هجدهم می، برابر با بیست‌وهشتم اردیبهشت، شهر موزه‌ها، کاخ‌ها و روایت‌ها ثبت شده است؛ روزی برای مکث، تماشای تاریخ و شنیدن صدای روزگاران دور از پس دیوارهای خاموش اما زنده موزه‌ها. موزه‌ها تنها مجموعه‌ای از اشیای قدیمی نیستند، بلکه حافظه زنده یک ملت‌اند؛ گنجینه‌هایی که گذشته را از غبار فراموشی بیرون می‌کشند و پیش چشم امروز می‌گذارند تا بدانیم از کجا آمده‌ایم و چگونه به اینجا رسیده‌ایم.

در این میان، سنندج از شهرهایی است که موزه‌هایش فقط محل بازدید نیستند، بلکه مقصدی برای گردشگران و سفری به اعماق تاریخ به شمار می‌آیند. در بافت قدیمی و تاریخی این شهر و در خیابان امام خمینی، در همسایگی عمارت مشیر دیوان و مسجد جامع، دو موزه تاریخی شامل موزه سنندج و موزه مردم‌شناسی خانه کُرد قرار گرفته‌اند که هر یک بخشی از روایت این سرزمین را بر دوش می‌کشند.

یکی از بناهای تاریخی و موزه‌های مهم سنندج، عمارت آصف وزیری است که امروز بیشتر با نام خانه کُرد یا موزه مردم‌شناسی شناخته می‌شود. این عمارت نه فقط بنایی کهن، بلکه دریچه‌ای روشن به فرهنگ، زیست، پوشش، آداب و خاطره‌های مردم کرد است. عمارت آصف وزیری از قدیمی‌ترین خانه‌های سنندج به شمار می‌رود و ریشه آن به روزگار صفویه می‌رسد؛ در لایه‌های معماری این بنا نیز نشانه‌هایی از دوره قاجار و پهلوی دیده می‌شود. هر اتاق این مجموعه، روایتی از تاریخ و زندگی مردم منطقه را در خود جای داده است.

در بخش‌های مختلف خانه کُرد، از مکتب‌خانه و پوشاک کُردی گرفته تا تالار مشاهیر و غرفه کشاورزی و مشاغل سنتی، بخشی از زیست و هویت مردم کردستان به تصویر کشیده شده است. تالار مشاهیر این مجموعه، سردیس‌هایی از چهره‌های برجسته کُرد و ایرانی را در خود جای داده و نام‌هایی چون امان‌الله خان اردلان، صلاح‌الدین ایوبی، شیخ شهاب‌الدین سهروردی، مولوی کُرد، ملأ حسن حزین، میرزا محمدرضا کلهر و مظهر خالقی در آن دیده می‌شود. در بخش مشاغل سنتی نیز ابزارها و نشانه‌های حرفه‌هایی مانند آهنگری، مسگری، خراطی، نجاری، جولایی، ماهیگیری، دامداری و کشاورزی به نمایش درآمده است.

حمام تاریخی خانه کُرد نیز با ستون‌های سنگی حجاری‌شده، آهک‌بری‌های ظریف و کاشی‌کاری‌های دل‌نشین، از بخش‌های چشمگیر این مجموعه است. این بنا نمونه‌ای از پیوند معماری، هنر و تاریخ در بافت فرهنگی سنندج به شمار می‌آید.

عمارت سالار سعید نیز که امروز با نام موزه سنندج شناخته می‌شود، از دیگر بناهای ارزشمند دوره قاجار در این شهر است. به گزارش ایسنا، این عمارت به درخواست ملا لطف‌الله شیخ‌الاسلام، قاضی‌القضات منطقه کردستان، ساخته شد و پس از درگذشت او میان وارثانش تقسیم شد. بخش بیرونی عمارت که در اواخر دوران ناصرالدین‌شاه قاجار ساخته شده بود، بعدتر به تملک عبدالحمید خان سنندجی، مشهور به سالار سعید، درآمد و در سال ۱۳۵۶ به اداره فرهنگ وقت واگذار شد. بخش اندرونی عمارت نیز تا اوایل دهه ۷۰ در اختیار خانه حبیبی بود و سپس در خدمت میراث فرهنگی و گردشگری کردستان قرار گرفت.

