پس از انتقال ارتش و ثبت ملی پادگان، کاربری آن هنوز مشخص نیست

مناقشه بر سر نخستین پادگان اردبیل

عضو شورای شهر اردبیل: با ثبت ملی این پادگان  خصوص استفاده و تغییر هرگونه کاربری زمین پادگان، باید با ارتش درباره کاربری این زمین توافق شود.

یک‌صد سال بعد از ساخت نخستین پادگان برای ارتش نوین آن روزگاران اردبیل، در میانه بحران کرونا، این پادگان به محل مناقشه در اردبیل تبدیل شده است. پادگان ارتش اردبیل در زمینی به مساحت ۲۸ هکتار در اوایل دوره پهلوی احداث شد اما گسترش شهر باعث شد پادگانی که روزگارانی در خارج از محدوده شهر قرار داشت در مرکز شهر اردبیل قرار گیرد و بعد از زمزمزمه‌های خروج پادگان‌ها از داخل شهر به خارج از شهر‌ها، پادگان اردبیل به محل تقابل دو دیدگاه تبدیل شد که در یک طرف مطالبه‌گرانی بودند که خواستار بهره‌برداری اصولی از زمین پادگان با ایجاد مراکز فرهنگی و ترسیم چشم‌انداز شهری هستند و در دیگر سو موافقان تجاری‌سازی زمین پادگان با ایجاد کاربری‌های مسکونی و تجاری قرار دارند.

ایسنا در گزارشی نوشته است که کشمکش‌های فضای‌مجازی به فضای حقیقی راه یافته و نهایتا با ثبت ابنیه‌های پادگان در فهرست آثار ملی، وزنه فعلا به نفع مطالبه گران سنگینی کند. اما چطور شد که پادگان اردبیل در فهرست آثار ملی جا خوش کرد؟

معاون میراث‌فرهنگی استان اردبیل در این باره گفت: «با توجه به قدمت پادگان ارتش اردبیل که در سال ۱۳۰۳ و دوره پهلوی اول احداث آن شروع شد با قدمت نزدیک ۱۰۰ سال، این مجموعه از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است.» و بر همین اساس، آغاز ثبت این اثر از سال ۹۱ شروع شد که بنا به دلایلی، ثبت این اثر به تاخیر افتاد تا این‌که امسال در 99.7.14 در جلسه ای متشکل از کارشناسان مربوطه، هیئت داوران و با حضور مسئولان اداره کل میراث‌فرهنگی اردبیل، با ارائه مستندات و دفاعیات لازم، این بنا به شماره ۳۳۱۲۹ در ۱۴ مهرماه امسال در فهرست آثار ملی ثبت شد.

کریم لطفی با اشاره به دلایل ویژگی ثبت این پادگان در فهرست آثار ملی گفت: «پادگان ارتش اولین پادگان اردبیل است که در کنار این اولین بودن، ساختمان پادگان به لحاظ ابنیه، فرم و کالبد، دارای ویژگی خاص و انحصاری است که این اثر را متمایز و قابل توجه دوستداران میراث‌فرهنگی می‌کند و ه‍مین عوامل باعث شد تا این پادگان به عنوان یک اثر ملی، ثبت و برای آیندگان به یادگار بماند.»

محل قرارگیری زمین پادگان و وسعت ۲۸ هکتاری آن، برای خیلی‌ها وسوسه‌کننده است. مخصوصا برای کسانی  که دستی در ساخت‌و‌ساز دارند وجود چنین زمینی، همچون گنجی نه در زیر زمین، بلکه در مقابل دیدگان است که سود حاصل از ساخت‌و‌ساز در آن به صدها میلیارد می‌تواند برسد .

زمین‌های مرغوب برای کل مردم، نه عده‌ای سود جو

یوسفی شهروند اردبیلی در این باره می‌گوید: «مسئولان شهری و استانی باید از این زمین‌های مرغوب که حالا در مرکز شهر جا خوش کرده همانند نگین انگشتری گران‌بها در مقابل سوداگران زمین محافظت کنند و این زمین‌ها را برای کل مردم اردبیل در نظر بگیرند و نه عده‌ای سود جو .» او ادامه می‌دهد: «اردبیل را باید تنها شهری در کشور دانست که علی‌رغم این‌که ۳۰ سال است مرکز استان است و همه ساله پذیرای میلیون‌ها مسافر از اقصی نقاط کشور است اما یک تفرجگاه فرهنگی  و یا پارکی آبرومندانه برای استفاده شهروندان و مسافرین ندارد و به نظرم تبدیل پادگان به این نوع مراکز بهتر از ساخت و ساز‌های بدقواره و بدترکیبی است در جای جای شهر می‌بینیم.»

یک کارشناس معماری نیز در خصوص چگونگی بهره‌برداری از زمین پادگان گفت: «در این خصوص گزینه‌های مختلفی می‌تواند مطرح شود و براساس طرح تفصیلی خدمات شهری از این فضا استفاده کرد.»

