این تصمیم به‌ویژه در شرایطی که کشورهایی با اقتصاد نوظهور و درحال‌توسعه با سرمایه‌گذاری در نمایشگاه‌های جهانی به‌دنبال رشد و توسعه اقتصادی خود هستند، نشان‌دهنده یک فرصت ازدست‌رفته است. اکسپوهای جهانی همچنان مهمترین محل برای ارتباطات اقتصادی و فرهنگی بین‌المللی به‌شمار می‌روند و عدم حضور ایران در آنها می‌تواند به‌منزله عقب‌نشینی از روند جهانی شدن و کاهش تأثیرگذاری کشور در مسائل جهانی باشد.

فرصت‌های سوخته در صحنه جهانی

در اکسپو هر غرفه مانند صفحه‌ای از یک کتاب است؛ کتابی که کشورها داستان فرهنگ، نوآوری و پیشرفت خود را روایت می‌کنند. به غرفه ژاپن در دوره قبل نگاه کنید؛ ربات‌هایی که می‌رقصند و آینده را به حال پیوند می‌زنند. سری به غرفه ایتالیا بزنید؛ معماری‌اش را می‌بینید که تاریخ را با هنر مدرن گره می‌زند. حتی کشورهای کوچکتر مانند بوتان نیز با صنایع‌دستی ساده‌شان، هویت خود را فریاد می‌زنند. اما غرفه ایران در این رویداد مهم جهانی خالی خواهد بود.

تصور کنید یک تاجر بین‌المللی که شاید برای اولین‌بار نام ایران را شنیده، مشتاق است از تاریخ کهن و پیشرفت‌های امروزی ما بیشتر بداند. اما به‌جای فرشی که هزاران نخ از تمدن ما را به تصویر بکشد یا محصولاتی که از دل نوآوری جوانانمان برآمده، تنها با غیاب ما روبه‌رو می‌شود. این غیاب چیزی فراتر از سکوت است؛ نشانه‌ای از ناهماهنگی در برنامه‌ریزی، نبود نگاه راهبردی و شاید کم‌اهمیت شمردن پتانسیل‌های جهانی.

آیا ما نتوانستیم؟ یا نخواستیم؟ پاسخ شاید ترکیبی از هر دو باشد. بی‌توجهی به دیپلماسی فرهنگی و اقتصادی، تنگ‌نظری‌ها در بودجه‌ریزی و عدم هماهنگی میان بخش‌های دولتی و خصوصی، از عوامل اصلی این غیبت‌اند.

برای درک بزرگی این فرصت ازدست‌رفته، کافی است به گذشته بنگریم. در اکسپو ۲۰۱۰ شانگهای، ایران غرفه‌ای داشت که با الهام از معماری ایرانی ساخته شده بود که با همه نقص‌هایی که داشت، توانست میلیون‌ها بازدیدکننده را جذب کند. آن تجربه نشان داد که ما می‌توانیم، اگر بخواهیم.

اکسپو ژاپن نه‌فقط یک نمایشگاه بلکه سکویی برای معرفی کشورها و توسعه روابط اقتصادی است. صندلی خالی ما تنها یک جای خالی نیست؛ بلکه زنگ خطری است برای بازنگری در نگاه به این فرصت‌های جهانی. ایران باید بلند شود و داستان خود را بازگو کند؛ داستانی که دنیا مشتاق شنیدن آن است.

ابهامات شرکت نکردن ایران

«فاطمه مهاجرانی»، سخنگوی دولت، روز شنبه، هشتم دی‌ماه ۱۴۰۳، اعلام کرد: درنتیجه بررسی‌های همه‌جانبه داخلی در مورد شرایط شرکت در اکسپو ژاپن و محدودیت‌های مربوطه، بنابه نظر متولی موضوع، نهایتاً تصمیم بر انصراف قرار گرفت.

همچنین، «محمدصادق قنادزاده»، معاون سازمان توسعه تجارت ایران، در گفت‌وگو با ایرنا گفت به‌دلیل شرایط تحریمی، همکاری‌های لازم برای حضور ایران در اکسپوی ژاپن صورت نگرفت و درنهایت دولت تصمیم گرفت ایران از این رویداد جهانی انصراف دهد. او افزود: «ایران قصد حضور در اکسپو را داشت، اما به‌دلیل عدم همکاری ژاپن و آماده نبودن زیرساخت‌ها، این تصمیم اتخاذ شد.» قنادزاده همچنین از عدم تنظیم تبادلات مالی ایران با ژاپن به‌دلیل تحریم‌ها سخن گفت.  

