تصویب قوانین بین‌المللی جدید برای مقابله با پسماند پلاستیکی کشورهای توسعه یافته

زباله‌های ثروتمندان جهان مهار می‌شود

فقط 9 درصد زباله‌های پلاستیکی تولیدی بازیافت شده، حدود 12 درصد آنها سوزانده شده و 79 درصد دیگر در محیط طبیعی تخلیه شده‌ است.

مجتبی پارسا |‌ بالاخره زمان آن رسید تا قوانین بین‌المللی جدیدی برای مقابله با تجارت جهانی «افسار گسیخته» در زمینه پلاستیک تنظیم شود. تجارتی که در آن، کشورهای ثروتمند، زباله‌های خود را به کشورهای فقیر می‌ریزند و حالا به گفته رئیس بخش زباله‌های فرامرزی سازمان ملل قوانین جدید باعث می‌شود که در پنج سال آینده، اقیانوس‌های پاک‌تری داشته باشیم.

خبرگزاری گاردین در گزارشی نوشته هدف این قوانین که قرار است از روز یکم ژانویه، یعنی 12 دی ماه اجرایی شوند، شفاف‌کردن این تجارت است، به طوری که به کشورهای در حال توسعه مانند ویتنام و مالزی اجازه می‌دهد از پذیرش زباله‌های بی‌کیفیت و زباله‌هایی که به سختی بازیافت می‌شود، حتی پیش از بارگیری در کشتی، خودداری کنند.

«رالف پایت» مدیر اجرایی کنوانسیون‌های بازل، روتردام و استکهلم می‌گوید: «این دیدگاه خوشبینانه من است که معتقدم تا پنج سال دیگر، نتایج این موضوع را مشاهده می‌کنیم. بسیاری از افرادی که در خط مقدم مبارزه با زباله‌های پلاستیکی هستند، به ما خواهند گفت که میزان این زباله‌ها در اقیانوس‌ها کاهش یافته یا نه؛ اما من گمان نمی‌کنم که این اتفاق در دو سه سال آینده رخ دهد اما در افق پنج ساله، چرا. گرچه این هنوز ابتدای کار است.»

در حال حاضر، کشورهای در حال توسعه – که بسیاری از آن‌ها دارای صنایع بازیافت زباله‌های پلاستیکی هستند که از کشورهای دیگر آمده تا زمانی که محموله‌های زباله وارد آن کشورها نشود، نمی‌توانند متوجه شوند که این محموله‌های ارسال شده، آیا قابل بازیافت یا بیش از حد آلوده است یا نه. در نهایت، زباله‌هایی که قابل بازیافت نیست، معمولا یا به طور غیرقانونی سوزانده می‌شود، یا در محل‌های دفن زباله یا آبراهه‌ها و رودخانه‌ها ریخته می‌شود.

تنها 9 درصد همه زباله‌های پلاستیکی که تاکنون تولید شده، بازیافت شده است. حدود 12 درصد آن‌ها سوزانده شده است. 79 درصد دیگر، در زمین‌های دفن یا دپوی زباله در محیط طبیعی تخلیه شده‌اند؛ جایی که غالبا از طریق فاضلاب‌ها، آب حاصل از باران و سیل وارد رودخانه‌ها می‌شوند. اکثر زباله‌هایی که به رودخانه‌ها می‌رسند، در نهایت سر از اقیانوس‌ها درمی‌آورند. قوانین جدید که از سوی بیش از 180 کشور تحت اصلاحیه کنوانسیون بازل مورد توافق قرار گرفته، یک سیستم «رضایت آگاهانه پیشین» را برای همه زباله‌های صادراتی آلوده یا زباله‌هایی که به سختی بازیافت می‌شوند، ایجاد می‌کند. «رضایت آگاهانه پیشین» یعنی این‌که پیش از ارسال محموله زباله‌ها به یک کشور، مقامات آن کشور با آگاهی از اطلاعات آن زباله‌ها، رضایت یا عدم‌رضایت خود را برای پذیرش یا عدم پذیرش این زباله‌ها اعلام می‌کنند.

«رالف پایت» معتقد است که کنترل شدیدتر صادرات ممکن است در ابتدا باعث شود که شاهد باشیم کشورهای بزرگ صادرکننده زباله‌های پلاستیکی مثل انگلیس و آمریکا، زباله‌های خود را می‌سوزانند یا آن‌ها را دفن می‌کنند. او می‌گوید: «در کوتاه مدت بله؛ احتمالا آن‌ها زمین‌های خود را با این زباله‌ها پر می‌کنند یا آن‌ها را می‌سوزانند. اما در طولانی مدت، اگر سیاست‌های دولت‌ها درست باشد و اگر مصرف‌کننده‌ها بر فشارهای خود پایبند بمانند، این امر باعث ایجاد محیطی برای بازیافت بیشتر و رویکرد دایره‌ای به تولید و بازیافت پلاستیک میشود.»

بر اساس اطلاعاتی که در ماه اکتبر منتشر شده، ترکیه در درجه اول و سپس مالزی دو بازار بزرگ برای زباله‌های پلاستیکی انگلیس هستند.

