در مردادماه سال ۱۳۹۱ اولین گزارش مطالعات ارزیابی محیط‌زیستی نیروگاه زباله‌سوز نوشهر توسط نیروگاه طرح تمدن سبز که بعداً نامش به طرح تجارت سدید تغییر کرد به سازمان حفاظت محیط‌زیست و سایر ارگان‌های ذی‌ربط ارائه شد. این گزارش در سال‌های ۹۲ و ۹۴ چندین‌بار مورد بازنگری قرار گرفته است که این بازنگری خود نشان از اهمیت فنی و محیط‌زیستی طرح داشت و در پایان هم گزارشی حدود ۳۰۰ صفحه به‌عنوان مطالعات ارزیابی محیط‌زیستی توسط شرکت طرح تمدن سبز به دفتر محیط‌زیست ارائه شد. پیرو این گزارش اما درنهایت تأسف صورت‌جلسه ارزیابی  محیط‌زیستی میان سازمان حفاظت محیط‌زیست، مسئولان و مجریان طرح تنظیم نشد. نکته‌ مهمی که به‌گفته «علی طاهباز» که چندین سال بر روی مشکلات زیست‌محیطی این طرح مطالعه و پایان‌نامه‌اش در این زمینه است، یکی از نقاط ضعف اصلی کار است. 

او حالا به «پیام ما» می‌گوید «تنظیم صورت‌جلسه ارزیابی محیط‌زیستی بسیار بااهمیت است؛ چراکه تنظیم و ثبت صورت‌جلسه ارزیابی شرکت و شرکا، طرح را ملزم به اجرای تمامی تعهدات محیط‌زیستی و ارائه راهکارهای تقلیل اثرات سوء طرح با نظارت کامل سازمان حفاظت محیط‌زیست می‌کند و عاملی است برای اینکه تعهدات مجموعه حالت عملیاتی به خود بگیرد. همچنین، دستگاه‌های ذی‌ربط می‌توانند درصورتی‌که این مجموعه عملکرد مناسب نداشته باشد، در چارچوب قانون عمل کنند. این درحالی‌است که درباره نیروگاه زباله‌سوز نوشهر، هم اداره محیط‌زیست، هم شهرداری و هم خود شرکت از وظایف خود سر باز زده‌اند. در غیر این‌صورت، چرا این طرح با چنین مطالعات ارزیابی دقیق و کاملی نتواند به استانداردهایی که برای احداث ارائه کرده، عمل کند و چنین آلودگی‌هایی را در مرحله بهره‌برداری ایجاد کند؟»

از مسائل مهم دیگر در رابطه با آلودگی محیط‌زیستی پسماند جامد شهری شهرستان نوشهر وجود دارد، مکان دفن زباله کاملاً غیربهداشتی و سنتی این شهرستان است. لندفیل نوشهر در فاصله چهار کیلومتری در جنوب شهر در مسیر باد غالب و از نظر توپوگرافی این لندفیل در دهانه رودخانه ماشلک است و فاصله آن با رودخانه حدود صد متر است. دفن غیراصولی و غیربهداشتی زباله در این ۴۵ سال بدون رعایت مسائل فنی و محیط‌زیستی در چارچوب مطالعات ارزیابی (زهکشی درست، ایزوله کردن بستر، بدون توجه به جنس خاک، سنگ بستر، فاصله تا رودخانه و …) باعث بروز وضعیت بحرانی مقوله پسماند در شهرستان شده است. طاهباز معتقد است «سه ارگان شهرداری، محیط‌زیست و نیروگاه زباله‌سوز( شرکت طرح تجارت سدید) با رعایت نکردن اصول و قوانین ثبت قرارداد و الزامات محیط‌زیستی تخلف کرده‌اند. بوی تعفن فعلی، بوی سوزاندن زباله نیست، بلکه زباله دفن‌شده غیربهداشتی مدفون‌ شده است که باتوجه‌به بارش باران شدت تولید شیرابه آن زیادتر می‌شود و به‌دلیل مسیر باد غالب در دهانه رودخانه ماشلک شب‌هنگام کل منطقه مسکونی را فرامی‌گیرد. در ضمن در فاصله ۱.۵ کیلومتری محل دفن غیربهداشتی زباله نوشهر چشمه‌گردو قرار دارد که منبع تأمین آب شرب شهرستان است. باتوجه‌به مسائل محیط‌زیستی پیش رو در شهرستان نوشهر با قاطعیت می‌توان گفت این مسائل یک شبه اتفاق نیافتاده‌اند و حاصل ۴۰ سال عدم مدیریت صحیح و نظارت اصولی و آینده‌نگری سازمان‌های متولی دفع پسماند و حفاظت از محیط‌زیست منطقه در حمایت از توسعه پایدار است.»

