به گزارش پیام ما به نقل از ایسنا، «عزیز مصطفایی» با اشاره به شروع فصل کوچ هه‌وارنشینی در منطقه ثبت جهانی شده اورامانات، افزود: هه‌وارنشینی نوعی سبک زندگی است که خاص منطقه اورامانات است و در جاهای دیگر وجود ندارد.
به گفته او، شروع و پایان این سبک از زندگی همراه با جشن است: از حدود ۴۵ روز پس از آغاز فصل بهار یعنی زمانی که بارش‌های بهاری تقریبا به انتهای خود رسیده، مردم روستاهای منطقه اورامانات، با برگزاری جشنی به نام «کومسای» یا «میرآب» هه‌وارنشینی خود را آغاز می‌کنند.
این کارشناس ثبت میراث فرهنگی ناملموس کرمانشاه گفت: هه‌وارنشینی که مردم منطقه اورامانات انجام می‌دهند، با نوع کوچ‌نشینی عشایر که در مناطق مختلف کشورمان مرسوم است، تا حدود زیادی تفاوت دارد، چرا که کوچ عشایر به شکل افقی است اما در هه‌وارنشینی کوچ به شکل عمودی یعنی از دامنه به بالادست کوه انجام می‌شود.
او افزود: در کوچ‌نشینی عشایر فاصله بین قشلاق و ییلاق به حدود چند هفته و حتی یک ماه می‌رسد، اما در کوچ هه‌وارنشینی این فاصله تنها حدود سه تا چهار ساعت است.
مصطفایی ادامه داد: از طرفی هدف اصلی از کوچ در بین عشایر تامین علوفه برای دام‌هایشان است، اما در هه‌وارنشینی علاوه بر تامین علوفه، هدف اصلی تامین آب برای خود مردم و دام‌هایشان است.
او عنوان کرد که در روستاهای منطقه کوهستانی اورامانات در بالادست هر روستا سرچشمه آبی وجود دارد که به آن «سَرچَمَ» گفته می شود: عموم این روستاها در دامنه کوه واقع شده‌اند و در فصل بارش‌ها، این سرچشمه تامین‌کننده آب شرب مردم، آبیاری باغات و سیراب کردن دام‌هاست، اما زمانی که به انتهای فصل بارش‌ها می‌رسیم، میزان آب این چشمه کم می‌شود. بنابراین مردم روستا با برگزاری جشنی تحت عنوان کومسای یا میرآب با سخاوت تمام تصمیم می‌گیرند که آب سرچشمه را به باغات هدیه کنند و خودشان به همراه دام هایشان راهی ارتفاعات می‌شوند.
او همچنین اضافه کرد آنها در ارتفاعات می‌توانند آب مورد نیاز خود و دام‌هایشان را تامین کنند: در ارتفاعات منطقه اورامانات مناطقی برف‌گیر و غارهایی وجود دارد که محل ذخیره برف شده‌اند و مردم با استفاده از این ظرفیت می‌توانند آب خود و دام‌هایشان را تامین کنند.
مصطفایی به تکنیک‌هایی که هه‌وارنشینیان اورامانات برای تامین آب در طول قرن‌ها از اجدادشان به ارث برده‌اند اشاره کرد و افزود: مردم هه‌وارنشین این منطقه با استفاده از دو تکنیک «قَم» و «قلب» به تامین آب برای خود و دام هایشان می‌پردازند. در تکنیک قَم آنها وسط یک کنده درخت تنومند را خالی کرده و به شکل یک ظرف بزرگ چوبی درست می‌کنند تا برف‌هایی که از دل کوه و یا غارها می‌آورند را در آن انباشته کنند.
او اضافه کرد: آنها برای اینکه این برف‌ها دیرتر آب شوند، آن را «پرژین» می‌کنند. به این معنا که روی برف‌هایی را که داخل این ظروف چوبی بزرگ ریخته‌اند را با گیاهان خوشبویی همچون «چنور» و «کما و لو» و یا ترکه‌های بلوط می‌پوشانند و در پایین‌دست این حفره چوبی، قم (ظرف مخصوص آبشخور دام‌ها) را قرار می‌دهند تا آبی که به مرور در داخل کنده آب می‌شود داخل آن ریخته شود و دام‌ها بتوانند از آن آبشخور کنند.
کارشناس میراث فرهنگی ناملموس استان به تکنیکی که مردم این منطقه برای تامین آب شرب خود هم به‌کار می‌برند اشاره کرد: برای تامین آب شرب خود مردم، زنان هم این بار پای کار می‌آیند و به غارهایی که در منطقه قرار دارد می‌روند و با استفاده از ابزارهای مخصوصی که دارند، تکه‌های یخ را به شکل قلب از یخچال‌های طبیعی در دل غارها برش می‌زنند و روی دوش می‌گذارند و به هوار منتقل می‌کنند.

او افزود: آنها این تکه‌های یخ را روی سه تکه سنگ می‌گذارند و قسمت نوک تیز(انتهای نیزه ای مانند) یخ را به سمت شیب پایین قرار می‌دهند تا زمانی که یخ آرام آرام شروع به آب شدن می‌کند، آب به مرور وارد ظرفی که زیر آن قرار گرفته می‌شود، وارد شود و اینگونه هه‌وارنشینان به آب شرب هم دست پیدا می‌کنند.
مصطفایی در ادامه در مورد سکونتگاه آنها هم توضیح داد: مردم هه‌وارنشین هم در دامنه کوه و هم در بالادست آن سکونتگاه دائمی دارند. خانه‌هایی که در هه‌وار یعنی در بالادست ساخته شده، یکی از قدیمی‌ترین اشکال سکونت در ایران به شمار می‌رود و شبیه خانه‌های دوره نوسنگی است، چرا که به صورت خشکه چین ساخته شده و سقفی ندارند.
او افزود: زمانی که هوارنشینان به سکونتگاه خود در ارتفاعات می‌رسند، روی سقف خانه‌ها را با گیاهان معطر می‌پوشانند و زمانی که فصل گرم پایان می‌یابد و دوباره قصد رفتن به دامنه را می‌کنند، این گیاهان که اکنون خشک شده را جمع می‌کنند و با خود به پائین دست کوه می‌برند تا علوفه دام‌هایشان باشد.

این کارشناس میراث فرهنگی ناملموس استان اضافه کرد: زمانی که دوباره فصل بارش ها از راه می‌رسد، مردم منطقه پس از پنج ماه هه‌وارنشینی با برگزاری جشن شکرگزاری میوه‌ها، از ارتفاع بیش از سه هزار متری دوباره به پائین دست کوه باز می‌گردند و زندگی زمستانی خود را از سر می‌گیرند.
به گفته او، در گذشته حدود ۹۹ درصد از روستاهای منطقه اورامانات زندگی هه‌وارنشینی داشته‌اند اما امروزه به واسطه ورود امکانات مانند لوله‌کشی آب برخی از این روستاها دیگر سبک زندگی هه‌وارنشینی را ندارند و در حال حاضر حدود ۱۹۴ هوار در اورامانات استان‌های کرمانشاه و کردستان وجود دارد. مصطفایی فعال‌ترین هه‌وار را مربوط به هانیه پالنگان بین استان‌های کردستان و کرمانشاه دانست.