کدورت و گل‌آلود شدن آب در اهواز در روزهای اخیر را شاید بتوان خط بطلانی بر خوش‌باوری مردمی دانست که چندی پیش شاهد افتتاح یک طرح آبرسانی با تبلیغات وسیع بودند. مردمی که امیدوار بودند شیرینی آب سرچشمه‌های دز تلخی دهه‌ها را از کام آنها ببرد. آنها این روزها تصویری از لیوانی با مایعی تیره رنگ می‌گذارند و از بقیه می‌‌خواهند حدس بزنند درون لیوان چیست؟ هر حدسی می‌شود زد، جز آب آشامیدنی.

درباره دلایل کدورت آب اهواز کارشناسان دیدگاه‌هایی دارند که ترجیح می‌دهند‌ بدون نام آنها منتشر شود. یکی از آنها این موضوع را به طرح غدیر مرتبط می‌داند و می‌گوید این موضوع به ارتباط سریع این پروژه برمی‌گردد. به گفته او باید آب را از پشت سد دز که آب راکد دارد برداشت می‌کردند ولی برای سرعت بیشتر در افتتاح پروژه این کار از آب جلوی سد گرفته می شود که در آن آب با گل و لای با هر بارندگی جریان پیدا می‌کند.
به گفته او علوم پزشکی آلوده بودن آب را تایید نکرده اما در عین حال در مواردی شاهدیم به واسطه تلاقی فاضلاب و آب شرب،‌ داخل لوله‌ها آب بدبو جریان پیدا می‌کند که البته این موضوع به امروز و دیروز هم مربوط نیست. او می‌افزاید: چنین معضلی عموما در محله‌های کیانپارس،‌ چهارصد دستگاه و … وجود دارد.

یکی از کارشناسان منابع آب‌ در استان خوزستان: نصیب مردم این شهر از گذشته تاکنون آب گل‌الوده در کنار شعار و تبلیغ برای حل این مشکل بوده است

تصفیه‌خانه‌ها توان تصفیه آب را ندارند
مهدی قمشی استاد گروه سازه‌های آبی دانشکده مهندسی آب و محیط زیست دانشگاه شهید چمران اهواز هم در این باره به «پیام ما» می‌گوید: مشکلی که این روزها در اهواز شاهدیم به وضعیت رودخانه برمی‌گردد. در حقیقت شاهد اولین بارندگی در دز و کارون بودیم و همین امر باعث شده آلودگی‌ها و رسوبات زیادی که در تابستان آماده حمل بودند، وارد رودخانه شوند.
به گفته این مدرس دانشگاه بارندگی‌های اول معمولا با رسوبات زیاد همراه است و آلودگی‌ها را هم با خود می‌آورند. او می‌افزاید: وضعیتی که ما در اهواز داریم به همین عامل برمی‌گردد. غلظت رسوبات در کارون و دز و آلودگی‌ها بالا رفته و تصفیه خانه‌ها نتوانسته‌اند این آب را به درستی تصفیه کنند. همین موضوع سبب شده این آب با یک کلرزنی ساده وارد شبکه شهری شوند و چنین وضعیتی را رقم بزنند.
او در این باره که آیا ممکن است طرح غدیر در چنین وضعیتی دخیل باشد، می‌گوید: قرار بود آب گیر شبکه پشت سد دز برود،‌ در دولت‌های مختلف هم هر کدام یک مقدار از کار را پیش بردند و به واسطه اینکه مردم راضی شوند کار را افتتاح کردند با این حال این طرح اصلی نیست.
EC مخفف کلمه electrical conductivity و به معنای شاخص هدایت الکتریکی است. EC آب آشامیدنی اگر بین ۹۰ تا ۵۰۰ میکروزیمنس باشد، مزه آب مطلوب است. اما به گفته قمشی اکنون این شاخص در مورد آب شرب اهواز بسیار بالا رفته است: «‌EC آب از عدد 350 در روزهای پنجشنبه تا شنبه به رقم 800 تا 900 میلی‌گرم در لیتر رسیده،‌ در حالی که عدد مطلوب بسیار پایین‌تر است. کدورت آب باید حداکثر 5 باشد ولی در اهواز به عدد 95 رسیده است هر چند به لحاظ پارامترهای شیمیایی به نظر می‌رسد آب اهواز مشکل خاصی ندارد.»
شکستگی و خرابی شبکه توزیع،‌ عامل اصلی کدورت آب
یک منبع آگاه و کارشناس مطلع هم در گفت‌وگو با «پیام ما» کدورت آب اهواز را به وضعیت شبکه توزیع مرتبط می‌داند. به گفته این کارشناس وقتی شبکه توزیع اصلاح نشده باشد،‌ حتی اگر آب مقطر از تصفیه خانه وارد این شبکه شود،‌ باز هم آب گل‌آلود می‌شود.

