جهان تا رسیدن به هدف کار شایسته و عدالت اجتماعی برای همه، کیلومترها فاصله دارد. هنوز زنان در همه جای دنیا به خصوص در کشورهای کمتر توسعه‌یافته با چالش‌های زیادی برای پیدا کردن شغل و تامین هزینه‌های زندگی رو‌به‌رو هستند. بر اساس جدیدترین شاخصی که سازمان جهانی کار (ILO) طراحی کرده، دسترسی به شغل و شرایط کاری مناسب، خود یکی از مشکلاتی است که به شکاف جنسیتی و بازار کار نامتوازن بین زنان و مردان دامن می‌زند. به این ترتیب اوضاع از چیزی که فکر می‌کنیم برای زنان پیچیده‌تر است و سرعت رشد و دستیابی به جهانی عادلانه، کندتر از تصورات ماست. در ادامه بخشی از گزارش سازمان جهانی کار راجع به یافته‌های شاخص جدید «شکاف شغلی» را می‌خوانید:

نرخ بیکاری جهانی در سال 2022 به 5.8 درصد رسید که کمتر از میانگین نرخ‌های دو دهه قبل و به‌ویژه قبل از همه‌گیری کووید19 بود. پیش‌بینی می‌شود در سال 2023 نیز این نرخ در همین سطح باقی بماند. علاوه بر این با تفکیک نرخ‌های بیکاری بر اساس جنسیت و درآمد کشورها، برآوردها از 4.3 درصد برای مردان در کشورهای با درآمد بالا تا 6.2 درصد برای زنان در کشورهای با درآمد متوسط رو به پایین، متغیر است؛ تفاوتی که یک شکاف نسبتاً متوسط به حساب می‌آید. اگرچه نرخ بیکاری یک معیار بسیار ارزشمند برای بازار کار است اما این شاخص همه پیچیدگی‌های بازار کار را به‌ویژه برای زنان و مردان به طور کامل بیان نمی‌کند. به بیان دیگر، از برآوردهای نرخ بیکاری نمی‌توان نتیجه گرفت که زنان و مردان در یافتن شغل با مشکلات یکسانی روبه‌رو هستند. مثلاً در بازار کار ایران بسیار رایج است که آگهی استخدامی ببینید که همه شرایطش مناسب است و انگار اصلاً برای شما طراحی شده اما کارفرما فقط نیروی کار مرد یا زن استخدام می‌کند. این مثال ساده در یک کلام تقریبا تعریفی است که سازمان جهانی کار از شاخص جدید «شکاف شغلی» ارائه می‌دهد. به گفته این سازمان، بیکار بودن فقط به معنی نداشتن شغل و علاقه به کار کردن نیست. یک فرد بیکار باید اخیراً در جست‌وجوی کار بوده باشد و در فرصتی بسیار کوتاه و معمولاً یک هفته‌ای بتواند شغل مورد نظرش را پیدا کند.

تمرکز بر نرخ بیکاری به خودی خود چالش‌هایی را که زنان در یافتن شغل با آن مواجه هستند، نادیده می‌گیرد

473 میلیون نفر در پی کار شایسته
بر اساس ارزیابی تازه سازمان جهانی کار، در سال 2022 شکاف جهانی شغلی حدود 473 میلیون نفر بود. این میزان بیش از دو برابر تعداد بیکاران بر اساس شاخص نرخ بیکاری یعنی 205 میلیون نفر بود. به بیان دیگر نرخ شکاف شغلی 12.3 درصد و نشان‌دهنده سهم کسانی است که مایل به کار هستند و بیکارند. این شاخص جدید تصویری از کمبود فراگیر فرصت‌های شغلی در سراسر جهان را ترسیم می‌کند و بسیار بزرگتر از نرخ بیکاری جهانی یعنی 5.8 درصد است.
وضعیت نگران‌کننده زنان کشورهای در حال توسعه
کشورهای با درآمد بالا کمترین میزان شکاف شغلی را دارند. در این کشورها شکاف شغلی برای مردان 7.4 و برای زنان 9.6 درصد است. یعنی زنان کشورهای با درآمد بالا فقط 2.2 درصد کمتر از مردان فرصت پیدا کردن شغل مناسب دارد. در حالی که با کاهش درآمد ملی، شکاف شغلی و شکاف بین زنان و مردان افزایش می‌یابد. به این ترتیب شکاف شغلی برای زنان در کشورهای در حال توسعه، بسیار بالا است و در گروه‌های کم درآمد به 24.9 و در کشورهای با درآمد متوسط رو به پایین به 17.4 درصد می‌رسد. در حالی که همین نرخ‌ها برای مردان در کشورهای با درآمد متوسط رو به پایین 16.6 و درآمد کم 11.0 درصد است. به طور کلی، برآوردها حاکی از مشکلات شدید زنان برای پیدا کردن شغل به‌ویژه در کشورهای کمتر توسعه یافته است. به خصوص بعد از بحران‌های مالی جهانی و کرونا اوضاع برای زنان بدتر از قبل هم شده است.
زنان سخت‌تر از مردان کار پیدا می‌کنند
داده‌های جدید در مورد شکاف شغلی نشان می‌دهند که زنانی که می‌خواهند کار کنند برای یافتن شغل با شرایط دشوارتری از مردان مواجه هستند. همچنین مشارکت کلی زنان در بازار کار بسیار کمتر از مردان است. شکاف جنسیتی در مشارکت نیروی کار بین افراد 25 تا 54 ساله در سال 2022 به 29.2 درصد رسیده است. رقمی که مشارکت زنان در آن فقط 61.4 و مردان 90.6 درصد بود. این تفاوت بزرگ به وضوح اوضاع بازار کار جهانی برای زنان را توصیف می‌کند. داده‌های به‌روزرسانی‌شده اخیر سازمان جهانی کار نشان می‌دهند که یکی از عوامل اصلی کاهش مشارکت نیروی کار زنان در سطح جهان، تربیت فرزند است. برای افرادی که در همان گروه سنی 25 تا 54 سال هستند و حداقل یک فرزند زیر شش سال دارند، شکاف مشارکت نیروی کار از 29.2 به 42.6 درصد افزایش می‌یابد؛ یعنی 42.6 درصد از زنانی که حداقل یک فرزند دارند، قید فعالیت در بازار کار را می‌زنند. در حالی که مشارکت مردان با شرایط مشابه 95.7 درصد است.