آژانس محیط‌زیستی به گاردین گفته است، در سال 2020، بریتانیا 22 درخواست بازگشت زباله‌های پلاستیکی از سوی هفت کشور داشته است. این کشورها شامل مالزی، که 42 کانتینر زباله‌های «غیرقانونی» را در ژانویه پس فرستاد، اندونزی، ویتنام، رومانی، کرواسی، لهستان و بلژیک بوده‌اند.

طبق قوانین جدید، برای 20 مورد از این 22 درخواست، موافقت پیشین نیاز بوده که البته در صورت اطلاع دولت این کشورها، ورود این محموله‌ها رد می‌شد. اصلاحیه بازل در قوانین انگلیس گنجانده شده و به نهادهای نظارتی این کشور اجازه می‌دهد تا آن را پیاده‌سازی و اجرا کنند.

«رالف پایت» مدیر اجرایی کنوانسیون‌های بازل، روتردام و استکهلم می‌گوید که ممنوعیت ورود زباله‌های پلاستیکی در سال 2018 از سوی چین پیامی «شوکه‌کننده» برای کشورهای توسعه‌یافته بود. کشورهایی که برای بازیافت موادی که خودشان نمی‌توانستند بازیافت کنند، بر چین متکی بودند. پایت می‌گوید: «پیام چین این سیگنال برای برای جهانیان فرستاد که در این میان یک مشکل جدی وجود دارد که ما باید آن را برطرف کنیم.»

به غیر از زباله‌های پلاستیکی، کشورهای توسعه‌یافته همچنین هزینه پنهان سلامت و محیط‌زیست را هم به کشورهای دیگر صادر می‌کنند. بسیاری از این کشورهایی که پلاستیک‌های آلوده و غیر قابل بازیافت (یا به سختی قابل بازیافت) را وارد می‌کنند، امکاناتی برای مقابله با آن را ندارند.

پایت می‌گوید: «برای همه اسان‌تر بود که همه چیز را در یک کانتینر بریزند و آن را صادر کنند و کسی هم از آن‌ها نپرسد که آیا این کشور قادر به مقابله با این زباله‌ها را دارد؟ آیا تکنولوژی مقابله با آن را دارد؟ و این کشورها با چیزهایی که نمی‌تواند بازیافت کند، چه کار باید بکند؟»

او می‌گوید که این اصلاحیه، «کاتالیزوری» برای تغییر است و حالا به دولت‌ها بستگی دارد که بخش بازیافت و سایر بخش‌های خصوصی را تشویق کنند که در این صنعت با حاشیه سود کم، مشارکت کنند و نوآوری داشته باشند: «فشار زیادی از طرف صنعت، از جانب مصرف‌ کنندگان، از سوپرمارکت‌ها وجود دارد تا ابتکار عمل به خرج دهند. کووید 19 کارها را پیچیده و سخت کرد اما از طرفی این کمک را به ما کرد که بیاموزیم چگونه مواد غذایی خود را به روشی سالم‌تر بسته‌بندی کنیم.»

انگلیس که در کنار آمریکا بزرگ‌ترین تولید کننده پلاستیک در جهان است، دو سوم زباله‌های پلاستیکی خود را صادر می‌کند. کل صادرات زباله‌های پلاستیکی انگلیس به کشورهای غیراتحادیه اروپا در ماه اکتبر، 22.9 میلیون کیلوگرم بود که از این میان، 13.9 میلیون کیلوگرم آن به ترکیه ارسال شد.

سخنگو اداره محیط‌زیست، غذا و امور روستایی گفت که متعهد شده است صادرات زباله‌های پلاستیکی آلاینده را به کشورهای غیر OECD (سازمان همکاری اقتصادی و توسعه) ممنوع کرده و کنترل دقیق‌تری را بر صادرات زباله اِعمال کند، گرچه از ماه اکتبر انگلیس همچنان 7.1 میلیون کیلوگرم زباله پلاستیکی خود را به مالزی که عضو OECD نیست، فرستاده است. «سایمون الین» عضو انجمن بازیافت انگلستان هشدار داده که قوانین جدید می‌تواند به معنای سوزاندن زباله‌های بیشتر یا پلاستیک‌های بیشتر در محل دفن زباله‌ها باشد. الین گفته است: «در انگلیس ما حدود 70 درصد پلاستیک‌های جمع‌آوری‌شده را صادر می‌کنیم چراکه ما دارای ظرفیت پردازش آن‌ها نیستیم. حالا با قوانین جدید، بسیاری بیشتر سوزانده یا دفن می‌شود.»

«تیم گرابیل»، یک وکیل آژانس تحقیقات محیطی می‌گوید، با وجود «سکسکه کوتاه‌مدت»، قوانین جدید، اثر مثبتی خواهد داشت: «من شخصا معتقدم که از لحاظ محیط‌زیستی و اخلاقی، این قوانین چه زمان می‌تواند اثر بسیارمثبتی بگذارد. پلاستیک‌های آلوده همواره یک بارِ اقتصادی اضافی بر دوش کشورهای درحال توسعه بوده است. 

ما حالا شاهد خواهیم بود که با ورود مقادیر کمتری از زباله‌های پلاستیکی به این کشورها، ظرفیت مدیریت پسماند آن‌ها برای زباله‌های خانگی خودشان، آزاد می‌شود.»