در سال‌های اخیر تعداد روزهای غبارآلود در کشور افزایش یافته و بخش قابل توجهی از این وضعیت ناشی از کانون‌های گرد و غبار خارج از مرزهای ایران است که در برخی کشورهای منطقه قرار دارند. ایران طی سال‌های گذشته تلاش کرده است با همکاری کشورهای همسایه، برای مدیریت این کانون‌ها اقدام کند.

به گزارش پیام ما، در همین راستا در سال ۱۴۰۲ اجلاس بین‌المللی مقابله با گرد و غبار و طوفان‌های ماسه‌ای به میزبانی ایران برگزار شد. با این حال روند همکاری‌های منطقه‌ای نشان می‌دهد مدیریت کانون‌های گرد و غبار خارجی فرآیندی زمان‌بر است. پیش‌تر صدیقه ترابی، معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست، اعلام کرده بود که مدیریت این کانون‌ها ممکن است تا ۲۰ سال زمان نیاز داشته باشد؛ چرا که ایجاد اعتماد، مشارکت، تبادل اطلاعات و عبور از چالش‌های همکاری با کشورهای همسایه به زمان قابل توجهی نیاز دارد.

در همین ارتباط، بهزاد رایگانی دبیر ستاد ملی سیاست‌گذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گرد و غبار درباره وضعیت دیپلماسی گرد و غبار گفت: پیگیری موضوع مدیریت گرد و غبار در کشورهای همسایه از سال‌های گذشته در دستور کار قرار داشته است. به گفته او، در حال حاضر با تشکیل یک کارگروه بین‌المللی در حوزه مقابله با گرد و غبار با محوریت وزارت امور خارجه، تلاش شده است جلسات منظم برگزار و درباره موضوعات مرتبط تبادل نظر شود.

وی با اشاره به شرایط جغرافیایی ایران افزود: با وجود قرار گرفتن کشور در کمربند بیابانی جهان، به دلیل پستی و بلندی‌های جغرافیایی، وضعیت گرد و غبار داخلی ایران چندان حاد نیست. به گفته او، تشدید گرد و غبار در کشور بیشتر به دلیل اقدامات انسانی، دستکاری در اراضی و همچنین رعایت نشدن حق‌آبه‌های محیط زیستی رخ می‌دهد. رایگانی همچنین تأکید کرد که مردم ایران به طور تاریخی کمتر با گرد و غبار به عنوان بخشی از زندگی روزمره مواجه بوده‌اند.

دبیر ستاد ملی سیاست‌گذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گرد و غبار در ادامه به وضعیت کشورهای منطقه اشاره کرد و گفت: در مقابل، کشورهایی مانند ترکمنستان، عراق و برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس با این پدیده سازگار شده‌اند. ترکمنستان دارای بیابان‌های گسترده و عراق نیز دارای کانون‌های متعدد گرد و غبار است. همچنین در مناطق مرزی عراق و سوریه به دلیل رها شدن زمین‌های کشاورزی در پی کمبود آب، سدسازی در بالادست و نبود امنیت، کانون‌های جدید گرد و غبار شکل گرفته است.

وی افزود: طوفان‌های گرد و غبار به طور مداوم این کشورها را تحت تأثیر قرار می‌دهد و به همین دلیل مردم و سیاستمداران این کشورها این پدیده را تا حدی پذیرفته‌اند. در چنین شرایطی سرمایه‌گذاری برای مدیریت گرد و غبار در اولویت سیاست‌گذاری آن‌ها قرار ندارد.

رایگانی با اشاره به تفاوت نگاه کشورها نسبت به این پدیده گفت: تفاوت نگرشی میان ایران و برخی کشورهای منطقه درباره گرد و غبار وجود دارد و همین موضوع روند همکاری‌ها را پیچیده‌تر می‌کند. به گفته او، صرف پیگیری موضوع به تنهایی نمی‌تواند مسئله کانون‌های خارجی گرد و غبار را حل کند، با این حال رایزنی‌ها و گفت‌وگوها برای مدیریت این کانون‌ها در سطح بین‌المللی همچنان ادامه دارد.

وی در پایان با تأکید بر دشواری این مسیر اظهار کرد: موضوع مدیریت کانون‌های خارجی گرد و غبار دارای پیچیدگی‌های فرهنگی، اقتصادی و جغرافیایی است. هرچند در مباحث علمی درباره ضرورت مدیریت این کانون‌ها اتفاق نظر وجود دارد، اما در مرحله تصمیم‌گیری‌های کلان، تخصیص بودجه‌ها بر اساس اولویت‌های هر کشور انجام می‌شود. با این وجود ایران در این زمینه ناامید نیست و وزارت امور خارجه همچنان پیگیری‌های لازم را انجام می‌دهد، هرچند این مسیر بسیار دشوار و پیچیده است.