در ادبیات ملی ایران فردی همچون «شاهرخ مسکوب» یک جواهر کم‌نظیر محسوب می‌شود؛ فردی که بتواند از پیچ‌وخم‌های سیاسی، مذهبی و سنتی عبور کند و قلم خویش را تنها برای فرهنگ سرزمین خود به چرخش در بیاورد، یگانه‌ روزگار محسوب شود و جُستارهای او در مراکز علمی، به پرورش فکری نسل‌های جدید یاری رساند. شاهرخ مسکوب اندیشمند، نظریه‌پرداز ادبی و شاهنامه‌پژوهی منحصربه‌فرد بود که از هر دو وجه عمل و نظر جایگاهی بی‌همتا در سپهر روشنفکری ایرانی دارد. او در زمستان سال ۱۳۰۴ در شهر بابل به دنیا آمد و زندگی پرفرازونشیبی را سپری کرد که سال‌های بسیارش نیز در غربت گذشت.
نگاه ویژه او به ادبیات حماسی، به‌ویژه در پژوهش‌های مرتبط با شاهنامه، خلق آثاری را سبب شد که چراغی روشن در مسیر شناخت جهان اساطیر ایرانی برپا شود. کتاب «درآمدی به اساطیر ایران» به‌یادگارمانده از این نویسنده خردمند است که خبر از شیفتگی او بر فرهنگ کهن ایران می‌دهد؛ این شیدایی از نوجوانی همراه او بود و در گذر زمان از او پژوهشگری اهل خرد ساخت.
هرچند او در سال‌های جوانی به برخی گرایش‌های سیاسی علاقه نشان داد، اما توانست تفکر خود را بر رویکردی متمرکز کند که در گذر زمان دچار واپسگرایی نشود و در غربت نیز شوق نگارش را در او زنده نگه دارد. فرهنگ ایرانی تنها ریسمانی بود که از شاهرخ مسکوب پژوهشگری ماهر در مقوله‌ ادبیات و هویت ایرانی ساخت. در بین مقالات و جستارهای باقیمانده از مسکوب می‌توان به نشانه‌هایی قوی از پیوند میان ادبیات، تاریخ و فلسفه رسید. او در جستارنویسی‌های خود درباره شاهنامه به ریشه‌های عمیق فرهنگی نزدیک شده و این یک خوانشی جدید از یک معنای کهن ایرانی‌ست. رسیدن به چند مفهوم بنیادی شاهنامه آن هم در سال‌های آخر زندگی مسکوب از یک عشق قابل‌ستایش به وطن سرچشمه گرفته؛ تا آنجا که در کتاب «ارمغان مور» می‌توان نگاه عمیق او را یافت.
از نظر او، شاهنامه «مانند هر اثر هنری بزرگ، یک‌رویه نیست و بسته به دریافت و دیدگاه نگرنده چهره‌های آشکار و ناآشکار دیگر نیز دارد. کار شاعری چون فردوسی آفرینش دید و دریافت و زیباشناسی تازه، پیدا کردن ناپیداست، نه مثلاً بازگویی منظوم خدای‌نامک، اسطوره‌های از یادرفته یا داستان‌هایی درهم از افسانه و تاریخ. کار او از سویی یافتن معنای درونی و ناخودآگاه تاریخ انسان و جهان است و از سوی دیگر بازنمود آن در سخنی که آیینه‌ درست‌نمای زیبایی است.»
مسکوب پیوسته با زمان در کشمکش است و لایه‌های مختلف آن را می‌توان در میان متن‌هایی که نوشته، یافت. نقد آثار او دشوار است؛ زیرا چنان به زیرمتن ادبیات غنایی و تاریخ اساطیر ایران اشراف داشت که برای مشتاقان فرهنگ و شاهنامه رشک‌برانگیز و دست‌نایافتنی شده است. با مرور زمان، شاهنامه برای مسکوب به یک نگاه جامع تبدیل شد و این کم اتفاقی برای او نبود؛ زیرا او را از غلتیدن در ورطه‌ ایدئولوژی نجات داد. مسکوب به‌خوبی دریافته بود که باید به یک بینش جدی رسید و نه یک حقیقت پوشالی!
از سوی دیگر، جُستارهای مسکوب خواننده را به اکنون می‌رساند، او کاری با گذشته و آینده ندارد. عمق نگاه مسکوب به هویتی است که در «حال» جاری‌ست و جست‌وجوی آن در گذشته یک اشتباه نابخشودنی است. مجموعه دست‌نوشته‌های او پیرامون ادبیت و یادداشت‌های روزانه‌اش براساس درکی درونی از زمان پدید آمده‌اند. شاهرخ مسکوب برای حفاظت از نام و هویت ایرانی به مفهوم حقیقی آزادی رسیده بود و همین او را در مقابل رنج‌های جامعه مقاوم کرده بود. درنهایت او همانند قهرمانان حماسی ما زیست و جهانش را در ۲۳ فروردین ماه ۱۳۸۴ بدرود گفت.