«طیبه سیاوشی»، نماینده سابق مجلس، نام مه‌لقا کاشفی را گره‌خورده با امید، دانش، پایداری و محیط‌زیست ایران دانست. «طی چهار سال در مجلس دهم، شاهد بودم که او در همکاری با دیگر فعالان زیست‌محیطی کوشید تا تخریب‌های غیرقانونی طبیعت، جنگل‌ها و تالاب‌ها متوقف شود.»

در آن دوره از بعد نظارتی قوه مقننه، به موارد متعددی از جمله پرونده‌های حساس مانند آشوراده و تنگ تکاب ورود شد که شامل مکاتبه رسمی‌ با ریاست قوه قضائیه یا دادستان استان‌ها،‌ برگزاری جلسات با نمایندگان مردم و مقامات دولتی از جمله معاون اول رئیس‌جمهور دولت دوازدهم بود. «حضور ایشان و همراهی با مجلس دهم در این شرایط سخت محیط‌‌زیستی، برای بنده و برای ایران بسیار با ارزش بود.»

به‌گفته سیاوشی، تهران، شهری که روزگاری با کوه‌های همیشه‌سفید البرز نفس می‌کشید، امروز در تشنگی خاک و کاهش منابع زیرزمینی دست‌وپا می‌زند و فرونشست زمین در دشت‌های جنوب و غرب تهران به مرز هشدار رسیده است. «خانم کاشفی و هم‌فکرانشان سال‌ها پیش هشدار دادند اگر در مصرف و مدیریت آب بازنگری نکنیم، روزی فرامی‌رسد که حتی پایتخت نیز امنیت آبی خود را از دست خواهد داد. آن هشدارها، امروز واقعیت تلخی است که در زندگی روزمره ما دیده می‌شود. هشدارها باید جدی گرفته می‌شد، امروز هم دیر نیست بایستی مدیریت علمی‌ آب را در دستورکار قرار داد، زیرا بحران آب نه‌تنها تهدیدی برای طبیعت، بلکه خطری برای پایداری اجتماعی، اقتصاد و حتی فرهنگ این سرزمین است.»

فعالان محیط‌زیست در ایران کم نیستند، اما از نظر این نماینده مجلس، آنچه فعالیت‌های مه‌لقا کاشفی را متمایز می‌کند، نگاه انسانی و اخلاقی اوست. «ایشان تنها مدافع طبیعت نیستند، بلکه حامی‌ انسان‌هایی‌ هستند که برای حفاظت از طبیعت جان می‌دهند، محیطبانان شهید و مجروح که گاه صدای مظلومشان شنیده نمی‌شود. کمک‌های مالی، پیگیری وضعیت خانواده‌ها و حضور شخصی در کنار آنان، بخشی از انسان‌گرایی عملی‌شان است.»

به‌گفته سیاوشی، اگر امروز همچنان می‌توانیم به آینده سبز و روشن ایران امیدوار باشیم، سهمی‌ از آن امید، از نهادهای مدنی و بالاخص فعالانی چون خانم مه‌لقا کاشفی است. «ایشان یادآور این حقیقت‌ هستند که عشق به میهن، از عشق به زمین آغاز می‌شود.»

کنشگری بدون ناامیدی

«مژگان جمشیدی»، روزنامه‌نگار محیط‌زیست، تفاوت مه‌لقا کاشفی با بسیاری از فعالان محیط‌زیست را در پیوستگی فعالیت‌هایش می‌داند‌، ضمن آنکه کاشفی در این چند دهه هیچ‌گاه برای کسب شهرت‌، قدرت یا پست و مقام اقدامی را انجام نداده است. «بسیاری از داوطلبان محیط‌زیستی در این چند دهه از این حوزه به‌دلایلی مانند مهاجرت، ناامیدی،‌ سرخوردگی و… از آن خارج شدند. ولی خانم کاشفی جزو دو سه نفر فعال محیط‌‌زیست است که بدون هیاهو به کارش ادامه داده است.»

به‌گفته جمشیدی، کنشگری محیط‌‌زیست برای گروهی بدل به فعالیت در شبکه‌های اجتماعی،‌ شعار دادن،‌ غر زدن و… است، هر چند در زندگی شخصی‌شان اصول اولیه حفظ محیط‌زیست مانند تفکیک زباله و… را هم انجام نمی‌دهند. «مه‌لقا کاشفی در زندگی خصوصی تا عرصه عمومی در حرف و عمل یکی و در راستای حفاظت بوده است.»

کاشفی؛ اثربخش، پرنفوذ و الهام‌بخش

«معصومه ابتکار»، رئیس سابق سازمان حفاظت محیط‌زیست، کنشگران محیط‌زیست را به دو دسته تقسیم می‌کند؛ گروه اول کسانی هستند که با تلاش خود اثر می‌گذارند و گروم دوم در شرایط دشوار خسته می‌شوند و کنار می‌کشند. «خانم مه‌لقا کاشفی هم اثربخش و پرنفوذ و هم الهام‌بخش است؛ چراکه هیچ‌گاه استمرار در کار را رها نکرد. همیشه حضور ایشان را، چه در دولت، چه در شورای شهر تهران و در هر جایی که تشکل‌ها بودند، به فال نیک گرفته‌ایم.»