نرخ شکاف شغلی 12.3 درصد و نشان‌دهنده سهم کسانی است که مایل به کار هستند و بیکارند. این شاخص جدید تصویری از کمبود فراگیر فرصت‌های شغلی در سراسر جهان را ترسیم می‌کند و بسیار بزرگتر از نرخ بیکاری جهانی یعنی 5.8 درصد است

بیکاری 20 درصد از مادران در کشورهای با درآمد بالا
در کشورهای مختلف برای افرادی که به تازگی بچه‌دار می‌شوند مزایایی در نظر می‌گیرند. در برخی موارد هم بچه‌دار شدن حتما به معنی دریافت مزایا نیست و پیش می‌آید که زنان به دلیل فرزندآوری، شغلشان را از دست بدهند. در مقابل مردان شامل مزایای پدر شدن می‌شوند. بر اساس این گزارش، مادران دارای فرزندان خردسال نسبت به همسالان خود احتمال کمتری دارد که به فعالیت اقتصادی خود در بازار کار ادامه دهند. در حالی که پدران نرخ مشارکت بالاتری دارند. اگرچه مشارکت زنان با حضور کودکان خردسال در تمام سطوح درآمد کاهش می‌یابد اما گاهی بچه‌داری زنان مساوی است با جریمه مادری. ILO می‌گوید که بالاترین نسبت جریمه مادری در کشورهای با درآمد متوسط رو به بالا، 19.8 درصد است. به این معنی که مادران تقریباً 20 درصد کمتر از میانگین گروه سنی بین 25 تا 54 سال می‎توانند به فعالیت اقتصادی خود ادامه دهند یا اصلا در بازار جایی برای خود پیدا کنند. این مجازات در کشورهای با درآمد بالا 13.2 و در کشورهای با درآمد متوسط پایین 4.3 و در کشورهای کم‌درآمد با 5.4 درصد است.
زنان بیشتر از مردان از شکاف‌های جنسیتی رنج می‌برند
سازمان جهانی کار در توضیح این موضوع که چرا تفاوت‌های جنسیتی تا این حد در بازار کار مطرح است، توضیح می‌دهد که مسئولیت‌های شخصی و خانوادگی از جمله کار‌های مراقبتی بدون مزد به طور نامتناسبی بر زنان تأثیر می‌گذارد. این فعالیت‌ها می‌توانند آنها را از جست‌و‌جوی فعالانه برای شغل باز دارد یا دسترسی آنها به کار را در کوتاه‌مدت محدود کنند. همچنین دلسردی از جست‌و‌جوی شغل برای زنان بیشتر از مردان است. داده‌های ملی کشورها نشان می‌دهد که به طور متوسط زنان بیش از مردان تحت تأثیر سرخوردگی از گشتن دنبال کار قرار می‌گیرند. فقدان فرصت‌های شغلی مناسب و شایسته هم بر این دلسردی‌ها اثر می‌گذارد. از این رو کمبود فرصت‌ها و چالش‌های بسیار برای دستیابی به فرصت‌های شغلی برابر محرک‌ کلیدی شکاف‌های جنسیتی است. این یافته‌ها حاکی از آن است که تمرکز بر نرخ بیکاری به خودی خود چالش‌هایی را که زنان در یافتن شغل با آن مواجه، نادیده می‌گیرد.