که می‌شنوی را نام ببر (صدای یخچال، آواز پرنده…)
۴. دو چیزی که می‌بویی را نام ببر
۵. یک چیزی که می‌چشی را نام ببر (یا طعم دهانت).
او تاب‌آوری را پذیرفتن شرایط خواند یعنی بپذیریم آسمان ابری است، اما یادمان نرود که ما هنوز هم باید برای گلدان‌ها آب بریزیم، درس بخوانیم و چای بنوشیم. |ایسنا