از مرداد ماه سال 98 که سازمان میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، با تصویب مجلس، عنوان وزارتخانه را به خود گرفت تاکنون یک وزیر را به خود دیده است: علی‌اصغر مونسان. او پیش از آنکه سکان هدایت وزارتخانه را بر عهده بگیرد، رئیس سازمان بود و پیش از آن هم عضویت در هیئت‌مدیره و مدیرعاملی سازمان منطقه آزاد کیش را در کارنامه‌اش داشت. دولت دوازدهم تمام تمرکز خود را بر گردشگری گذاشت و البته نه پیش از کرونا و نه پس از آن، فعالان این حوزه را از عملکرد خود راضی نکرد و بخش میراث‌فرهنگی را نیز فراموش کرد. حالا سوال این است که رئیس دولت جدید که او هم در برنامه‌هایش برای جلب رای مردم از حوزه‌های میراث‌فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری سخنی به میان نیاورد، قرار است چه کسی را برای این سمت انتخاب کند؟
در محافل سیاسی مختلف اسامی گوناگونی مطرح شده که از آن جمله می‌توان به عزت‌الله ضرغامی، رئیس سابق سازمان صداوسیما اشاره کرد که سابقه‌ای در این حوزه‌ها نداشته و دیگری سعید اوحدی که معاون سرمایه‌گذاری سازمان میراث‌فرهنگی بوده، سابقه ریاست سازمان حج و زیارت را در دولت دوازدهم داشته و اکنون رئیس بنیاد شهید و امور ایثارگران است. اسامی دیگری که برای وزارت این وزارتخانه در محافل مختلف نامشان بر سر زبان‌ها آمده روح‌الله احمدزاده کرمانی، حرمت‌الله رفیعی، محمدرضا دشتی و محسن منصوری است. افرادی که دیدارنیوز درباره‌شان می‌نویسد: «از میان گزینه‌های احتمالی رئیس جمهور تنها دو نفر از این افراد در حوزه میراث‌فرهنگی و گردشگری دستی بر آتش داشته و دارند؛ احمدزاده کرمانی که این تجربه را مدیون ریاست ۹ ماهه‌اش بر سازمان میراث‌فرهنگی است و حرمت‌الله رفیعی هم که در حال حاضر ریاست انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرت هوایی و جهانگردی ایران را به عهده دارد. اما محمدرضا دشتی اردکانی یه گام عقب‌تر از احمدزاده کرمانی و حرمت الله رفیعی است و سابقه‌ای در کسب پست‌های مدیریتی در وزارت میراث‌فرهنگی نداشته و در حال حاضر بر فراکسیون گردشگری مجلس ریاست می‌کند و محسن منصوری تنها سابقه فعالیت در حوزه آموزش و پرورش را در کارنامه کاری خود دارد و تاکنون نه مستقیم و نه غیرمستقیم با هیچ یک از حوزه‌های میراث‌فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری فعالیت مشترکی نداشته است.» با وجود این اسامی فعالان حوزه میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی نگران آینده این وزارتخانه هستند و از وزیر جدید توقع نگاهی عمیق و درست دارند. برخی از آنها می‌پرسند آیا در آینده نیز –همچون آنچه در دولت دوازدهم رخ داد- این وزارتخانه بیشترین تمرکزش را به گردشگری خواهد گذاشت یا بالاخره میراث‌فرهنگی و صنایع دستی هم جایگاه خود را خواهند یافت؟ و در نهایت آیا این وزارتخانه به دست فردی متخصص خواهد افتاد یا همچنان نگاه سیاسی در انتخاب وزیر اولویت خواهد داشت؟ «پیام ما» نظر سه کارشناس در حوزه‌های میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی را درباره وضعیت این سه بخش در 8 سال گذشته پرسیده و نیازهای امروز وزارتخانه و توانایی‌های مورد نیاز وزیر احتمالی را جویا شده است.

