ناامنی غذایی برای شش و نیم میلیون ایرانی

وزیر بهداشت درمان و آموزش پزشکی در حالی مدعی سرآمدی ایران در تمام شاخص‌های سلامت از جمله تولید غذایی شد که برابر اعلام یونیسف ناامنی غذایی و افزایش قیمت مواد غذایی پس از شیوع کرونا در سراسر جهان، شدیدتر شده است. همچنین اوضاع برای خاورمیانه که سهم فقرایش به 46 درصد رسیده و با همه‌گیری کرونا جمعیتی که به واسطه وضعیت اقتصادی در بحران غذایی قرار گرفتند، بیشتر شد. در ایران نیز بین سال‌های 2019 تا 2021، 6.5 میلیون نفر از ناامنی غذایی رنج می‌برند. این وضعیت برای بیماران مبتلا به سرطان با هزینه‎های سنگین درمان، شرایط سخت‌تری را رقم می‌زند.

وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در همایش روز جهانی غذا در سالن همایش‌های بین‌المللی رازی دانشگاه علوم پزشکی ایران اعلام کرد که ایران در تمام شاخص‌های سلامت از جمله تولیدات غذایی سرآمد منطقه است. این در حالی است که نه تنها همه‌گیری کرونا بلکه تغییر اقلیم در سطح گسترده‌ای، امنیت غذایی را در جهان به خطر انداخته است. طبق گزارش سال 2022 سازمان جهانی یونیسف در سال گذشته میلادی، بین 702 تا 828 میلیون نفر با گرسنگی دست و پنجه نرم کرده‌اند. همچنین علاوه بر این، تقریباً به ازای هر سه نفر یک نفر در جهان، یعنی حدود 2.31 میلیارد نفر، در سال 2021 به طور متوسط یا شدید دچار ناامنی غذایی بودند. این رقم حدود 350 میلیون نفر بیشتر از سال 2019 (سال قبل از شیوع کووید-19) است. رژیم‌های غذایی سالم، که برای افزایش امنیت غذایی و جلوگیری از انواع سوءتغذیه حیاتی هستند، در حال حاضر برای مردم در هر نقطه‌ای از جهان دور از دسترس است. در سال 2020 هم تقریباً 3.1 میلیارد نفر قادر به تهیه یک رژیم غذایی سالم نبودند که در مقایسه با سال 2019، 112 میلیون نفر بیشتر است. همچنین به گزارش سازمان جهانی ارزیابی و کاهش ریسک در سال جاری(2022)، فجایع طبیعی و امنیت غذایی رابطه مستقیمی با هم دارند‌. طبق این گزارش در سطح محلی، بلایا به طور مستقیم به محصولات زراعی، دام و معیشت آسیب می‌رساند. در سطح ملی و بین‌المللی نیز امنیت غذایی به طور مستقیم تحت تأثیر سیستم زنجیره تامین غذا و تجارت بین‌المللی است. از طرف دیگر رابطه‌ای مستقیم بین سال‌هایی که بلایای طبیعی اوج گرفته‌اند با افزایش شاخص قیمت مواد غذایی به چشم می‌خورد.

بهرام عین‌اللهی، وزیر بهداشت در این جلسه دسترسی آحاد مردم به غذای سالم، با کیفیت و مفید را از تکالیف دولت‌ها دانست که می‌تواند از بسیاری از بیماری‌ها جلوگیری کند