این اظهارات اما دارای ابهاماتی است. چطور ممکن است که ژاپن در میان همه کشورهای جهان فقط با ایران همکاری نکند؟ شرایط تحریم قاعدتاً پاسخ قانع‌کننده‌تری است. اما به‌نظر می‌رسد بیش از هر مسئله‌ای، نبود برنامه‌ریزی استراتژیک در مواجهه با تحریم‌ها و فرصت‌های جهانی، ایران را از نمایش دستاوردهای خود محروم کرده است.

وقتی برنامه‌ریزی استراتژیک نداشته باشیم

تحریم‌ها مانع‌ حضور ایران در عرصه‌های جهانی

تحریم‌های اقتصادی و سیاسی علیه ایران، تأثیرات عمیق و پیچیده‌ای بر تعاملات بین‌المللی کشور گذاشته است. این تحریم‌ها نه‌تنها دسترسی ایران به منابع مالی و امکانات مورد نیاز برای حضور در رویدادهای جهانی مانند اکسپو را محدود کرده، بلکه وجهه کشور را در سطح جهانی به چالش کشیده است. محدودیت‌های مالی ناشی از تحریم‌ها باعث شده است ایران نتواند به‌طور مؤثر در پروژه‌های بین‌المللی مشارکت داشته باشد؛ چراکه بسیاری از امکانات و تجهیزات مورد نیاز برای نمایش دستاوردها و فناوری‌های جدید کشور، تحت تأثیر این تحریم‌ها قرار دارند. علاوه‌براین، تحریم‌ها به‌طور غیرمستقیم بر روابط فرهنگی و تجاری ایران با دیگر کشورها نیز تأثیر گذاشته‌اند. در چنین شرایطی، ایران قادر به بهره‌برداری از فرصت‌های بین‌المللی و مشارکت در رویدادهای جهانی که می‌تواند به معرفی توانمندی‌ها و فرهنگ غنی کشور کمک کند، نیست. ازاین‌رو، تحریم‌ها نه‌تنها بر محدودیت‌های اقتصادی و تجاری تأثیرگذار بوده‌اند بلکه موجب کاهش اعتبار و حضور ایران در عرصه‌های جهانی نیز شده‌اند.

ضعف در مدیریت فرهنگی و تبلیغاتی

اکسپوها به‌عنوان یکی از بزرگترین رویدادهای جهانی، فرصتی طلایی برای معرفی فرهنگ، هنر، صنعت، فناوری و پیشرفت‌های یک کشور به جهانیان به‌شمار می‌روند. اما آنچه از ایران در این‌گونه نمایشگاه‌ها در سال‌های اخیر شاهد بوده‌ایم، ضعف جدی در مدیریت فرهنگی و تبلیغاتی بوده است. به‌جای ارائه تصویری غنی و چندبعدی از فرهنگ و هنر ایرانی که نمایانگر تنوع، تاریخچه کهن و ارزش‌های معنوی کشور باشد، اغلب تصاویری کلیشه‌ای، سطحی و یک‌بعدی از ایران به جهانیان معرفی شده است. این رویکرد نه‌تنها تصویر دقیقی از ایران به دنیا نمی‌دهد بلکه فرصت‌های عظیم تبلیغاتی و فرهنگی کشور را نیز از بین می‌برد.

به‌عنوان نمونه غرفه ایران در اکسپو ۲۰۱۰ شانگهای چین، بیشتر بر صنعت نفت و گاز تمرکز داشت و نتوانست به‌درستی ابعاد فرهنگی و هنری ایران را نمایش دهد. طراحی ضعیف و کم‌جاذبه غرفه ایران تأثیر منفی بر جلب توجه بازدیدکنندگان داشت.

در اکسپو ۲۰۱۵ میلان ایتالیا نیز به‌گفته برخی از کارشناسان، ایران نتوانست از فرصت معرفی تاریخ و فرهنگ غذایی خود بهره‌برداری کند و بیشتر بر محصولات کشاورزی متمرکز بود. درحالی‌که کشورهای دیگر به معرفی تنوع غذایی و فرهنگشان پرداختند، ایران در این زمینه ضعیف عمل کرد.