| اردشیر اروجی |

| کارشناس گردشگری |

اگر ارتباطمان با دنیا درست نشود، گردشگری رونق نمی‌گیرد

اگر بخواهیم وضعیت گردشگری را در چهار سال گذشته مورد بررسی قرار دهیم، باید تحولات گوناگون کشور را از نظر بگذرانیم. از تحول و گشایشی که بعد از برجام رخ داد، تا اعتراضات و اصابت موشک به هواپیمای اوکراین که رفت و آمدها را مختل کرد و بعد از آن هم شیوع گسترده کرونا در ایران و جهان. اما بگذارید در ابتدا بگویم تبدیل سازمان به وزارتخانه در نوع خود اتفاق بزرگی بود. این گام بلند باعث شد دیگر نشنویم که سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری حیاط خلوت دولت‌هاست. با تبدیل شدن سازمان به وزارتخانه امکانی چون پرسشگری درباره عملکرد آن در مجلس فراهم شد. اما بهتر است به سال‌های گذشته برگردیم. سالی که برجام تصویب شد و گردشگری در ایران رونق گرفت. در سال 97 تراز گردشگری داخلی و خارجی‌ ما که همیشه منفی بود، برای اولین بار صفر شد. یعنی تعداد گردشگران خارجی بسیار بالا رفت. این میزان آنقدر محسوس بود که آمریکا گفت هرکس به ایران سفر کرده باشد برای آمدن به آمریکا دچار مشکل می‌شود. چرا که دیدند رشد گردشگران اروپایی و حتی آمریکایی تا چه میزان بوده است و من همان زمان در مصاحبه‌ای گفتم «ایران‌هراسی به ایران‌شناسی بدل شده است». بعد از آن اما شاهد اعتراضات به قیمت بنزین در آبان‌ماه 98 و اصابت موشک به هواپیمای اوکراینی در دی‌ماه همان سال بودیم. این موارد بار دیگر وجهه گردشگری کشور را به شدت مغشوش کرد، ترس‌ از آمدن به ایران را زیاد کرد و شاهد کاهش جدی حضور گردشگران بودیم. در نهایت شیوع کرونا تیر خلاصی بر این صنعت بود. ما آن زمان از دولت و وزارتخانه خواستیم تا صندوق حمایت گردشگری ایجاد شود اما این اتفاق نیفتاد و صنایع مرتبط با گردشگری یکی‌یکی ورشکسته شدند. اکنون هم در حالی که با آمدن واکسن، بسیاری از کشورها گردشگری را از سر گرفته‌اند، ما همچنان درگیر کرونا و مرگ و میر جدی هستیم. بنابراین حوزه گردشگری ما در ابتدا از مسائل سیاسی آسیب دید و بعد هم از ویروس کرونا. حالا این وزارتخانه که بسیار نوپا و جدید است قبل از هر چیز باید وزیری مطلع و آگاه داشته باشد که ایران را بشناسد. وزیر این وزارتخانه باید به دور از سیاسی‌کاری انتخاب شود چرا که ایران کشوری تاریخی-فرهنگی است و جزو هفت کشور تمدن‌ساز بشری است. وزیر چنین وزارتخانه‌ای باید به درک درست از میراث‌فرهنگی رسیده باشد. ایران را گشته باشد و میراث تاریخی و صنایع دستی کشور را به دقت بشناسد و اهمیت آن را درک کند. از سوی دیگر باید به زبان خارجی مسلط باشد. در دنیا ایران را نه به کشاورزی‌اش می‌شناسند و نه به صنعتش. در موزه‌های بزرگ جهان بخش ایران قرار دارد؛ از موزه لوور پاریس تا موزه‌های انگلستان و آمریکا. آنها جایگاهی مشخص برای آثار ایران دارند، هم ایران را معرفی می‌کنند و هم از آن درآمد دارند. در نتیجه اصلی‌ترین توقع من این است که وزیر آینده به‌دور از سیاسی‌کاری و فردی عمیق و علمی باشد و در کنار انتخاب چنین فردی اگر ارتباطمان با دنیا درست نشود، نمی‌توانیم گردشگری را رونق دهیم. باید بدانیم این ارتباط سازنده با دنیاست که مردم را به ایران جذب می‌کند. نه بستن درهای کشور و بی تعاملی.