کار کاهش حجم آب در روز پنجشنبه ۱۲ آبان‌ماه انجام شد و سرانجام در روز جمعه ساعت ۳ بامداد موفق شدیم تا مشکل را حل کنیم و پس از آن مجددا با ظرفیت کامل نسبت به رهاسازی آب در شبکه شهر اهواز اقدام کنیم. حدود ۱۲ ساعت با ظرفیت ۶۰ درصدی در شبکه شهر اهواز آب رهاسازی شد تا مشکل کدورت آب حل شود

به گفته او تصفیه‌خانه‌هایی که از کارون آب برمی‌دارند توانایی تصفیه آب با کدورت بالا را ندارند. تصفیه‌خانه‌ها باید از کربن فعال برای تصفیه آب استفاده کنند،‌ اما از آنجا که تکنولوژی ما مربوط به 60 سال پیش است میزانی از گل و لای و رس از آنها عبور می‌‌کند و همین امر کدورت آب را به دنبال دارد.
این کارشناس مطلع، مهم‌ترین دلیل را شکستگی و خرابی شبکه توزیع آب اهواز می‌داند: «همین عامل باعث هدررفت آب می‌شود. در ساعاتی از شبانه‌روز که پمپ‌ها خاموش می‌شود و شاهد فشار معکوس هستیم رطوبت اطراف به درون لوله‌ها از طریق شکستگی راه پیدا می‌کند و کدورت آب را رقم می‌زند.»
آب، تابلوی ناکارآمدی
یکی دیگر از کارشناسان منابع آب‌ در استان خوزستان بر این نظر است، که کدورت آب اهواز گرچه این روزها مردم را درگیر خود کرده‌،‌ اما نباید آن را تنها به این مورد تقلیل داد: «این مشکلی است که سال‌هاست مردم این شهر با آن دست به گریبان هستند. نصیب مردم این شهر از گذشته تاکنون آب گل‌الوده در کنار شعار و تبلیغ برای حل این مشکل بوده است.»
درباره دلایل این کدورت، این روزها در شبکه‌های مجازی و پورتال‌های رسمی گمانه‌‌زنی‌های متعددی می‌شود که به مواردی مانند تصفیه‌خانه،‌ شبکه توزیع،‌ خطوط انتقال و یا طرح غدیر برمی‌گردد. او با بیان این مطلب می‌گوید: «طبیعی است که این اتفاق دلایل مهندسی خاص خود را دارد و می‌توان آن را به این شیوه توضیح داد. اما آنچه باید فراتر از علت آلودگی و یا قطع آب در پاره‌ای از مناطق خوزستان نام برد،‌ سئوال کلیدی‌تری است که همواره در میان خبرهای مرتبط با این موضوع مغفول می‌‌ماند.»
چرایی نداشتن آب شرب در خوزستان که چند رودخانه دائمی دارد‌، پرسشی است که از نظر این کارشناس باید به آن پاسخ داده شود: «شاهدیم در این استان نه تنها مردم به لحاظ کمیت آب در مضیقه هستند،‌ بلکه کیفیت نامناسب آب بر نابسامانی‌‌های تامین آن افزوده شده است.»
این منبع آگاه با طرح این پرسش که چرا در خوزستان با گذشته چهار دهه باید شاهد چنین اتفاقاتی باشیم،‌ ادامه می‌دهد: « از هر سمت این استان رودخانه دائمی جریان دارد و حتی اگر منابع حداقلی آب را در نظر بگیریم به لحاظ تامین شرب سالم نباید مشکلی داشته باشد. در یک فضای سالم ما نباید در این استان به لحاظ طرح‌های عمرانی و تامین آب با چالش داشته باشیم. اما شاهدیم طولانی شدن اجرای طرحی مانند غدیر در کنار عدم نوسازی و بهبود تاسیسات فرسوده پالایش و کنترل کیفی و توزیع آب، همگی گویای این است که سوال و پاسخ مورد انتظار در چند دلیل و توجیه فنی سازمان های متولی نمی‌گنجد.»
