در روزهای اخیر، اخباری در برخی رسانه‌ها منتشر شد مبنی‌بر اینکه آژانس بازرسی مواد غذایی کانادا (CFIA) اعلام کرده است واردات پسته و محصولات مرتبط با آن از ایران به‌طور موقت متوقف خواهد شد. در متن این اخبار قید شده است این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که در تحقیقات بهداشتی اخیر، آلودگی به باکتری بیماری‌زای سالمونلا در برخی از محموله‌های پسته ایرانی شناسایی شد. تا تاریخ ۱۵ مرداد ۱۴۰۴، بیش از ۵۰ نفر در کانادا به‌دلیل مصرف پسته آلوده به سالمونلا بیمار شده‌اند که در میان آنان، ۹ نفر به‌دلیل شدت بیماری در بیمارستان بستری شده‌اند.

شیوع در برندهای دبی

«سالمونلا» یک نوع باکتری است که اغلب از طریق مصرف مواد غذایی یا آب آلوده منتقل می‌شود. این باکتری معمولاً در روده حیوانات و پرندگان زندگی می‌کند و می‌تواند در گوشت، تخم‌مرغ و مغزها مانند پسته نیز وجود داشته باشد. علائم عفونت سالمونلا معمولاً شامل اسهال، تب و درد شکم است و ممکن است در برخی موارد شدیدتر شود؛ به‌ویژه در افراد مسن، کودکان و افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند.

در گزارشی که شبکه کشاورزی «دانش ایران» به‌نقل از وب‌سایت اخبار ایمنی مواد غذایی آمریکا آورده اس،؛ محصولات مختلفی که در این شیوع نقش داشتند، شامل مغز پسته برند حبیبی، شکلات شیری پسته و کنافه برند دبی است. در بخشی از این گزارش آمده: «به‌گفته مقامات بهداشتی کانادا، سالمونلا در پسته‌های برند حبیبی شناسایی شده و احتمالاً این محصولات در برخی از شکلات‌ها و محصولات پخته‌شده دیگر نیز وجود داشته‌اند. مهم‌تر از همه، مقامات بهداشتی هشدار داده‌اند احتمالاً موارد بیشتری از بیماری در حال گزارش شدن است؛ زیرا دوره گزارش بیماری بین ۱۵ تا ۵۵ روز پس از ابتلا به بیماری طول می‌کشد. به‌این‌ترتیب، ممکن است تعداد واقعی افراد مبتلا بیشتر از ارقامی باشد که تاکنون گزارش شده.»

این نخستین‌بار نیست که محصولات کشاورزی ایران با مشکلات آلودگی مواجه می‌شوند. در سال گذشته، اتحادیه اروپا واردات پسته ایرانی را به‌دلیل شناسایی سم «آفلاتوکسین»، به‌طور موقت متوقف کرد. این تصمیم تأثیر قابل‌توجهی بر بازار پسته ایران داشت؛ چراکه اتحادیه اروپا یکی از بازارهای اصلی صادرات پسته ایران است. براساس آمار، سالانه نزدیک به ۱۴۰ هزار تن پسته از ایران صادر می‌شود که حدود هفت هزار و ۵۰۰ تن آن به اتحادیه اروپا تعلق دارد.

این بحران‌ها همچنین بر سایر محصولات کشاورزی ایران نیز تأثیر گذاشته‌اند. به‌عنوان نمونه، در سال ۱۴۰۰ روسیه واردات فلفل‌دلمه‌ای ایران را به‌دلیل آلودگی سموم شیمیایی ممنوع کرد و هند واردات کیوی ایران را به‌دلیل نیترات بیش‌ازحد متوقف ساخت. علاوه‌براین، پاکستان نیز محموله‌های سیب‌زمینی ایرانی را به‌دلیل آلودگی برگشت زد. این مسائل نشان‌دهنده‌ مشکلات مستمر ایران در زمینه صادرات محصولات کشاورزی است و چالش‌های جدی‌ای برای بازارهای صادراتی کشور به‌وجود آورده است.

هیچ ممنوعیتی نداریم

«عماد محمدی»، واردکننده پسته ایرانی به کانادا، در گفت‌وگو با «پیام ما»، در مورد وضعیت پیش‌آمده در پی شیوع سالمونلا و تأثیر آن بر بازار واردات پسته ایران پرداخت. محمدی ضمن رد شایعات و اخبار تحریف‌شده در مورد ممنوعیت واردات پسته ایرانی به کانادا، گفت: «تا این لحظه هیچ ممنوعیتی در واردات پسته ایرانی به کانادا وجود ندارد. این خبری که برخی رسانه‌ها منتشر کرده‌اند، کاملاً نادرست است. آژانس بازرسی مواد غذایی کانادا (CFIA) تنها در سه برند خاص آلودگی میکروبی سالمونلا پیدا کرده و این محموله‌ها را فراخوان کرده است. در حال حاضر، CFIA تست‌هایی را روی همه محصولات پسته‌ای که از ایران وارد شده و در بازار کانادا موجود است، انجام می‌دهد.»

