در گفت‌وگو با «مهرداد زواره‌محمدی» معمار و پژوهشگر مطرح شد

خیابان؛ عرصه مشترک یا میدان تقابل؟





خیابان؛ عرصه مشترک یا میدان تقابل؟

6 اردیبهشت 1405، 22:47

این روزها چهره شهرها بیش از هر زمان دیگری دگرگون شده است. جنگ، ردّ خود را بر سیمای بسیاری از مناطق برجای گذاشته؛ شهرهای بزرگ و تاریخی مانند تهران، اصفهان و شیراز از شدیدترین حملات و ویرانی‌ها آسیب‌دیده‌اند. به باور برخی، این تحولات تنها کالبد شهر را تغییر نداده، بلکه نگاه و احساس مردم به شهر و زندگی شهری را نیز دگرگون کرده است. «مهرداد زواره‌محمدی» معمار و پژوهشگر در گفت‌وگو با «پیام‌ما» می‌گوید که فضاهای عمومی دیگر آن‌گونه که باید، عمومی نیستند.

زواره‌محمدی معتقد است زمانی که بخشی از جامعه در برابر فضای شهری احساس ناامنی یا طردشدگی کند، حس بی‌تعلقی در سراسر جامعه گسترش می‌یابد. او می‌گوید برای دستیابی به همدلی ملی، برنامه‌ریزان و نهادهای شهری باید به‌جای تمرکز بر کنترل فضا، به «خلق عرصه‌های عمومی بیشتر و آزادتر» بیندیشند. تنها با بازگرداندن ماهیت «عمومی بودن» به میدان‌ها و خیابان‌ها می‌توان از شکاف‌های اجتماعی کاست و شهر را دوباره به صحنه اشتراک تجربه و رؤیا تبدیل کرد.

او در توضیح این دیدگاه اضافه می‌کند: «در دنیای مدرن، رابطه میان انسان، شهر و آثار هنری شهری، تنها یک پیوند فیزیکی نیست، بلکه یک رابطه پویا و زنده است. این ارتباط ریشه‌دار در فرهنگ ایرانی است و برخلاف تصور عمومی، آثار هنری شهری (مانند مجسمه‌های باغ مجسمه تهران) صرفاً تزیینی نیستند، بلکه با افزایش زمان ماندگاری انسان در فضا، محرک تأمل و تعاملات اجتماعی شهروندان محسوب می‌شوند.»

این معمار می‌گوید: «یکی از چالش‌های بنیادین در ساختار شهرسازی ایران، گذار از الگوهای تردد محلی به الگوهای «خودرومحور» است. گزارش‌ها نشان می‌دهد که از دهه ۴۰ شمسی و در پی تدوین نخستین طرح‌های تفصیلی اولویت طراحی بر تسهیل حرکت خودروها قرار گرفته است. این رویکرد، حضور انسان در فضای شهری را به حاشیه رانده و منجر به کاهش سرانه فضای عمومی در مقایسه با شهرهای تاریخی اروپا شده است. درحالی‌که پیاده‌روی بستری برای تعارف، لبخند و برخورد انسانی است، خیابان خودرو محور منجر به عجله و کاهش همدلی می‌شود. از منظر این تحلیل، حضور فعالانه انسان در فضا، نه‌تنها رفتارهای رادیکال و عصبی شهروندان را به مهربانی تبدیل می‌کند، بلکه با کاهش تنش‌ها، نقش مستقیمی در کاهش آمار جرم و بیماری‌های اجتماعی ایفا می‌کند.»

مهرداد زواره‌محمدی در تحلیل ریشه‌های معضل مهاجرت نیز می‌گوید: «ابعاد شهری آن کمتر موردتوجه قرار گرفته است. فقدان «حس تعلق» به محله و شهر، یکی از چندین محرک مهاجرت است. در گذشته، هویت فردی با محله گره‌خورده بود، اما امروزه این حس از «تعلق» به «تملک» تغییر یافته است؛ یعنی افراد تنها به ملک شخصی خود اهمیت می‌دهند و پیوندی با عرصه‌های عمومی ندارند. ایجاد عرصه‌های عمومی کارآمد، تنها راه بازگشت حس تعلق و در نتیجه افزایش ماندگاری شهروند در زیست‌بوم شهری است.»