همچنین، غرفه ایران اکسپو ۲۰۲۰ دبی به‌دلیل طراحی ساده و عدم هماهنگی نتوانست جلب توجه کند. ایران بیشتر بر دستاوردهای تکراری و معرفی صنایع محدود متمرکز شد و ابعاد فرهنگی خود را به‌درستی نمایش نداد؛ درست در نقطه مقابل امارات یا ترکیه که غرفه‌های بسیار جذاب و نوآورانه‌ای داشتند.

ایران همواره در اکسپوهای جهانی گذشته حضور داشته است، اما این حضور اغلب بدون یک استراتژی مشخص و برنامه‌ریزی مدون بوده است. نتیجه اینکه فرصت کاملی برای تبادل فرهنگی و تبلیغاتی کشور ایجاد نشده است. همچنین، در استفاده از فناوری‌های نوین مانند واقعیت مجازی و رسانه‌های دیجیتال در این نمایشگاه‌ها، ایران هنوز نتوانسته است به‌طور مؤثر از این ابزارها برای معرفی خود بهره‌برداری کند.

در ایران، به‌دلیل فقدان استراتژی تبلیغاتی یکپارچه و هماهنگ، فرصت‌های ارزشمند برای معرفی فرهنگ و هنر ملی از دست رفته‌اند. این درحالی‌است که فرهنگ و هنر ایران به‌عنوان یک دارایی عظیم و منبع بی‌پایان از تنوع و زیبایی‌های هنری شناخته می‌شود و می‌تواند به‌عنوان نقطه‌قوت در مذاکرات فرهنگی و اقتصادی با دیگر کشورها مورد استفاده قرار گیرد. به‌طور مثال، می‌توانستیم از اکسپوی ۲۰۲۵ ژاپن برای معرفی دستاوردهای هنری ایران، از جمله هنرهای تجسمی مدرن، موسیقی، سینما، آیین‌های محلی، طراحی مد، معماری ایرانی و حتی صنایع‌دستی همچون فرش و قالی‌های ایرانی استفاده کنیم.

متأسفانه، مدیریت ضعیف در این حوزه و عدم تخصیص منابع کافی برای ایجاد نمایشی جذاب و متفاوت در اکسپو، به‌جای تقویت جایگاه ایران در عرصه جهانی، سبب تضعیف تصویر آن در چشم جهانیان شده است. نبود برنامه‌ریزی مدون و عدم توجه به اولویت‌های فرهنگی در چنین رویدادهایی، علاوه‌بر محدودیت در نمایش هویت فرهنگی ایران، در ایجاد ارتباطات فرهنگی مؤثر با دیگر کشورها نیز مشکلاتی ایجاد کرده است.

در بسیاری از موارد، مسئولین مربوطه در این نوع نمایشگاه‌ها به‌جای تمرکز بر جذابیت‌های واقعی فرهنگ ایرانی و تاریخ پرافتخار آن، بیشتر بر جنبه‌های سیاسی و امنیتی مسائل تمرکز کرده‌اند، در‌حالی‌که در اکسپو، هدف اصلی معرفی ابعاد مختلف کشور، از جمله صنایع‌دستی، هنرهای تجسمی، موسیقی، سینما، ادبیات، معماری و حتی نوآوری‌های علمی و فناوری است. نگاهی دقیق‌تر به روند حضور کشورهای مختلف در اکسپوهای گذشته نشان می‌دهد بسیاری از کشورها توانسته‌اند با ارائه تصاویری جذاب و مبتکرانه از فرهنگ خود، هم‌افزایی و توجه جهانیان را جلب کنند و درنتیجه روابط اقتصادی و فرهنگی خود را گسترش دهند.

درنهایت، ضعف در مدیریت فرهنگی و تبلیغاتی نه‌تنها مانعی در معرفی صحیح ایران در اکسپوها محسوب می‌شود بلکه فرصت‌های بی‌شمار برای گسترش روابط بین‌المللی و ارتقای تصویر جهانی کشور را نیز گرفته است. در  شرایطی که ارتباطات فرهنگی و تبلیغات به یکی از ابزارهای اصلی دیپلماسی و پیشرفت‌های اقتصادی تبدیل شده است، این نوع غفلت‌ها می‌تواند تأثیرات منفی زیادی بر آینده کشور بگذارد.

