هواپیمایی ملی ایران -که بعدها به اختصار «هما» خوانده شد- در سال ۱۳۴۰ شکل گرفت و تنها یک دهه پس از تولد، به یکی از مدرن‌ترین و خوشنام‌ترین خطوط هوایی جهان بدل شد. در دهه پنجاه شمسی، هما نه‌تنها در دقت پروازی و خدمات رفاهی زبانزد بود، بلکه به‌عنوان نماد توسعه و چشم‌انداز جهانی ایران مطرح می‌شد. رکورد بدون تأخیر بودن پروازها خیلی سریع به موضوعی تبدیل شد که دیگر نه اغراق بود و نه آرزو.

اما تاریخچه شکل‌گیری ایران‌ ایر یا هما به دهه بیست بازمی‌گردد. در سال ۱۳۲۱، دو بازرگان ایرانی نخستین شرکت هواپیمایی حامل پرچم ایران با نام «ایرانیان ایرویز» را راه‌اندازی کردند که ابتدا پروازهای داخلی و سپس بین‌المللی انجام می‌داد. این شرکت طی ۱۷ سال به مهمترین خطوط هوایی داخلی تبدیل شد. در سال ۱۳۳۳، شرکت دوم خصوصی به‌نام «پرشین‌ ایر سرویز» تأسیس شد و پروازهای باربری به اروپا را آغاز کرد و به‌مرور مسیرهای بیشتری به شهرهای مهم اروپا داشت.

ایرانیان ایرویز با خرید هواپیماهای پیشرفته از اروپا، شبکه پروازی داخلی و خارجی خود را گسترش داد و در سال ۱۳۳۶ دارای ۱۰ مقصد داخلی و ۱۴ مقصد خارجی شد. به‌دلیل وسعت جغرافیایی ایران، کمبود امکانات حمل‌ونقل جاده‌ای و ریلی و نیاز به ارتباط سریع بین مراکز کشور، لزوم ایجاد یک شرکت هواپیمایی ملی با شبکه‌ای منظم احساس می‌شد.

براین‌اساس، هیئت وزیران در بهمن ۱۳۴۰ تصویب کرد که دو شرکت خصوصی ادغام و یک شرکت هواپیمایی ملی و متعلق به ملت تأسیس شود. به‌این‌ترتیب، در اسفند همان سال «هما» شکل گرفت و سرلشگر «علی‌محمد خادمی» به‌عنوان مدیرعامل آن منصوب شد. مسیر توسعه و پیشرفت هما ادامه داشت و دهه ۵۰ دوران طلایی «هما» نام گرفت؛ به‌طوری‌که در سال ۱۳۵۴، با بیش از ۳۰ پرواز در هفته، تهران را به لندن متصل می‌کرد.

اسفندماه سال گذشته نمایشگاه «صبحانه در تهران، ناهار در پاریس» با گردآوری «شیما طاهری پارسا» و «محمد مخبری» در گالری دنا افتتاح شد که نمایشگاهی آرشیوی-پژوهشی از هما بود. در بخشی از پژوهش‌های این نمایشگاه آمده بود که اتفاقات دومینواری در سال ۵۷ هواپیمایی ملی ایران را در مسیر دیگری برد؛ علی‌محمد خادمی از سمت مدیرعاملی هما استعفا کرد و و سه ماه پیش از انقلاب در منزل شخصی‌اش ترور شد، مدیران و معاونان قبلی توسط مدیرعامل جدید برکنار شدند، دفاتر هما در اروپا و آسیای شرقی تعطیل و در تهران و شهرهای مرکزی تخریب شد. ایران کنکوردهای خریداری‌شده را هرگز تحویل نگرفت و… . نهایتاً نام رسمی شرکت در سال ۱۳۶۰ به «هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران» تغییر یافت. 

حالا انتشار تصاویری از پوسترهای تبلیغاتی با نوید افتتاح یک رستوران «دونر مایستر» به‌جای دفتر ایران ایر واکنش‌های زیادی به‌همراه داشته است، درحالی‌که تابلوی ایران‌ایر همچنان بالای سردرهای سابق باقی مانده. تاکنون از سوی ایران‌ایر یا مقامات مربوطه توضیحی رسمی درباره علت واگذاری یا تغییر کاربری این دفتر ارائه نشده، اما عده‌ای در شبکه‌های اجتماعی نوشته‌اند این دفتر هما در وین ارتباطی با دفاتر رسمی و فعال هما در اروپا ندارد.

هرچه هست، خاطرات روزهای اوج «هما» همچنان زنده و جاودان باقی مانده‌اند و یادآوری‌ای است از قصه‌ پرواز یک نماد که هرگز فراموش نمی‌شود؛ حتی اگر خبری از  پرواز تهران-نیویورک نباشد یا در ماه‌های آینده یک نفر به‌جای خریدن بلیت در دفتر آن در وین، به یک دونر گاز بزند.