رفع خطر تله کابین‌سازی از سر طاق بستان

هر چند با نامه معاون وزارت میراث فرهنگی در طاق بستان تله کابین ساخته نمی شود  اما اشتیاق تله‌کابین‌سازی در حریم بناهای تاریخی و منظرهای فرهنگی همچنان ادامه دارد.

پیام ما – سرانجام تلاش‌های مردمی و جمع‌آوری امضا برای نجات حریم طاق‌بستان از ساخت‌وسازهای اخیر تله‌کابین‌سازها به نتیجه رسید. پرونده طاق‌بستان مدت‌ها بود در گیرودارهای اداری و اعمال نفوذ عده‌ای سودجو طلسم شده و تله‌کابین‌سازان تخریب حریم را شروع کرده‌ بودند. اکنون پس از پیگیری فعالان میراث‌فرهنگی و محیط‌زیست این پرونده از بن‌بست خارج شد. به گزارش پیام ما، محمدحسن طالبیان، معاون میراث‌فرهنگی وزارت میراث‌ فرهنگی و گردشگری و صنایع دستی در نامه‌ای ممنوعیت ادامه پروژه را اعلام کرد: « نظر به‌ این‌که محدوده‌ای که برای احداث جدید مجموعه تفریحی، توریستی در نظر گرفته شده، در حریم ویژه مجموعه طاق بستان واقع گردیده است، با استناد به ضوابط و مقررات حفاظت عمومی و حریم ویژه اثر مذکور احداث مجموعه مذکور به همراه ساخت ‌وسازهای مرتبط با آن ممنوع است.»

دهم تیرماه امسال خبری منتشر شد که حکایت از زخمی بر پیکر یکی از غنی‌ترین و با ارزش‌ترین میراث تاریخی ایران داشت. « تله‌کابین طاق‌بستان بهمن‌ماه به برداری می‌رسد». خبری که وحید شامبیاتی، مدیرعامل سازمان سرمایه گذاری و مشارکت‌های مردمی شهرداری کرمانشاه، آن را در یک نشست خبری بیان کرده بود.  شامبیاتی از این خبر داد که عملیات اجرایی این پروژه از اردیبهشت‌ماه شروع شده و تا سه یا چهار سال دیگر به پایان  می‌رسد.

مدیر‌عامل سازمان سرمایه‌‌گذاری و مشارکت ‌‌‌های مردمی شهرداری کرمانشاه در گزارش خود از پیشرفت پروژه گفته بود:‌  این پروژه بر اساس برنامه چهار ساله طراحی شده است که در حال حاضر پایه ۸ آن در حال اجراست.

او پس از این اشاره‌ای هم به گیرودار اخذ مجوز از سوی سازمان میراث فرهنگی کرده بود: «‌ مسیر اولیه تله کابین با مجوز از سوی میراث فرهنگی، یک مانع محسوب می‌شد و از آنجا که این پروژه یکسری معارض با حریم منظری طاق بستان داشت نسبت به تغییر مسیر خط تله کابین اقداماتی صورت گرفت و مسیر را جابجا کردیم تا از این حریم خارج باشد».

شامبیاتی مدعی بود که در جلسات مختلف با حضور کارشناسان میراث فرهنگی خط جدید تعریف شده و مجوزهای لازم در این زمینه از میراث فرهنگی اخذ شده است: « لذا توقع داریم میراث فرهنگی سنگ اندازی بر سر راه سرمایه گذاران این پروژه را کنار بگذارد و نسبت به این پروژه احساسی عمل نکند چرا که مردم استان ۲۰ سال است منتظر اجرای این پروژه هستند». به گفته شامبیاتی کل اعتبار این پروژه ۱۷۲ میلیارد تومان بود و او پیش‌بینی کرده بود که  تمام اعتبار از این مقدار هم بالاتر برود.

مدیرعامل سازمان‌ سرمایه‌گذاری و مشارکت‌های مردمی شهرداری کرمانشاه گفت: این پروژه طی ۳ تا ۴ سال آینده به اتمام خواهد رسید و قرار است به مرور پارک کوهستان بسته شود و در دو سایت بالا و پایین نیز پروژه‌های تفریحی و گردشگری و رستوران‌ هایی جهت استفاده تعریف شود.

پس از این در تاریخ 25 مرداد ماه، ملیحه مهدی‌آبادی، سرپرست پایگاه ملی فرهنگی، تاریخی طاق بستان کرمانشاه در این خصوص، به خبرگزاری برنا گفت:   امروزه ساخت و سازی در حریم ویژه میراث فرهنگی به وسعت 7 هزار متر مربع در حال انجام است که با نامه نگاری تخلف آن به اطلاع مسئولان رسیده است. بر اساس ضوابط ابلاغ شده و زمانی که تعیین حریم صورت می‌گیرد قوانینی وضع می شود که باید ساخت و ساز صورت نگیرد. ما تمام تلاش خود را کرده‌ایم و به شهرداری نیز ابلاغ شده است.

مدیر پایگاه ملی فرهنگی، تاریخی طاق بستان کرمانشاه از این نکته هم یاد کرده بود که در کمیسیون ماده 5 نیز پایگاه طاق بستان نماینده ای ندارد اما نماینده میراث فرهنگی استان عنوان کرده است که با این ساخت و سازها موافقتی نکرده است. «من به عنوان مدیر قطعا نمی توان بر اساس مطالب شفاهی اقدامی انجام دهم بنابراین مسئولین شهرداری باید مجوز مکتوب ارائه دهند».