شوک مستقیم کرونا به امنیت غذایی
با شیوع کرونا، قیمت مواد غذایی در جهان سر به فلک کشید. روند رو به افزایش قیمت مواد غذایی در جهان باعث شد که غذای مغذی از دسترس میلیون‌ها خانواده‌ خارج شود. خانواده‌هایی که پیش از کرونا هم با کاهش درآمد سر و کله می‌زدند عملاً امکان دسترسی به غذا را از دست دادند. همچنین گرسنگی و سوءتغذیه در کشورهایی با سیستم‌های کشاورزی که به بارندگی، تغییرات دما و خشکسالی شدید حساس هستند و معیشت بخش زیادی از جمعیت آنها به کشاورزی بستگی دارد، به‌طور قابل‌توجهی بدتر شد. مثلاً در سال 2020، متوسط سطح سوءتغذیه در کشورهایی که در معرض شوک‌های آب و هوایی زیاد قرار دارند، سه درصد بیشتر از کشورهایی بود که کمتر در معرض تغییرات آب و هوایی بودند.
تضمین امنیت غذایی وظیفه دولت
بهرام عین‌اللهی، وزیر بهداشت در این جلسه دسترسی آحاد مردم به غذای سالم، با کیفیت و مفید را از تکالیف دولت‌ها دانست که می‌تواند از بسیاری از بیماری‌ها جلوگیری کند. به نقل از ایلنا، او گفت: «وزارت بهداشت وظیفه خود می‌داند مساله ایمنی و سلامت غذا را با جدیت دنبال کند. ما سازمان‌های مختلفی داریم که سازمان غذا و دارو با اختیارات قانونی کافی، از قدرتمندترین سازمان آنهاست و می‌تواند ایمنی و سلامت غذایی مردم را نظارت و پیگیری کند. این سازمان باید آلایندگی مواد غذایی و همچنین بیماری‌های منتقله از غذا را به حداقل برساند که در این مسیر اولین و مهم‌ترین گام آموزش همگانی است.» وزیر بهداشت درباره افزایش آگاهی مردم نسبت به رژیم غذایی تصریح کرد: «آموزش سبک زندگی سالم به مردم و اینکه چه غذایی را به چه میزان و چگونه مصرف کنند، بسیار مهم است و از بسیاری بیماری‌ها پیشگیری می‌کند.»
مبتلایان به سرطان از ناامنی غذا رنج می‌برند
عین‌اللهی همچنین در رابطه با اثر امنیت غذایی با بیماری‌ها افزود: «هدف ما این است که غذای مردم ایمن باشد؛ زیرا غذای ناایمن ۲۰۰ بیماری از بیماری‌های ساده گرفته تا سرطان‌ها را ایجاد می‌کند. به علاوه سالانه حدود ۶۰۰ میلیون نفر در جهان از غذای آلوده و ناایمن آسیب می‌بینند و این یعنی از هر ۱۰ نفر در جهان یک نفر از این مسئله دچار آسیب می‌شود.» گزارش امنیت غذایی یونیسف در سال 2022، هزینه تامین یک وعده غذای سالم برای هر روز و هر نفر را مجموعاً برای ایران 17.1 میلیون دلار تا سال 2020 برآورد کرده است. به بیان دیگر 20.3 درصد افراد در ایران در سال 2020، ناتوان از تامین دست کم یک وعده غذایی سالم در روز بوده‌اند. همچنین در شرایطی که به استناد از گزارش سازمان جهانی ارزیابی و کاهش ریسک، 46 درصد خاورمیانه فقیر هستند به نظر می‌آید اوضاع برای بیماران مبتلا به سرطان با هزینه‌های سنگین درمان سخت‌تر هم باشد. در پژوهش سال 2021 دانشکده پزشکی جورجیا که بر روی تاثیر امنیت غذایی بر بیماران مبتلا به سرطان انجام شده بود، مشخص شد درصد قابل‌توجهی از بیماران سرطانی از ناامنی غذایی رنج می‌برند. طبق این پژوهش عوامل مرتبط با ناامنی غذایی عبارتند از سن کم، نژاد و قومیت، درآمد پایین، تحصیلات پایین، نداشتن پوشش بیمه، تجرد، داشتن فرزند در خانه، دسترسی ضعیف به مراقبت‌های بهداشتی، رژیم غذایی ضعیف و ناتوانی اقتصادی برای تامین غذا از زمان شروع درمان سرطان. این پژوهش راهکار ایجاد امنیت غذایی برای بیماران مبتلا به سرطان را غربالگری با رویکرد پوشش اجتماعی و اقتصادی برای بیمارانی که در وضعیت ناایمن غذایی هستند، می‌داند.
مردان ایرانی مبتلا به سرطان درگیر سوء‌تغذیه هستند
مطالعه دیگری در سال 2021 درباره وضعیت تغذیه و رژیم غذایی بیماران مبتلا به سرطان در ایران، نشان می‌دهد بین 70 بیمار مبتلا در بیمارستان شهدای تجریش، 70 درصد از بیماران اضافه وزن داشته‌اند. طبق این پژوهش که در مجله تغذیه و ایمنی غذا منتشر شده است، هرچند سوءتغذیه به طور کلی بین 40 درصد از مبتلایان به سرطان دیده شده اما مردان مبتلا بیشتر دچار سوءتغذیه می‌شوند. پژوهش یونیسف و چند نهاد بین‌المللی دیگر نشان می‌دهد ‌در ایران نیز بین سال‌های 2019 تا 2021، 6.5 میلیون نفر از ناامنی غذایی رنج می‌برند. این وضعیت برای بیماران مبتلا به سرطان با هزینه‎های سنگین درمان، شرایط سخت‌تری را رقم می‌زند. این آمارها گویای این واقعیت‌اند که دورنمای روشنی برای امنیت غذایی وجود ندارد و سیاستگذار باید برای بهبود کیفیت امنیت غذایی و شاخص های آن برنامه‌ریزی کند.