او همچنین به ایمیل ۲۴ سپتامبر CFIA اشاره کرد که در آن از واردکنندگان خواسته شده بود منتظر دریافت نتایج آزمایش‌های لازم برای محموله‌های جدید باشند تا درصورت وجود آلودگی از عرضه آنها به بازار کانادا جلوگیری شود. 

عماد محمدی ادامه داد: «این درست است که CFIA از واردکنندگان خواسته تا قبل از فروش محموله‌های پسته ایرانی، تست‌های میکروبی را انجام دهند. این کاملاً طبیعی است. درواقع، هیچ شرکتی نمی‌تواند بدون مجوزهای بهداشتی لازم، مواد غذایی را وارد کانادا کند. واردکنندگان باید گواهی‌های بهداشتی معتبر از تولیدکنندگان ایرانی ارائه دهند تا مطمئن شوند محصولاتشان با استانداردهای بهداشتی کانادا هماهنگ است.»

او به اهمیت استانداردهای بهداشتی در فرایند واردات مواد غذایی اشاره کرد و گفت: «در کانادا هیچ واردکننده‌ای نمی‌تواند بدون رعایت الزامات بهداشتی واردات انجام دهد. این سیستم نظارتی براساس اعتماد متقابل است و همه واردکنندگان باید برای واردات محصولات کشاورزی، از جمله پسته، گواهی‌های بهداشتی و مستندات لازم را به مقامات ارائه دهند.»

محمدی همچنین توضیح داد: تحقیقات و آزمایش‌های میکروبی که در حال حاضر انجام می‌شود، درنهایت می‌تواند به‌نفع واردکنندگان حرفه‌ای تمام شود. او گفت: «این تحقیقات باعث می‌شود سلامت و کیفیت پسته‌های ایرانی که ما وارد می‌کنیم، بیشتر تأیید شود. این فرصتی است تا نشان دهند محصولاتمان مطابق با استانداردهای بین‌المللی است. آزمایش‌های میکروبی به‌طورکلی به شفافیت بیشتر کمک می‌کند و مطمئناً درنهایت برای ما که استانداردهای لازم را رعایت می‌کنیم، مفید خواهد بود.»‍

او افزود: آلودگی میکروبی همیشه ممکن است از دیگر منابع به‌وجود آید و نه لزوماً از مغز پسته‌ها. «برای مثال، ممکن است آلودگی از دستگاه‌ها یا حتی نیروی انسانی در فرایند بسته‌بندی ایجاد شود. این نکات به‌طور کامل باید مورد بررسی قرار گیرند.»

چالش‌ها و فرصت‌ها 

محمدی در ادامه به چالش‌هایی که در زمینه تولید پسته سالم در ایران وجود دارد، اشاره کرد و گفت: «متأسفانه در حال حاضر، در ایران مشکلاتی در تولید پسته سالم وجود دارد. برخی از تولیدکنندگان هنوز به استانداردهای بهداشتی جهانی پایبند نیستند و این مشکلات می‌تواند بر کیفیت محصولات تأثیر بگذارد. اما نکته مثبت این است که کانادا سیستم نظارتی بسیار دقیقی دارد و به‌این‌ترتیب، می‌توان به‌طور تدریجی کیفیت محصولاتی که وارد می‌شوند را بهبود داد.»

او همچنین به تفاوت‌های فرهنگی و اقتصادی میان ایران و کانادا اشاره کرد و توضیح داد: کانادا به‌طور طبیعی به‌دلیل سیستم نظارتی دقیق و فرهنگ مبتنی‌بر اعتماد متقابل، خواستار تضمین کیفیت است. «کانادا  به‌شدت به سلامت محصولات وارداتی اهمیت می‌دهند و این مسئله به‌طور قطع باعث می‌شود واردکنندگان غیرحرفه‌ای به‌تدریج از بازار حذف شوند و استانداردهای کیفیت در سطح کلی افزایش یابد.»