| اسکندر مختاری طالقانی |

| کارشناس میراث فرهنگی |

میراث فرهنگی، به جایگاهش بازگردانده شود

قبل از هر چیز باید بگویم ترکیب میراث‌فرهنگی و گردشگری صدمه بزرگی به حوزه حفاظت میراث‌فرهنگی وارد کرد. این صدمه در مرحله اول این بود که تمام توجه وزارتخانه و همینطور مراکز استانی به موضوع گردشگری معطوف شد و اکثر مدیران استانی بر اساس ظرفیت‌های تعاملی با استان و عرصه سیاسی تعیین شدند و نه دانش و سابقه کار در این حوزه.
این نگاه صرف به حوزه گردشگری و نادیده گرفتن میراث‌فرهنگی تضاد منافع زیادی را هم به دنبال داشت. برای نمونه در کمیسیون ماده پنج مربوط به بافت تاریخی یا توسعه شهرها این تضاد منافع پررنگ شد و مدیران استانی هم اغلب بلاتکلیف ماندند. نمونه دقیقش ساخت هتل در ساحت ارگ کریمخان در شیراز است؛ انگار نمی‌دانند آیا باید از هتل‌سازی در راستای گردشگری حمایت کنند یا به حراست از بنای میراثی بپردازند. این مسائل در سال‌های اخیر هم همچنان پررنگ بوده و نگرانی فعالان عرصه میراث‌فرهنگی و حفاظت را بیشتر کرده است.
مشکل دیگری که همواره با آن روبه‌رو بوده‌ایم این است: میراث‌فرهنگی را که موضوعی مرتبط با فرهنگ کشور است، با مسئله اقتصاد درآمیختند و در نتیجه میراث‌فرهنگی در گوشه رینگ گیر افتاد. سوال ما این است که اگر موضوعی فرهنگی است چطور در قالب برنامه‌های اقتصادی مطرح می‌شود؟ این را می‌گوییم چون می‌دانیم زور اقتصاد بیشتر است و با این نگاه اگر میراث‌فرهنگی بازده اقتصادی نداشته باشد، کنار گذاشته می‌شود.
با همه اینها، وزیر بعدی و تیم او باید بدانند میراث‌فرهنگی فارغ از آنکه جاذبه گردشگری است باید مورد بررسی و رسیدگی قرار گیرد و باید به جایگاهش برگردانده شود.
اشکال دیگر این است که در جذب اعتبارات مالی، وزارت میراث‌فرهنگی قطره چکانی عمل کرده و ما بعد از جنگ و دوره سازندگی همچنان این مشکل را داشته‌ایم و به همین دلیل حالا می‌خواهیم وزیر بعدی لباس حفاظت از میراث‌فرهنگی را به تن کند و لباس توسعه اقتصادی لباس اولش نباشد. حفظ ارزش ملی و سرزمینی در اولویتش باشد و برای این امر هم بیشتر از هر چیز نگاه دولت و شخص رئیس جمهور مهم است که وزیر را برای چه ماموریتی تعیین می‌کند. اگر وزیر را از جنس فرهنگ تعیین کند مهم است. وزیر بعدی نباید سرنوشت اقتصاد گردشگری را با میراث‌فرهنگی گره بزند.

| زهرا نقوی |

| دبیر کارگروه صنایع دستی شبکه سمن‌های میراثی استان تهران |

حوزه میراث‌فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری هر کدامشان در هر کشوری که باشند به عنوان سرمایه مورد بررسی قرار می‌گیرد و از جمله ابزارهای تقویت شاخص‌های اقتصادی تلقی می‌شوند چرا که می‌توانند منبع درآمد و عامل اشتغال باشند.
یکی از ویژگی‌های این صنعت به‌خصوص در زمینه صنایع دستی این است که مردم محلی و روستایی و همینطور عشایر در این زمینه فعال می‌شوند. هر کجا که کشاورزی و دامداری داریم، صنایع دستی فرصتی بوده که از منابع موجودشان به صورت بهینه استفاده کنند. بنابراین کسی که قرار است به عنوان وزیر انتخاب شود باید اطلاعات دقیقی از صنایع دستی شهرهای مختلف داشته باشد و بداند هر منطقه چه امکاناتی برای تولید دارد، کمبودهایش چیست و چطور می‌توان مشکلات را مرتفع کرد. وزیر آینده تنها در صورت شناخت این حوزه است که می‌تواند در زمینه قانون‌گذاری در مجلس وارد شود. می‌تواند در زمینه بیمه و پیگیری‌های حقوقی برای فعالان این عرصه گام بردارد و عامل پیشرفت باشد.
حوزه صنایع دستی در یک سال و نیم گذشته مانند تمام مشاغل دیگر با شیوع ویروس کرونا در جهان، به شدت در تنگنا قرار گرفت و دست‌اندرکاران حرفه‌ای این حوزه از فعالیت ماندند؛ آن هم در شرایطی که می‌دانیم صنایع دستی جزو کالاهای به نسبت لوکس محسوب می‌شود و مشکلات اقتصادی باعث کاهش خرید مردم و استقبالشان شده است.
در نتیجه آنچه ما از وزیر بعدی می‌خواهیم علاوه بر اشراف بر این حوزه، تشویق گردشگری، ایجاد فضای بازاریابی و فروش، فعال کردن فروش خارجی و از سوی دیگر کمک به حضور بخش خصوصی، سازمان‌های مردم‌نهاد و دانشگاه در کنار فعالان و هنرمندان است. وزارت میراث‌فرهنگی باید بخواهد به دور از شعارزدگی صنایع دستی را به خانه مردم ببرد. راه افتادن بازارچه‌های دائمی و البته تلاش برای ثبت جهانی و ملی شهرها و روستاهای کشور هم از دیگر مواردی است که می‌تواند این حوزه را از رکود خارج کند و فعالان این عرصه را امیدوار سازد.