ابتکار به گزارش هفته گذشته بانک جهانی اشاره کرد که براساس آن، مونیتورینگ ماهواره‌ای طی ۲۰ سال نشان می‌دهد به طرز نگران‌کننده‌ای آب شیرین در سطح کره مسکون در حال کاهش و بسیار سریع‌تر از هشدارهای قبلی سازمان‌های جهانی تغییراقلیم پیش می‌رود. «امروز جهان معاصر و ما به وجود کنشگران الهام‌بخشی مانند خانم کاشفی که خستگی‌ناپذیر و با امید و صداقت بتوانند مشعل روشنی‌بخش راه دشوار پیش رو باشند، نیاز داریم.»

محیط‌زیست همان خیر عمومی است

«میترا ابراهیمی»، فعال محیط‌زیست، کنشگری مه‌لقا کاشفی را همواره مبتنی‌بر تحلیل عمیق از زمینه‌ها و علل تخریب‌های محیط‌زیستی می‌داند. «زمان نظر‌دادن تشکل‌ها بر طرح جدید ترافیک شهر تهران، به‌درستی تحلیل کردند که این طرح جدید با فروش مجوز ورود به محدوده طرح، به سنگین‌شدن ترافیک و آلودگی هوا دامن می‌زند و تنها محل درآمدی برای مدیریت شهری خواهد بود و با این طرح مخالفت کردند.»

این فعال محیط‌زیست معتقد است کنشگری مه‌لقا کاشفی نشان از آن دارد مسئله محیط‌زیست را مسئله خیر عمومی‌ می‌داند که باید در عرصه عمومی‌ و با مطالبه‌گری مردم به‌عنوان ذی‌نفعان اصلی حل شود. «زمانی که حق زیست و حیات شهری به‌عنوان مثال با سنگفرش و نفوذناپذیر کردن بستر درختان ولیعصر، شریعتی و میادین یا تصرف پارک‌ها با ساخت‌وساز سلب می‌شود، به عرصه عمومی‌ و به مردم به‌عنوان ذی‌نفعان اصلی رجوع می‌کند تا به‌صورت جمعی از حقوق زیستی خود دفاع کنند. در کنار آن با نامه‌نگاری‌ها، در ادارات دولتی با پیدا کردن افراد همسو و ایجاد ائتلاف‌هایی، خیر عمومی‌ را پیش می‌برد.  ایشان می‌داند جلوگیری از تخریب‌های محیط‌زیستی با گفتن امکان‌پذیر نیست. این عرصه تلاش و مبارزه دائم است؛ چون نظام مالی و منافع قدرتمندی از تخریب‌ها بهره‌مند می‌شوند.»

به‌گفته ابراهیمی،‌ کاشفی با تحلیل عمیق و با نحوه کنشگری خود، بین مسایل محیط‌زیستی و همچنین بین گروه‌های مختلف و نسل‌های مختلف از کودکان تا سالمندان پیوند برقرار می‌کنند. «در شرایط سخت امروز، ایشان اصل مراقبت از همدیگر و از زیستمندان را محوریت کنش خود قرار داده‌اند؛ از آبیاری درختان تحت تنش پارک جنگلی سرخه‌حصار، مراقبت و توجه به کارگران آبیاری تا سیراب‌شدن حیوانات این پارک و کاهش آلودگی خاک.»

کشنگر جمعی به‌جای تکیه بر حرکت‌های انفراد

«عباس محمدی» از مؤسسان انجمن کوهنوردان ایران‌، مه‌لقا کاشفی را یک الگو برای کنشگران محیط‌زیست می‌داند. «او در فعالیت‌های خود گسستگی نداشته و در مدتی طولانی، همیشه پرکار بوده و از خود خستگی و ناامیدی نشان نداده است.»

به‌گفته محمدی، وفادار بودن به تشکیلات و کار سازمان‌یافته و ضابطه‌مند،‌ از دیگر نقاط تفاوت کاشفی با دیگران است. «ایشان بی آنکه تعصب تنگ‌نظرانه‌ای به انجمن خود داشته باشد، ضمن همکاری با دیگر سازمان‌های مردمی‌، همیشه در مقام عضو جمعیت زنان مبارزه با آلودگی محیط‌زیست فعالیت داشته و از یاران برجسته و نزدیک زنده‌یاد مه‌لقا ملاح، چهره ماندگار محیط‌زیست ایران، بود.»

تلفیق دانش مدرسه‌ای-دانشگاهی با دانش‌های محلی و تجربه‌های زیسته از دیگر ویژگی‌های کار کاشفی است. «او از زمره کسانی نبود که به‌استناد یک مدرک رسمی‌ دانشگاهی خود را کارشناس بخواند و نیاز به یادگیری از عرصه‌های عمومی‌ را درک نکند.»

حفظ آرامش در عین ایستادگی بر موضع و البته، آمادگی برای اصلاح رویکرد و شیوه‌های فعالیت، از دیگر ویژگی بسیار مثبت کاشفی به‌گفته محمدی است. «با خونسردی و بدون عصبانیت‌هایی که در جامعه‌های پرتنش کم‌وبیش متداول است، و باسماجت مثبت کار خود را انجام می‌دهد.»

رسالتم خدمت به طبیعت است

مه‌لقا کاشفی در این نشست که برای نکوداشت او برگزار شد‌، هدف از به دنیا آمدن هر فرد را رسالتی می‌داند که باید به سرانجام برساند. «شاید رسالت بنده این بوده که در خدمت طبیعت باشم.»

به‌گفته او، طبیعت هوشمند است و خدمات ما حتی به موجودات کوچک مانند مورچه یا گنجشک را جبران می‌کند. «اگر طبیعت دست بخشنده‌اش را عقب بکشد، معلوم نیست ما چه سرنوشتی خواهیم داشت. نگذاریم این عقب‌نشینی طبیعت اتفاق بیفتد.»