در بحران اقتصادی؛ ایران از اکسپو ۲۰۲۵ جا ماند

مشکلات اقتصادی داخلی، از دیگر عوامل مهمی است که بر حضور ایران در اکسپو تأثیر گذاشته است. کمبود بودجه و محدودیت‌های مالی ناشی از تحریم‌ها، بسیاری از پروژه‌های ملی را تحت‌الشعاع قرار داده و باعث شده است اولویت‌ها بیشتر به مسائل داخلی معطوف شود. در چنین شرایطی، دولت‌ها به‌جای سرمایه‌گذاری در رویدادهای بین‌المللی که نیاز به هزینه‌های سنگین دارند، ترجیح می‌دهند منابع مالی خود را صرف مدیریت بحران‌های اقتصادی، رفاه اجتماعی و حل مشکلات داخلی کنند. این رویکرد کوتاه‌مدت و تمرکز بر اولویت‌های اقتصادی داخلی، موجب شده است ایران نتواند به‌طور مؤثر در نمایشگاه‌های بین‌المللی همچون اکسپو شرکت کند و از فرصت‌های تبلیغاتی، فرهنگی و تجاری این رویدادها بهره‌مند شود. اگرچه این رویکرد ممکن است در کوتاه‌مدت معقول به نظر برسد، اما در بلندمدت باعث انزوای بیشتر ایران در عرصه جهانی و از دست رفتن فرصت‌های مهم اقتصادی و فرهنگی می‌شود.

ناهماهنگی میان نهادها؛ مانع بزرگ حضور مؤثر ایران در اکسپو

مشکل ناهماهنگی میان نهادهای مختلف مرتبط با حضور ایران در نمایشگاه‌های جهانی، به یکی از چالش‌های جدی تبدیل شده است. تداخل وظایف و ناهماهنگی میان وزارتخانه‌هایی مانند وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت صنعت، معدن و تجارت، و وزارت امور خارجه باعث شده است تا برنامه‌ها و طرح‌های ایران برای مشارکت در برخی از نمایشگاه‌های معتبر جهانی و در مورد اخیر اکسپو ۲۰۲۵ به شکلی منسجم و کارآمد پیش نرود. این ناهماهنگی نه‌تنها در تخصیص منابع مالی و انسانی مشکل ایجاد کرده است بلکه مانع از برنامه‌ریزی صحیح و استراتژیک برای حضور مؤثر در رویدادهای بین‌المللی می‌شود. به‌جای یک برنامه یکپارچه و هماهنگ که تمامی ظرفیت‌ها و توانمندی‌های کشور را به نمایش بگذارد، برنامه‌ها پراکنده و غالباً بی‌نتیجه بوده‌اند. این مسئله موجب می‌شود ایران نتواند به‌درستی از فرصت‌های طلایی این رویدادها برای معرفی خود و جذب شرکای بین‌المللی بهره‌برداری کند.

پیامدهای غیبت ایران در اکسپو

غیبت ایران در نمایشگاه‌های جهانی همچون اکسپو، پیامدهای متعددی به‌همراه دارد که بر بسیاری از جوانب اقتصادی، دیپلماتیک و بین‌المللی کشور نیز تأثیر می‌گذارد. اکسپو به‌عنوان یک رویداد جهانی، بستری مناسب برای معرفی توانمندی‌ها و جلب توجه جهانی به کشورها است. در شرایطی که بسیاری از کشورهای منطقه با برنامه‌ریزی دقیق در این نمایشگاه‌ها حضور دارند، غیبت ایران به‌معنای از دست دادن فرصت‌های بی‌بدیل است که می‌تواند پیامدهای قابل‌توجهی داشته باشد.

چطور اکسپو می‌تواند تصویر مثبت ایران را در دنیا منعکس کند؟

«مهسا مطهر»، مدرس و مشاور گردشگری، در پاسخ به این پرسش که آیا حضور در اکسپو منجر به جذب گردشگر می‌شود یا خیر، به «پیام ما» می‌گوید: «اکسپو نمایشگاه گردشگری نیست که بگوییم می‌تواند گردشگر جذب کند. اکسپو نمایشگاهی است که می‌تواند کشور را در همه حوزه‌ها به دنیا معرفی کند. به این معنا که اگر کشوری قصد دارد بگوید که صلح‌طلب است یا از انرژی‌های پاک استفاده می‌کند و دنیا درباره آن اشتباه می‌کند، جایش در همین نمایشگاه است.»

