در شرایطی که بحران مدیریت پسماند در روستاهای شمال کشور، به‌ویژه استان گیلان، چهره‌ای هشدارآمیز به خود گرفته، همه نگاه‌ها به طرح‌هایی دوخته شده که در ظاهر، پرچم «نوآوری» و «خلاقیت» را در دست دارند. تجربه‌هایی چون سالکده و لسکوکلایه، در ظاهر نشانه‌هایی از پیشرفت در مدیریت پسماند روستایی‌اند، اما آنچه نگارنده را وادار به نوشتن کرده و در پس این تصاویر رسانه‌ای پنهان مانده، پرسش‌هایی است که اگر بی‌پاسخ بمانند، فردا با فاجعه‌ای مواجه می‌شویم که دیگر امکان جبران ندارد. سوال اصلی این نیست که از فناوری استفاده کنیم یا نه. سؤال این است: از چه فناوری، با چه استانداردی و با چه مکانیزم کنترل و نظارتی استفاده شود؟ آیا برای گریز از یک بحران، باید به‌سمت بحرانی دیگر رفت؟ از سوی دیگر، باید بپذیریم که این نوع فناوری‌ها در انتهای چرخه مدیریت پسماند واقع شده‌اند و با حذف پروسه مدیریت پسماند نمی‌توان به نتیجه شگفت و قابل‌قبول رسید.

زباله‌سوز دستگاهی حساس با کنترل فرایند بسیار حساس است که اگر زباله‌سوزی اشتباه یا خام‌سوزی در آن رخ دهد، گازهایی از آن متصاعد می‌شود که بسیار خطرناک‌اند و می‌توانند فاجعه بزرگی رقم بزنند. این گازها فلردار و کلردار هستند و این دستگاه‌ها برای فعالیت نیازمند حضور متخصص‌اند و یک دهدار قاعدتاً نمی‌تواند این موضوع را مدیریت کند. اما نکته مهم در مدیریت پسماند این است که بتوانیم پسماند را از نقطه تولید تا نقطه نهایی مدیریت کنیم. اتفاقی که در این برنامه‌ها رخ نداده و مدیریتی که الان شاهدش هستیم چنین مواردی را شامل نمی‌شود.

علاقه عجیب برخی گربه‌ها به بتن، صاحبانشان را شگفت‌زده کرده است؛ اما دلیل این رفتار چیست؟ یک متخصص زیست‌شناسی چند فرضیه جالب در این باره ارائه داده است.

زباله از در خانه که خارج می‌شود، گویی دیگر از زندگی‌مان خارج شده و اغلب افراد دیگر مسئولیتی در قبال آن ندارد. این مسئولیت اما در سال‌های اخیر برای مردمی در شهرهای شمالی و جنوبی که محل‌های دفن زباله در نزدیک خانه‌هایشان بوده، حالا دغدغه‌ای جدی شده است. آنها می‌دانند چیزی به‌نام «دور» وجود ندارد و وقتی زباله را دور می‌ریزیم، خیلی زود آثارش به زندگی‌مان برمی‌گردد. شیرابه‌اش در زمین فرو می‌رود و بو و حشراتش جانمان را کم می‌کند. «نرگس آذری»، جامعه‌شناس و پژوهشگر حوزه پسماند، نیز بر این امر صحه می‌گذارد. او که سال‌ها در این حوزه پژوهش کرده، معتقد است سیاستگذاران فقط می‌خواهند مسئله را از خود دور کنند و این را می‌توان در اصلاحیه قانون پسماند هم دید؛ اصلاحیه‌ای که در مجلس در دست بررسی است، اما هیچ‌یک از فعالان این عرصه تاکنون امکان دسترسی به آن را نداشته‌اند.

مدیریت پسماندهای شهری از مرحله جمع‌آوری، انتقال تا دفع نهایی، فرایندی کاملاً فنی است و بهره‌گیری از تجهیزات، فناوری‌ها و ماشین‌آلات مختلف همیشه به‌عنوان مبنایی برای مقایسه سطح پیشرفت کشورها در این حوزه شناخته می‌شود. آنچه در این میان از نظر مدیران اجرایی پسماندها مغفول مانده، نقش کلیدی شهروندان و روستاییان و میزان مشارکتشان در مدیریت بهینه پسماند است. تا پیش از دهه ۱۳۸۰ شهروندان در بسیاری از شهرهای کشور باید پسماندهای خود را براساس زمان‌بندی جلوی در خانه‌ یا در انتهای کوچه در محلی مشخص قرار می‌دادند و سطل‌های فلزی و پلاستیکی تخلیه‌شده را مجدداً به داخل منازلشان باز می‌گرداندند و می‌شستند. با آغاز دهه ۸۰ در اقدامی جدید در شهر تهران حدود ۵۰ هزار مخزن ۱۱۰۰ لیتری پلاستیکی در نقاط مختلف شهر جایگزین دو میلیون و ۵۰۰ هزار نقطه جمع‌آوری سنتی پسماندها شد. هرچند در نگاه اول این تغییر به‌عنوان یک دستاورد بزرگ برای مدیران شهرداری پایتخت محسوب می‌شد، ولی با گذشت زمان پیامدهای منفی این تصمیم به اشکال مختلف نمایان شد. پس‌ازآن نیز شاهد تقلید بدون برنامه‌ریزی سایر شهرداری‌های کشور از شهرداری تهران در زمینه استقرار مخازن در خیابان‌ها بودیم. «سعید مرادی‌کیا»، کارشناس مدیریت پسماندهای شهری، در این گفت‌وگو تبعات چنین رویه‌ای را شرح می‌دهد.

در هر دقیقه، یک کامیون زباله به دریا می‌ریزد؛ آیا می‌توان اقیانوس‌ها را نجات داد؟

بانک جهانی در گزارشی از وضعیت مبارزه زنان با آلودگی‌های پلاستیکی در جنوب آسیا، نمونه‌هایی را بیان می‌کند که در آن زنانی یک‌تنه برای مهار این آلودگی‌ها با وجود سختی‌ها و تبعیض‌ها گام برداشته‌اند. «سیسیل فرمن» و «دینا اُمالی» در این گزارش به نمونه‌هایی می‌پردازند که با کمک بانک جهانی توانسته‌اند در راه مهار آلودگی پلاستیکی گام بگذارند. اما این یکی از گزارش‌ها درباره فعالیت زنان برای مقابله با آلودگی پلاستیکی است. نمونه‌های این فعالیت‌ها در کشورهای مختلف متفاوت است، نمونه‌اش زیمباوه و مالاوی در آفریقاست که آنجا هم برای مدیریت پسماند جامد زنان با جدیت در این عرصه حضور دارند.