در روزهای جنگ اخیر سیاست‌مداران نوعی سه‌گانه متشکل از «خیابان، میدان و دیپلماسی» را برای مدیریت شرایط تعریف کرده‌اند. بااین‌حال، این رویکرد با یک چالش جدی مواجه است: آن‌هم عدم دربرگیری کل جامعه در گردهمایی‌های اجتماعی است.

زواره‌محمدی اضافه می‌کند: «وقتی فضای شهری از یک عرصه عمومی به عرصه‌ای برای بازنمایی ایدئولوژی‌های خاص تبدیل می‌شود، به‌جای ایجاد قدرت نرم و همدلی ملی، به ایجاد شکاف اجتماعی دامن می‌زند. اگرچه تغییر کاربری‌های موقت فضاهای شهری در مناسبت‌های مذهبی و ملی (مانند تاسوعا و عاشورا) در ایران تجربه شده است، اما «تسخیر دائمی» فضا توسط قشر یا گروهی خاص، منجر به ایجاد مفهوم «شهروند درجه یک و درجه‌دو» و افزایش تنش‌های اجتماعی می‌شود.»

او تأکید دارد: «همه ما فارغ از اینکه چه دیدگاه سیاسی و فرهنگی داریم سهمی از این شهر و کشور داریم، تسخیر فضای شهری توسط یک گروه خاص بیشتر بر طبل تقابل و دشمنی می‌کوبد. زمانی که حضور بخشی از مردم در شهر با مشکل مواجه شود؛ اما بخش دیگر با هر پشتیبانی همراه شود، بخش دورافتاده جامعه همواره احساس می‌کند این کشور و شهر برای او نیست.»

مهرداد زواره‌محمدی در پایان اضافه می‌کند: «من آرزو می‌کنم کسانی و دستگاه‌هایی که در مورد این رویدادها در شهرها برنامه‌ریزی می‌کنند، اگر قصدشان ایجاد همدلی ملی است، سازوکاری ایجاد کنند که عرصه‌های عمومی بیشتری ایجاد شود و این عرصه‌ها تحت سیطره قشر خاصی نباشد و واقعاً عمومی بماند.»

به اشتراک بگذارید:





نظر کاربران

نظری برای این پست ثبت نشده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مطالب مرتبط

سنگ‌نگاره‌های «جربت»؛ موزه‌ای در بادها

سنگ‌نگاره‌های «جربت»؛ موزه‌ای در بادها

مرگ دوچرخه‌سواران جاده در حاشیه قانون

«پیام ما» علل تصادفات دوچرخه‌سواران در ایران را بررسی می‌کند

مرگ دوچرخه‌سواران جاده در حاشیه قانون

دانش‌آموزانِ غایب

آمار رسمی بازماندگان از تحصیل، همه کودکان محروم از آموزش را دربرنمی‌گیرد

دانش‌آموزانِ غایب

جنگ در پناهگاه خرگوش‌های کوهی

سرنوشت یک جانور کوچک و پشمالو، تراژدی زیست‌محیطی جنگ اسرائیل در لبنان را آشکار می‌کند

جنگ در پناهگاه خرگوش‌های کوهی

مهاجرت تحصیلی در محاصره تحریـــم

گزارش «پیام ما» از تشدید محدودیت آزمون‌های بین‌المللی زبان برای ایرانیان

مهاجرت تحصیلی در محاصره تحریـــم

نقش نسل جوان در حفاظت از طبیعت

مسئولیت اجتماعی تا مطالبه‌گری هدفمند

نقش نسل جوان در حفاظت از طبیعت

سرخدار در زمیـــــــن غریب

«پیام ما» پروژه واگذاری پنج هکتار از منابع‌‌طبیعی فارس برای کاشت گونه‌ای هیرکانی را بررسی می‌کند

سرخدار در زمیـــــــن غریب

آمادگی یگان حفاظت محیط‌زیست گلستان برای مأموریت‌های حساس «فصل گاوبانگی»

آمادگی یگان حفاظت محیط‌زیست گلستان برای مأموریت‌های حساس «فصل گاوبانگی»

افتتاح ۶۰۰ مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر در کشور

هدف‌گذاری برای جهش ظرفیت تولید برق سبز

افتتاح ۶۰۰ مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر در کشور

اتصال کریدورهای مهاجرتی پرندگان دریایی مهاجر در سراسر قاره ها

اتصال کریدورهای مهاجرتی پرندگان دریایی مهاجر در سراسر قاره ها

بیشترین نظر کاربران

سرخدار در زمیـــــــن غریب

سرخدار در زمیـــــــن غریب