به گفته این کارشناس آب، آدرس اشتباهی که سازمان‌های متولی و مدیران‌شان به مردم استان خوزستان می‌دهند بی‌معنا بوده و کمتر فرد آگاهی را قانع می‌سازد: «ناکارآمدی مدیران در این دهه به خصوص بیش از همیشه آتشی بر داغ دل مردم است. فرقی هم نمی‌کند کدام سازمان متولی وزارت نیرو مسئول باشد. هر اداره و سازمانی با هر اسم و رسمی، بدون تردید سهمی از شرایط حاضر دارند. انتخاب‌های اشتباه به همراه عدم نظارت موثر از یک سو و مدیران منتخب بر اساس رفاقت‌ها و بدون تجربه کافی در این زمینه، هدیه‌ای جز آب گل آلود به خوزستان نداده‌اند.»
از نظر این کارشناس، دلیل اینکه جذب اعتبارات برای انجام طرح‌های لازم صورت نگرفته است به ناکارآمدی این مدیران برمی‌گردد: «تاوان این شرایط را مردمی در حال پس دادن هستند که نه حقشان این است و نه شایسته چنین اتفاقی هستند. گرچه دولت‌های قبل و برخی مدیران بازمانده، بیش از دولت جدید مقصرند اما بعد از گذشت بیش از یک سال دولت حاضر نیز به فراخور خود دارای تقصیر است هر چند ممکن است نوع قصورش متفاوت باشد. اما به هر حال وضعیت خوزستان نماد روشنی از ناکارآمدی است.»
مشکلی در خوزستان نداریم
در همین حال محمدرضا کرمی‌نژاد مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب خوزستان درباره علت کدورت و بوی نامطبوع آب در شهرستان اهواز طی چند روز گذشته، توضیحاتی داده است. به گزارش خبرگزاری‌ها کرمی‌‌نژاد گفته است: «از روز ۱۲ آبان ماه منابع ورودی آب اهواز بر اثر اولین بارش‌های پاییزی با چالش مواجه و دچار کدورت شد. پس از این اتفاق تلاش بسیاری برای رفع کدورت آب در آزمایشگاه‌های شرکت آبفا خوزستان انجام شد اما متاسفانه امکان حذف این مواد آلی که به صورت رنگدانه‌های طبیعی در آب حضور داشتند وجود نداشت و از این رو مجبور شدیم تا زمان ماندِ آب را افزایش دهیم. براین اساس و به منظور کاهش کدورت آب تصمیم گرفته شد تا منابع آبی کاهش داده شود و احجام آبی که وارد تصفیه‌خانه‌ها و پس از آن وارد شبکه می‌شود کاهش داده شود تا زمان ماندِ آب افزایش یابد.»
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب خوزستان افزوده است: «‌کار کاهش حجم آب در روز پنجشنبه ۱۲ آبان‌ماه انجام شد و سرانجام در روز جمعه ساعت ۳ بامداد موفق شدیم تا مشکل را حل کنیم و پس از آن مجددا با ظرفیت کامل نسبت به رهاسازی آب در شبکه شهر اهواز اقدام کنیم. حدود ۱۲ ساعت با ظرفیت ۶۰ درصدی در شبکه شهر اهواز آب رهاسازی شد تا مشکل کدورت آب حل شود.» او تاکید کرده که در حال حاضر وضعیت آب شبکه شهر اهواز به حالت عادی بازگشته است و مشکلی در خصوص کدورت وجود ندارد. اما اینکه این اقدام موقت چقدر به پایداری وضعیت شبکه آب شرب اهواز بینجامد پرسشی است که پاسخ آن طی هفته‌های آینده روشن می‌شود.