گزارشی از آلودگی نبود

«مظفر محمدی»، عضو هیئت‌مدیره انجمن پسته ایران، نیز با ابراز تأسف از تحریفات رسانه‌ای، تصریح کرد تاکنون هیچ گزارشی مبنی‌بر آلودگی پسته ایران به باکتری سالمونلا وجود نداشته و هیچ محصول پسته‌ای از کانادا به ایران بازگشت نخورده است. او گفت: «با کمال احترام به مقامات بهداشتی کانادا و سایر سازمان‌های نظارتی، باید تأکید کنم که هیچ‌یک از محموله‌های پسته ایرانی که به کانادا ارسال شده‌اند، به‌دلیل آلودگی به سالمونلا برگشت نخورده‌اند. همچنین، هیچ گزارشی از آلودگی پسته ایران دریافت نکرده‌ایم. این اخبار و تحریفات نه‌تنها حقیقت ندارند، بلکه موجب نگرانی‌های بی‌مورد در صنعت پسته ایران و بازارهای صادراتی آن شده‌اند.»

به‌گفته او، صنعت پسته ایران همواره در تلاش بوده محصولات خود را با بالاترین استانداردهای جهانی تولید کند و در این راستا، نظارت‌های دقیق و پیوسته‌ای بر فرایندهای تولید، بسته‌بندی و حمل‌ونقل محصولات اعمال می‌شود. او توضیح داد: پسته ایران به‌عنوان یکی از محصولات کشاورزی باکیفیت در سطح جهانی شناخته می‌شود و همیشه تلاش بر این بوده است این محصول بدون هیچ‌گونه آلودگی میکروبی و مطابق با استانداردهای بهداشتی وارد بازارهای جهانی شود.

محمدی تأکید کرد: صنعت پسته ایران همواره به رعایت پروتکل‌های بهداشتی و استانداردهای جهانی پایبند بوده و در این راستا، تمامی گواهی‌های بهداشتی مورد نیاز برای صادرات محصولات از جمله پسته به کشورهای مختلف فراهم می‌شود.

اعلامیه رسمی نداشتیم

«حسین رضایی تاج‌آبادی»، دبیر انجمن پسته ایران، به این شایعات پاسخ داده و آنها را کاملاً بی‌اساس می‌داند. در گفت‌وگویی که رضایی با روزنامه «پیام ما» داشت، اعلام کرد: تا امروز هیچ‌گونه اعلامیه رسمی از طرف مقامات کانادایی درباره ممنوعیت واردات پسته ایرانی به کشورشان دریافت نکرده‌اند. او در این مورد گفت: «هیچ چیزی به ما اعلام نشده و این اخبار بیشتر شایعه است.»

رضایی همچنین با اشاره به سهم اندک کانادا در بازار پسته ایران، تأکید کرد این کشور در مقایسه با سایر کشورهای واردکننده، سهم ناچیزی از صادرات پسته ایران را به خود اختصاص داده است. او افزود بیشترین صادرات پسته ایران به کشورهای آسیایی مانند چین و هند و همچنین کشورهای عربی است. درحالی‌که کشورهای اروپایی تنها پنج درصد از کل صادرات پسته ایران را تشکیل می‌دهند.

دبیر انجمن پسته ایران در ادامه به موضوع آفلاتوکسین که در گذشته برای صادرات پسته به اروپا مطرح شده بود، اشاره کرد، اما تأکید کرد این مشکل ربطی به شایعات سالمونلا ندارد و اکنون دیگر مشکلی در این زمینه وجود ندارد. او گفت: «ما در سال‌گذشته با همکاری وزارت جهادکشاورزی و دیگر ارگان‌ها توانستیم مشکل آفلاتوکسین را به‌خوبی مدیریت کنیم.»

۲۴ شهریورماه بود که «بهروز نوذری»، معاون باغبانی وزارت جهادکشاورزی از لغو موانع صادراتی پسته به اتحادیه اروپا خبر داد. پیش‌تر در خردادماه نیز «محمدرضا فرشچیان»، رئیس اتحادیه صادرکنندگان خشکبار، اعلام کرده بود با کاهش محسوس برگشتی‌ها و رعایت الزامات بهداشتی، پسته ایران بار دیگر جایگاه خود را در بازار اروپا تثبیت کرده است و صادرات آن از سر گرفته می‌شود. به‌گفته او، اتحادیه اروپا مهلتی تعیین کرده بود تا در این مدت، صادرکنندگان نسبت به محموله‌های خود بازنگری و مسائل بهداشتی را رعایت کنند. بعد از گذشت این شش ماه و انجام نمونه‌برداری‌ها، اصلاح بسته‌بندی‌ها و سایر اقدامات لازم، درصد برگشتی از اتحادیه اروپا به‌شدت کاهش پیدا کرد و درنتیجه این اقدامات، پسته ایران از لیست نظارتی این اتحادیه خارج شد و در حال حاضر صادرات بدون مشکل در حال انجام است.