این گلایه‌های بسیاری از فعالان منطقه است، کسانی‌که می‌دانند هدف از راه‌اندازی نیروگاه زباله‌سوز استحصال انرژی نبوده بلکه جهت خلاص شدن از پسماند جامد شهری شهرستان‌های نوشهر و چالوس (ذکرشده در گزارش مطالعات ارزیابی طرح) بوده است. «در پایان نکته مهم این است که چرا این سه شریک (سازمان محیط‌زیست، شهرداری، شرکت طرح تجارت سدید) نمی‌توانند (نمی‌خواهند) به یک تفاهم و توافق در جهت رفع مسائل زیست‌محیطی خود که آینده سلامت مردم و شهرستان را تهدید می‌کند، دست یابند؟»

شهرداری باید پاسخگو باشد

این فعال محیط‌زیست می‌گوید علاوه‌براین، خاکستر تولیدی از این سوزاندن هم بسیار سمی است و شیوه امحای خاکستر هزینه‌بر است و در همه کشورهای دنیا ترجیح بر این است که خاکستر کمتری به‌دست بیاید. «در نوشهر حتی ظرفیت زباله تکمیل نمی‌شود و میزان زباله برای سوزاندن کم است. نکته مهمتر دیگر قرار گرفتن این زباله‌سوز کنار محل دفن زباله نوشهر است. محل دفنی که چهار دهه به‌صورت غیراستاندارد زباله در آن دفن شده. مثلاً قرار بوده کاری کنیم مدیریت زباله غرب مازندران بهینه شود، اما در عمل هم آلودگی هوا داریم و هم شیرابه گسترده‌ای که از محل دفن در جریان است.» 

به‌گفته او، راهکار قابل‌اجرا این است که حل مسئله زباله را تک‌محور ندانیم و یک راهکار برایش در نظر نگیریم. «شهرداران اختیار تام دارند، اما چه عملکردی در جمع‌آوری داشته‌اند؟ بازار سیاه زباله مانع بزرگی است. اگر بازار سیاه جمع و وضعیت مکانیزه شود، مشکل حل می‌شود؛ اما نمی‌خواهند. در حال حاضر زباله بدون تفکیک به آنجا می‌رود. مخلوط سوزانده می‌شود و شیرابه‌ چند دهه به خورد رودخانه می‌رود. این وضعیتی است که زباله‌سوز در منطقه دارد، بدون کمک به بهتر شدن شرایط مدیریت پسماند.»

او حتی در پاسخ به این پرسش که چرا محیط‌زیست صورت‌جلسه ارزیابی را امضا نکرده است، می‌گوید شهرداری باید در این باره پاسخ دهد «اینکه صورت‌جلسه نداشتیم هم به شهرداری ربط دارد. شاید کارشناس حقوقی درست نداشتند و می‌گویند مواردی در طرح آمده است که به‌نفع شهرداری نیست. اما هیچ‌کدام از اینها به محیط‌زیست ارتباطی ندارد. شهرداری باید قرارداد درست منعقد می‌کرد. طرف حساب ما شهرداری است و ما از این ارگان تعهد محضری برای اجرای درست طرح زباله‌سوز و حل مشکل شیرابه داریم. حالا هم این ارگان باید پاسخگو باشد و منتظر رأی دادگاه هستیم.»