خرید ملزومات آشپزخانه و به‌خصوص مواد غذایی یخچال یکی از دغدغه‌های روزانه خانواده است، به‌ویژه که باوجود تورم، قیمت‌ها متغیر است. پنج قلم مواد غذایی مثل پیاز، ماست، تخم‌مرغ و… از سوپرمارکت سر کوچه سفارش دادم. نوجوان افغان که سفارش‌ها را آورد کارت‌خوان به‌دست کیسه خریدها را تحویل داد. سرم سوت کشید. نزدیک یک میلیون تومان شده بود. صورت‌حساب را بادقت خواندم. ظاهراً اشتباهی نداشت. با خودم گفتم حتماً باید با فهرست خریدها به میدان تره‌بار بروم و قیمت‌ها آنجا مناسب‌تر است. عصر به نزدیک‌ترین میدان تره‌بار رفتم. یکی از خدمات شهرداری به شهروندان راه‌اندازی این میادین است که می‌تواند به کمترشدن مخارج قشر کارمند و ضعیف‌تر از کارمند کمک کند. از میان انبوهی از برگ کاهوهای پلاسیده گذشتم.
عده‌ای از کارگران جوان که کردی صحبت می‌کردند، با مهارت خاصی کلم، کاهو و سبزیجات را مرتب می‌کردند تا در دسترس مشتریان قرار دهند. در گوشه‌وکنار هم سبد‌های پلاستیکی بزرگ پر از انواع سبزیجات‌، صیفی‌جات و میوه‌های خراب و نیمه‌خراب بود. با خودم فکر کردم این همه زباله تر، بار کامیون‌های زباله می‌شود و چرخه زباله شامل جمع‌آوری، حمل و دفع بهداشتی آن از ذهنم گذشت. ظاهراً کلانشهر تهران یکی از شهرهای زباله‌ساز دنیا است.
گویا هزینه پاکسازی مواد غذایی از مبدأ و بسته‌بندی مناسب آن تا رسیدن به دست مشتری‌ها زیاد است. کشاورزان توان پرداخت هزینه بسته‌بندی مناسب را ندارند و متصدیان میدان تره‌بار مرکزی تهران هم به کمترین قیمت ممکن محصول را از آنان می‌خرند.
بعد از خرید انواع میوه، سبزی و گوشت و مرغ و رسیدن به خانه تازه مرحله جدید شروع می‌شود. تقریباً نیمی از وزن سبزی‌ها زباله است و تعدادی از میوه‌ها و صیفی‌جات نیز در کیسه‌های پلاستیکی خراب شده.
اطلاع دارم که طرح‌های جداسازی زباله خشک و تر از مبدأ چندین‌بار اجرا شده و متأسفانه شکست‌ خورده، یا چرخه آن ناقص رها شده است. به یاد دارم که چندسال قبل در چند محله به‌صورت نمونه خانه‌به‌خانه در گروه‌های سه‌نفره می‌رفتیم و بروشورها را با توضیحات لازم به زنان می‌دادیم. در آن زمان کیسه‌های زباله در رنگ‌های مختلف را برای جداسازی کاغذ فلز شیشه و… توزیع می‌کردیم. البته در برخی محلات سطل‌های بزرگ به رنگ‌های مختلف هم قرار داده شد تا زباله‌ها از منزل و محله تفکیک شود. متأسفانه بعضی مواقع با تغییر مدیران شهری طرح‌ها رها و اولویت‌ها کمی جابه‌جا می‌شوند. چندین سال است که زباله‌دزدی هم یک معضل غیربهداشتی شهری شده.
درهرحال، مصرف مسئولانه، مقوله مهمی است. چرخه آن باید کامل باشد، هرچند فقط مبحث مدیریت پسماند نیاز به روزها گفت‌وگو دارد. تولید مسئولانه دور نریختن مواد غذایی در همه مراحل تولید تا پخت و کاهش مصرف پلاستیک و همراه‌داشتن کیسه‌های پارچه‌ای برای خریدهای هفتگی به‌خصوص تره‌باری، کمک شایانی به کاهش حجم زباله و پلاستیک می‌کند.
اکثر خانم‌ها و آقایان در مجموعه فروشگاهی تره‌بار براساس فهرست نیازهای خانه خرید نمی‌کنند و تقریباً قسمتی از خریدها بنا بر حدس و گمان و قیمت مناسب است. خرید آگاهانه و به‌اندازه در موضوعات مختلف مثل مواد غذایی، لباس، پارچه، حوله و… برای حفظ محیط‌زیست بسیار مهم است.
گاهی در خریدهای هفتگی کالاهای شبیه به‌هم خریده می‌شود. گاهی خرید چند نوع کاهو، کلم، شلغم و لبو بدون محاسبه نیاز هفته منجر به‌دور ریختن قسمتی از مواد غذایی می‌شود. شاید اگر فروشگاه‌های کوچک‌تر منظم و پاکیزه در هر محله در دسترس همه باشد، مردم مجبور به خریدهای اضافه نشوند. در بسیاری از کشورهای مدرن تعداد فروشگاه‌های زنجیره‌ای ارزان‌قیمت در دسترس زیاد است؛ به‌گونه‌ای‌که خیلی از مردم در بازگشت از محل کار یا تحصیل، روزانه خرید می‌کنند. درواقع، به‌اندازه مصرف حداکثر دو یا سه وعده خریدشان را انجام می‌دهند و مجبور نیستند یک انبار غلات و حبوبات و یخچال و فریزرهای مملو از مواد یخ‌زده و تازه در خانه داشته باشند.
بعضی روزها بعد از خرید تره‌بار تازه متوجه می‌شوم که یخچال جای کافی ندارد و باید مثلاً شلغم و لبو و کدوتنبل را در عرض ۲۴ ساعت و باهم بخوریم و البته قسمتی از آنچه پخته شود، زباله می‌شود.
توسعه پایدار یک‌ چرخه به‌هم متصل است و گسست هر دانه زنجیر در کل پروسه اختلال ایجاد می‌کند. شهرهای پایدار، ریشه‌کنی فقر، آموزش، دسترسی به انرژی پاک و دسترسی به تولیدات کشاورزی بدون مواد شیمیایی، حفظ حیات، اقلیم و آب، ثبات اقتصادی، ثبات صلح و عدالت و هزاران نکته باریک‌تر از مو به‌هم زنجیر هستند. در مبحث توسعه پایدار ملزومات اولیه و زیرساخت‌ها حیاتی هستند. به‌هرروی، همه باید به مصرف مسئولانه و خرید آگاهانه التزام داشته باشیم.