کرم‌زاده‌شیرانی ادامه داد: «شهر اردبیل دارای کسری فضای شهری برای تعامل شهری، فضای دسته جمعی، میدان‌گاهی برای برگزاری مراسمات آیینی و ملی است که زمین ۲۸ هکتاری پادگان بهترین مکان برای طراحی و ایجاد همچین فضاهایی است.» حالا با ثبت ملی ۲۰ هکتار از زمین پادگان، طرح و نقشه اولیه چه سرانجامی‌خواهند داشت؟

او ادامه داد: «ضمن این‌که پادگان اردبیل با قدمت حدود ۱۰۰ ساله با برخورداری از درختان قدیمی، ذخیره‌گاه و اکوسیستم شهری هم محسوب می‌شود که طبیعتا هرگونه اقدام غیر‌کارشناسی شده در این زمینه آثار و خسارت غیر قابل جبرانی بر تاریخ و اکوسیستم شهری وارد خواهد ساخت. در طرح و نقشه اولیه، احداث آپارتمان، واحد‌های تجاری در کنار برخی مراکز فرهنگی دیده شده بود و شهرداری اردبیل نیز طبق قانون، از این بابت منتفع است، حالا با ثبت ملی ۲۰ هکتار از زمین پادگان، طرح و نقشه اولیه چه سرانجامی خواهند داشت.»

علیرضا غریبی، عضو شورای شهر اردبیل در این باره گفت :«با ثبت ملی پادگان اردبیل، در خصوص استفاده و تغییر هرگونه کاربری زمین پادگان، باید مجددا با طرف ذی‌نفع که همان ارتش باشد توافق صورت گیرد تا بعد از توافق دوباره، درباره نحوه استفاده از زمین پادگان و طرح‌های مطروحه تصمیم‌گیری شود.»

زمین پادگان در زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی استفاده شود

عضو دیگر شورای شهر می‌گوید: «با توجه به موقعیت بی‌نظیر زمین پادگان، یک فرصت استثنایی برای شهر اردبیل به وجود آمده تا از این زمین ۲۸ هکتاری در جهت استفاده در زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی استفاده کند و شهرداری باید از سهم منتفع خود که به صورت مستقیم از بابت سهم تفکیکی بهره‌مند می‌شود بگذرد تا بدون احداث واحدهای مسکونی و تجاری، این مجموعه به صورت یکپارچه در اختیار کاربری فرهنگی و فضای سبز قرار گیرد.»

نگرانی از تکرار تجربه‌های تلخ گذشته

کرم‌زاده‌شیرانی در رابطه با نوع بهره‌برداری از زمین پادگان اردبیل می‌گوید: «حدود ۲۰ هکتار از زمین پادگان در فهرست آثار میراث‌فرهنگی  ثبت ملی شده است و طبیعتا هیچ گونه ساخت و سازی در این ۲۰ هکتار صورت نخواهد گرفت.»

او ادامه داد: «از مابقی ۸ هکتار ۶ هکتار در اختیار ارتش و مابقی بین چند خرده‌مالک قرار دارد که مسئولان شهری و استانی با توافق با مالکان و با کمک  سرمایه‌گذار با هماهنگی سازمان میراث‌فرهنگی، برای ایجاد مراکز فرهنگی و خدماتی، تفریحی می‌توانند اقدام کنند تا این ۸ هکتار مثل گوشت قربانی تکه‌تکه نشود و در آن‌ها ساخت و سازهای بی‌روح شکل گیرد.»

از نگاه زاده‌شیرازی اردبیل به عنوان شهری کهن، مرکز استان، نیازمند فضایی است که در آن تعامل شهری، وقت گذرانی شهروندان با تکیه بر کاربری‌های فرهنگی و تفریحی شکل بگیرد.

اردبیل نیازمند پایداری فضاهای

 تاریخ ساز و مدرن

محمد زینالی اوناری، جامعه‌شناس نیز در این زمینه به ایسنا گفت: «اعضای یک جامعه‌ی شهری برای احساس حضور در طول تاریخ و تعلق به شهر و مکان، نیاز به حافظه ی جمعی دارند، حافظه ای که بتواند آن‌ها را به همراه هم در مسیر تاریخ قرار دهد، به نگاهی دیگر، داشتن حافظه ی تاریخی مقدمه تاریخی شدن و توجه به آینده به عنوان یکی از ضرورت‌های نگاه توسعه‌ای است.»

به گفته این جامعه‌شناس، «پادگان» اردبیل، به همراه شیر و خورشید، ساختمان شهرداری و کتاب‌ها و مطبوعات دوره صد ساله اخیر از مهم‌ترین آثار تاریخ معاصر هستند، تاریخی که توسط پدران و برخی از سالمندان امروزی تجربه شده و از اولین ابنیه و آثار زندگی شهری معاصر است.

او یادآور شد: «برای توجه دادن به تاریخ شهر معاصر و حفظ و تعهد به آن، نیازمند پایداری فضاهای تاریخ‌ساز و مدرن هستیم، چرا که انهدام روز به روز فضاهای مدرن، موجب احساس غریبگی به نسل امروز می‌دهد؛ وقتی که مدرسه‌های مشهور تاریخی را به راحتی کوچ و مکان آن را انتقال می‌دهند، به راحتی جلوه‌ی زنده اشیاء  تاریخی را از پیش چشم مردم جویای هویت محو می‌کنند.»

زینالی با بیان این‌که ما در دو سوی توجه و بی توجهی به تاریخ اردبیل ایستاده‌ایم، گفت: «بسیاری از آثار مدرن، مانند سینماها، بازارها و حتی منظرهای شهری اردبیل به دلیل متراکم‌سازی شهر و دگرگونی بی‌رویه از بین رفتند، اما لااقل شیر و خورشید، پادگان و مسجد میرزاعلی اکبر که یادگار رویدادهای تاریخی در استان هستند، بر جای مانده‌اند. روزی فضاهایی چون نارین‌قلعه و باغ‌های قدیمی شهر نیز باید بازسازی شوند.»