اما در این میان مردم هم دست به کار شدند. تلاش‌های مردمی برای جلوگیری از ادامه این پروژه آغاز شد. تلاش از سوی همان مردمی که به ادعای شامبیاتی بیست سال منتظر اجرای پروژه بودند. تا شر یک پروژه عظیم را از سر طاق بستان کم کنند.

در سوم خرداد ماه امسال نامه‌ای از سوی شهروندان به امید قادری مدیرکل میراث فرهنگی،گردشگری و صنایع دستی استان کرمانشاه ارسال شد. نامه‌ ای که در  توقف هر چه سریع‌تر پروژه طاق‌بستان مطالبه می‌شد. «‌همه ما عموما و مجموعه تحت نظر شما خصوصا به عنوان امین موظف به پاسداری از مجموعه باستانی طاق بستان با داشتن ویژگی‌های فرهنگی- طبیعی متعدد در حوزه جغرافیایی استان کرمانشاه هستیم. از سوی دیگر عرق مردمان این دیار به تاریخ، طبیعت و عجین شدن با کوهستان موجب شده تا نگرانی خود را مبنی بر رخدادهای اخیر شامل تعیین عرصه و حریم جدید و پیرو آن مطرح شدن مواردی چون احداث تله‌کابین، تخریب محوطه، ساخت‌وساز و اقدام برای تغییر کاربری‌های نامتناسب با شان این مجموعه ارزشمند ابراز بدارند. از اینرو با دلگرمی به دغدغه‌مندی و تلاش‌های استاندار محترم دوشادوش کارشناسان و متخصصین، در راستای معرفی هر چه بیشتر و بهتر پتانسیل‌های استان، درخواست رسیدگی به وضعیت موجود و پیشگیری از هرگونه اقدام نامناسب با اینگونه اماکن ولو با عنوان توسعه‌محور که موجب خدشه‌دار کردن منظر فرهنگی- طبیعی می شود را داریم؛ و نیز متعاقبا مانع از رفتارهایی شوید که شرایط نامزد شدن ثبت جهانی مجموعه بی‌نظیر و منحصربه‌فرد طاق بستان را به خطر می‌اندازد».

برای احداث یک تله‌کابین و به بهانه رونق کسب‌وکارهای استان، یکی از بزرگ‌ترین میراث فرهنگی ایران که درازای عمر آن به سده سوم پس از میلاد می‌رسید، در خطر فراموشی بود. جهانی نشدن، طاق بستان را تهدید می‌کرد. با این حال کلنگ‌های ساخت‌و ساز و حرثقیل‌های کوه‌خوار  پایه‌های تله‌کابین را به زمین فرومی‌کوفتند. پیگیری‌ها و پویش‌های مردمی شدت می‌گرفت و در این مکاتبات هم ادامه داشت. در تاریخ ۱۵ مرداد ۱۳۹۹ نامه‌ای از سوی معاون شهرسازی و معماری و دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری ایران به محمد‌حسن طالبیان معاون میراث‌فرهنگی وزارت میراث‌فرهنگی و گردشگری و صنایع‌دستی ارسال شد. موضوع این نامه «رسیدگی به احداث تله‌کابین و مجتمع تفریحی گردشگری» است.

این نامه از سوی طالبیان بی‌‌پاسخ ماند تا در 20 مهرماه 1399راه‌وشهرسازی بار دیگر نامه‌ای‌ به وزارت میراث‌فرهنگی نوشت و این‌بار هشدار داد که باید پاسخ  نامه ظرف یک هفته داده شود. گفته می‌شود پس از ارسال این نامه استاندار و معاون شهرسازی راهی تهران شدند تا شاید پاسخ را در این جلسه با مدیران میراث‌فرهنگی دریافت کنند.

مسئله مبهم ماند تا آنکه امروز نامه روشنی از سوی محمدحسن طالبیان، معاون میراث فرهنگی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری  و صنایع دستی در پاسخ مکاتبات چند ماهه فعالان میراث‌فرهنگی و سازمان‌های مردم نهاد ابلاغ شد.

طالبیان ممنوعیت را اعلام کرده بود: «درخصوص تایید کاربری مجموعه تفریحی، توریستی و گردشگری و اجرای پروژه تله‌کابین در محوطه تاریخی طاق‌بستان؛ با عنایت به پیگیری‌ها و بررسی‌های به عمل آمده، نظر به‌ این‌که محدوده‌ای که برای احداث جدید مجموعه تفریحی، توریستی در نظر گرفته شده، در حریم ویژه مجموعه طاق بستان واقع شده است، با استناد به ضوابط و مقررات حفاظت عمومی و حریم ویژه اثر مذکور احداث مجموعه مذکور به همراه ساخت‌وسازهای مرتبط با آن ممنوع است».

طاق‌بستان یکی از مهم‌ترین آثار تاریخی ایران است که حریم آن مدت‌ها با خطر ساخت‌وساز تله‌کابین‌سازان تهدید می‌شد. تلاش‌های بسیاری از سوی فعالان‌میراث‌فرهنگی در شش ماه اخیر صورت گرفت تا مسئولان میراث‌فرهنگی و شهرداری، چشم روی این تخلف آشکار نبندند و مانع ادامه فعالیت‌های تله‌کابین‌سازان شوند. اگر این تله‌کابین ساخته می‌شد، طاق‌بستان باید با جهانی‌ شدن خداحافظی می‌کرد. بر اساس قوانین و ضوابط کارشناسان یونسکو تنها اثری می‌تواند در فهرست آثار جهانی جای بگیرد که عرصه و حریم آن از ساخت‌وسازها مصون بماند.