موزه سنندج با حیاط مرکزی، بخش‌های اندرونی و بیرونی، زیرزمینی بزرگ به شکل حوض‌خانه و تزئینات چوبی و ارسی‌های رنگارنگ، یکی از نمونه‌های شاخص معماری قاجاری در منطقه است. این موزه از سال ۱۳۵۴ نام موزه شهر سنندج را به خود گرفته و امروز آثار و ادوات تاریخی کشف‌شده در کردستان و استان‌های مجاور را از دوره‌های پیش از تاریخ تا قاجار در خود جای داده است. آثار این موزه در چهار بخش اصلی شامل آثار ماقبل تاریخ، آثار تاریخی، آثار اسلامی و آثار موقت نگهداری می‌شوند. در بخش باستان‌شناسی، ظروف سفالی مربوط به تمدن‌های کهن منطقه دیده می‌شود و در بخش آثار تاریخی، اشیای به‌دست‌آمده از تپه زیویه به نمایش درآمده است. در طبقه بالایی بنا نیز آثار دوره اسلامی و اشیای به‌دست‌آمده از شهرهای مختلف ایران نگهداری می‌شود.

در کنار روایت تاریخ و معماری این دو موزه، مدیرکل میراث فرهنگی کردستان نیز از برنامه‌های هفته میراث فرهنگی و روز جهانی موزه خبر داده است. پویا طالب‌نیا در گفت‌وگو با ایسنا اعلام کرد که ویژه‌برنامه‌های این هفته از ۲۸ اردیبهشت تا سوم خرداد با رویکرد صیانت از میراث، تاب‌آوری آثار تاریخی و مشارکت مردمی در سطح استان برگزار می‌شود. او گفت برنامه عملیاتی هفته میراث فرهنگی استان بر اساس محورهای ابلاغی معاونت میراث فرهنگی کشور تدوین شده و در سه محور پدافند غیرعامل و حفاظت اضطراری، تبیین پیوند هویت و پایداری، و فضای مجازی و اطلاع‌رسانی اجرا خواهد شد.

به گفته او، در محور نخست، نشست تخصصی تاب‌آوری بناهای تاریخی در برابر حملات نظامی و بحران‌ها برگزار می‌شود و نمایشگاه عکس جنگ رمضان با تصاویر مستند از وضعیت بناهای تاریخی استان در دوران جنگ و روند مرمت و بازسازی آن‌ها افتتاح خواهد شد. آغاز عملیات مرمت و احیای قلعه استراتژیک حسن‌آباد سنندج، ساماندهی بازار تاریخی سنندج با تمرکز بر حفاظت مشارکتی و تشکیل کارگروه احیا، و همچنین اجرای برنامه میدانی برای پایش وضعیت حفاظتی و کالبدی بافت‌های تاریخی سنندج، بیجار و سقز نیز از دیگر برنامه‌های این محور است.

طالب‌نیا همچنین از برگزاری نشست هم‌اندیشی معتمدین محلات تاریخی با میراث فرهنگی برای جلب مشارکت اجتماعی در حفاظت از بافت‌های واجد ارزش خبر داد. او محور دوم را تبیین پیوند هویت و پایداری عنوان کرد و از آیین تجلیل از پیشکسوتان و خادمان میراث فرهنگی استان در دوران جنگ تحمیلی، رونمایی از لوح ثبت ملی تجمعات مردمی دفاع مقدس در حوزه میراث ناملموس مقاومت و افتتاح موزه مردم‌شناسی روستای تاریخی پالنگان در شهرستان کامیاران به عنوان بخشی از برنامه‌ها نام برد.

به گفته مدیرکل میراث فرهنگی کردستان، بهره‌برداری از کاخ‌موزه خسروآباد سنندج، افتتاح فضای جدید موزه‌ای و نمایشگاهی، افتتاح نمایشگاه تخصصی فرش و گلیم در خانه کُرد، و برگزاری نشست علمی موزه‌شناسی و باستان‌شناسی با حضور اساتید و نخبگان استان نیز در هفته میراث فرهنگی انجام خواهد شد. او افزود که مراسم شاهنامه‌خوانی و شب‌های شعر و خاطره با موضوع پیوند خاک، وطن و بناهای ماندگار نیز در محوطه پایگاه‌های ملی و بناهای تاریخی برگزار می‌شود.

طالب‌نیا در محور سوم، با عنوان «میراث فراتر از مرزها»، از رونمایی دو لوح فشرده بازدید مجازی موزه‌های استان شامل خانه کُرد و موزه باستان‌شناسی و همچنین افتتاح تور مجازی ۳۶۰ درجه برای آثار شاخصی چون خانه کُرد، موزه باستان‌شناسی، غار کرفتو و مسجد جامع سنندج خبر داد. او همچنین تولید محتوای فرهنگی در فضای مجازی، از جمله انتشار پادکست‌های «صدای خاک» و ویدئوهای روایت‌گری اساتید درباره تاریخچه استقامت آثار تاریخی را از دیگر برنامه‌های این هفته عنوان کرد.

منبع : ایسنا