چگونه با آمار دروغ بگوییم
این روزها اگر در شبکه‌های اجتماعی بگردید یا کامنت‌های سایت‌های خبری و وبلاگ‌ها را بخوانید، متوجه می‌شوید که دسته قابل توجهی از مردم، به آسانی تحت تأثیر پوسته اخبار قرار می‌گیرند، این دسته از مردم قدرت مقایسه یک خبر، در چند سایت خبری را ندارند، متوجه نمی‌شوند که چطور عنوان خبری با مهارت فریب‌شان می‌دهد. درست به همین خاطر است که خیلی زود تحت تأثیر قرار می‌گیرند، برآشفته می‌شوند، زودهنگام قضاوت می‌کنند و فریاد مرده‌باد و زنده‌باد برمی‌آورند.
چرا چنین است؟ چون به توده مردم و حتی خواص روشنفکر و ژرونالیست‌های ما برخی از مهارت‌های استدلالی آموزش داده نشده است. در این میان متأسفانه از آمار تا دلتان بخواهد، برای افزایش تأثیر خبر و تفسیر بهره برده می‌شود، غافل از اینکه آمار شمشیری دولبه است، در نزد یک شخص یا رسانه منصف می‌تواند برای مستند کردن گزاره‌ها و افزودن دقت آنها استفاده شود و در دست یک مغلطه‌گویی عوام‌فریب، می‌تواند برای فریفتن جماعت استفاده شود. برخی از ماها البته به لطف تجربه، یاد گرفته‌ایم که همواره با دیده شک به آمار و ارقام ظاهرا بدیهی و روشن مقالات بنگریم و از چند زاویه به اوضاع نگاه کنیم، اما مسلم است که همه ما نیاز به آموزش هم داریم. خوشبختانه به تازگی کتابی از انتشارات دنیای اقتصاد به نام «چگونه با آمار دروغ بگوییم» را پیدا کردم که تا حد زیادی می‌تواند خودآموز خوبی، برای این نقطه ضعف ما باشد.اهمیت و نقش مهم آمار در کسب و کارهایی مانند داروسازی، پزشکی، بازاریابی و حتی در اقتصاد و سیاست، سبب شکل-گیری شرکت های متعددی شده است که متخصص در آمار و نظرسنجی هستند.
این کتاب دقیقا برای همین منظور نوشته شده است. در جای جای این کتاب، مثال هایی را خواهید دید که هر روز از طریق رسانه های مختلف با آنها روبرو هستید و سعی این کتاب این است که این مثال ها را بررسی کرده و نشان دهد که چگونه با آگاهی می توان از سوء استفاده از اعداد و آمار جلوگیری کرد. در ضمن خواهید دید برای پایان دادن به «استبداد اعداد» نیاز به سواد زیادی نیست. روش های کشف حقه-های آماری در موارد زیادی، بسیار ساده هستند. فقط به کسی نیاز دارد که آگاهی‌اش را بالا ببرد و به واسطه آن آگاهی، از ابهت اعداد نترسد.
این کتاب به صورت تألیف و ترجمه است، چیزی که برای آن اصطلاح، پدیدآورندگی هم وجود دارد. کتاب اصلی دهه‌ها قبل، در سال ۱۹۵۴، توسط دارل هاف نوشته شده است، اما در ترجمه جدید برای هماهنگی با شرایط روز و مسائل بومی ما، مترجم یعنی حسین راهداری، ایده‌های جدید و مثال‌های به‌روزی به کتاب اصلی اضافه کرده است. این کتاب متن بسیار ساده‌ای دارد، مختصر و مفید است و حدود ۱۶۰ صفحه است. قیمت این کتاب ۱۲ هزار تومان است.