او ادامه می‌دهد: «اکسپو تصویر کلی کشور را برای بازدیدکنندگان ایجاد می‌کند و طبیعتاً وقتی تصویر کلی کشور مثبت باشد، بر جذب گردشگر هم اثرگذار خواهد بود.»

مطهر با تأکید بر این نکته که در اکسپو ما با افراد عادی مواجه هستیم و نه دولت‌ها: «به‌عبارت دیگر، آنچه از ایران در کشورهای دیگر دیده می‌شود. درواقع، انعکاس کشور ما در بیرون از مرزها، انعکاس نظرات دولت‌ها درباره ما است. فضاهایی مانند اکسپو اجازه می‌دهد افراد خودشان به طور مستقیم تکه‌ای از شما را تجربه کنند.»

او درباره این موضوع به یک مثال اشاره می‌کند: «سوئیس در اکسپوی دبی در قسمتی از غرفه‌اش هوای مه‌آلود کوه‌های آلپ را بازسازی کرده بود. کشورهای عربستان و امارات نیز به‌گونه‌ای دیگر چنین کاری را انجام داده بودند. این اقدامی است که هیچ تبلیغی نمی‌تواند آن را انجام دهد و هیچکس نمی‌تواند آن را سانسور کند.»

از دست دادن فرصت‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری

اکسپو به‌ویژه در بخش‌هایی مانند گردشگری، انرژی و صنایع‌دستی، محلی مناسب برای جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی است. بسیاری از کشورها از این فرصت برای معرفی بخش‌های مختلف اقتصادی خود به سرمایه‌گذاران جهانی استفاده می‌کنند. نبودن ایران در این رویداد نه‌تنها فرصتی برای معرفی ظرفیت‌های صنعتی و تجاری خود از دست می‌رود بلکه این کشور از جذب سرمایه‌های خارجی در حوزه‌های مختلف اقتصادی نیز محروم می‌شود.

کاهش نفوذ دیپلماتیک و تضعیف روابط بین‌المللی

حضور در اکسپو نه‌تنها یک فرصت اقتصادی است بلکه ابزاری مهم برای تقویت روابط دیپلماتیک میان کشورها محسوب می‌شود. اکسپو بستری برای گفت‌وگو و تعامل با سایر کشورها است که می‌تواند به گسترش همکاری‌های سیاسی، اقتصادی و فرهنگی کمک کند. غیبت ایران در این رویدادهای جهانی به تضعیف موقعیت دیپلماتیک کشور منجر می‌شود. کشورهایی که در چنین نمایشگاه‌هایی حضور دارند، به‌طور طبیعی در مرکز توجه قرار می‌گیرند و از این طریق روابط خود را با دیگر کشورهای جهان گسترش می‌دهند. ایران نیز می‌توانست از این فضا برای تقویت ارتباطات خود با کشورهای مختلف بهره‌برداری کند، اما غیبت در اکسپو فرصتی برای این تعاملات را از دست داده است.

تأثیر منفی بر تصویر بین‌المللی و فرهنگی

اکسپو به‌عنوان یکی از بزرگترین رویدادهای فرهنگی و علمی جهان، فرصتی طلایی برای نمایش توانمندی‌ها و فرهنگ‌های مختلف است. حضور در چنین رویدادهایی به کشورها این امکان را می‌دهد که دستاوردهای علمی، فناوری و فرهنگی خود را به نمایش بگذارند. برای ایران، غیبت در اکسپو به‌معنای از دست دادن فرصتی برای معرفی میراث فرهنگی و علمی غنی خود به جهانیان است. علاوه‌براین، ایران با تاریخ و تمدن کهن خود می‌توانست در چنین نمایشگاه‌هایی به معرفی هنرها، صنایع‌دستی و دستاوردهای علمی خود بپردازد، اما عدم حضور، تصویری ناکارآمد و منفعل از کشور به نمایش می‌گذارد.

عقب‌ماندگی از رقابت‌های منطقه‌ای

در شرایطی که کشورهای همسایه مانند امارات، ترکیه و قطر با برنامه‌ریزی و حضور فعال در اکسپوها و نمایشگاه‌های جهانی توانسته‌اند توجه سرمایه‌گذاران و گردشگران جهانی را جلب کنند، غیبت ایران به‌معنای عقب‌ماندگی از این رقابت‌هاست. این کشورها بااستفاده از پتانسیل‌های خود در اکسپوها توانسته‌اند اقتصاد خود را رونق ببخشند و ارتباطات بین‌المللی خود را گسترش دهند. در‌حالی‌که ایران با غیبت در این رویدادها، نه‌تنها از رقابت‌های اقتصادی و فرهنگی عقب مانده بلکه فرصت‌های مناسبی برای معرفی ظرفیت‌های گردشگری، اقتصادی و صنعتی خود را از دست داده است.

فرصت هایی از گردشگری تا فناوری

در کنار این پیامدهای کلی، ایران همچنین فرصت‌های فراوانی را در زمینه‌های خاص از دست داده است. به‌عنوان مثال، ایران با داشتن تاریخ غنی و جاذبه‌های گردشگری فراوان می‌توانست در اکسپوها به معرفی این ظرفیت‌ها پرداخته و گردشگران خارجی بیشتری را جذب کند. همچنین، نمایشگاه‌های جهانی فرصتی عالی برای تبادل فناوری و ارتقای سطح علمی کشورها هستند. ایران می‌توانست با حضور در اکسپوها، از دستاوردهای علمی و فناوری خود رونمایی کند و با کشورها در این زمینه‌ها همکاری‌های دوجانبه برقرار کند. علاوه‌براین، اکسپو به‌عنوان یک بستر مناسب برای گفت‌وگو در مورد چالش‌های جهانی مانند تغییراقلیم و امنیت غذایی، می‌توانست فرصتی برای ایران باشد تا نقش فعالی در این مسائل ایفا کند.

در نهایت، غیبت ایران در چنین رویدادهای جهانی نه‌تنها موجب از دست رفتن فرصت‌های اقتصادی، فرهنگی و دیپلماتیک شده بلکه موجب عقب‌ماندگی از روندهای جهانی در زمینه‌های مختلف نیز شده است.

غیبت ایران نیازمند شفاف‌سازی برای افکار عمومی

درحالی‌که نمایشگاه جهانی اکسپو ۲۰۲۵ ژاپن به یکی از مهمترین رویدادهای بین‌المللی تبدیل شده است، غیبت ایران در این رویداد سؤالات زیادی را در ذهن افکار عمومی و تحلیلگران به‌وجود آورده است. در شرایطی که سایر کشورهای منطقه با تمام توان در حال برنامه‌ریزی برای حضور در این رویداد جهانی هستند، چرا ایران از این فرصت بی‌نظیر غافل شده است؟

این شفاف‌سازی نه‌تنها به آگاهی بیشتر مردم می‌انجامد بلکه می‌تواند به کاهش گمانه‌زنی‌ها پیرامون تصمیمات اتخاذشده کمک کند. در عصری که اطلاعات به‌سرعت در دسترس عموم قرار می‌گیرد، ضروری است مسئولان با ارائه توضیحات دقیق و مستند، همگان را از دلایل واقعی این غیبت مهم آگاه سازند. پاسخگو نبودن و پنهان‌کاری در این موضوع اعتماد عمومی را تحت‌تأثیر قرار دهد.

پرسش‌های فراوانی پیرامون این غیبت مطرح است که مسئولان باید به آنها پاسخ دهند. آیا تصمیم به شرکت نکردن ایران در اکسپو ۲۰۲۵ به‌دلیل ملاحظات سیاسی و دیپلماتیک اتخاذ شده است؟ آیا مسائلی از قبیل مشکلات مالی، لجستیکی یا سایر موانع اجرایی در این تصمیم دخیل بوده‌اند؟ و مهمتر از همه، آیا این حضور نداشتن ایران در این رویداد درنهایت به‌نفع کشور خواهد بود یا به فرصت‌های تجاری و فرهنگی ایران لطمه خواهد زد؟ پاسخ به این پرسش‌ها می‌تواند روشنایی بیشتری بر ابعاد این تصمیم بگذارد و بر اعتماد عمومی تأثیرگذار باشد.

درنهایت، مسئولان باید به این پرسش‌ها که قابل طرح در فضای عمومی است، پاسخ دهند و توضیحات لازم را به مردم ارائه دهند تا بتوانند زمینه‌های سوءتفاهم و تردید را از میان بردارند. تنها از طریق شفاف‌سازی است که می‌توان به اعتماد مردم و جامعه بین‌المللی نسبت به تصمیمات مهم و راهبردی کشور پی برد.