«دولت چهاردهم اهتمام ویژه‌ای به‌ حل چالش کشاورزان اصفهان دارد و در این راستا کارگروهی ویژه، متشکل از نخبگان و اساتید برجسته دانشگاهی حوزه آب، مأمور شده‌اند برنامه‌ای اجرایی و جامع برای حل این معضل ارائه دهند.» اینها، جمله‌های مسعود پزشکیان، رئیس دولت چهاردهم در اصفهان و در جمع اصناف کشاورزی این استان است.

او در جریان سفر به اصفهان، در نشستی تخصصی با حضور نمایندگان اصناف کشاورزان و برخی نمایندگان مجلس که با محوریت آب و کشاورزی برگزار شده بود، در مورد برنامه‌ریزی برای رفع چالش بخش کشاورزی در اصفهان توضیح داد: «این برنامه دربرگیرنده تمامی ابعاد موضوع از جمله جنبه‌های اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی خواهد بود. البته هرگونه مداخله و تصمیم دولت در این مورد، نیازمند بررسی دقیق عوارض و تبعات آن است، نخبگان و اساتید دانشگاهی در حال مطالعه و تدوین راهکارهای علمی و عملی در این زمینه هستند و امیدواریم با اجرای این راهکارها بتوانیم تعادل را به طبیعت کشور، به‌ویژه در استان اصفهان، بازگردانیم.»

تقصیر ما نبود

پزشکیان همچنین گفت: «دولت چهاردهم وارث ناترازی‌های متعدد به‌ویژه در حوزه آب است، نه مسبب آن. با نگاهی به چالش‌های پیش‌آمده برای مردم مناطق مختلف کشور در حوزه آب، درمی‌یابیم که بخش عمده‌ای از این مشکلات ناشی از بی‌تدبیری مدیران ادوار گذشته در توسعه نامتوازن کشور است.»

او همچنین در بخش دیگری از صحبت‌هایش می‌گوید: «برداشت‌های بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی موجب شده است پدیده فرونشست زمین به یکی از معضلات جدی کشور، به‌ویژه در استان اصفهان، تبدیل شود. با وجود این شرایط، همچنان برخی نمایندگان محترم مجلس، از طرق مختلف، بر دولت فشار می‌آورند تا مجوزهای جدیدی در زمینه توسعه دریافت کنند، درحالی‌که باید واقع‌بینانه به محدودیت منابع نگریست و از تصمیمات غیرکارشناسی پرهیز کرد.»

اضافه‌برداشت از حوضه آبریز زاینده‌رود طی سال‌ها شرایطی را رقم زد که سال ۱۴۰۴ با اعتراض گسترده کشاورزان اصفهانی آغاز شد. گروهی از این کشاورزان در‌ آخرین روز نوروز ۱۴۰۴، لوله‌های خط انتقال آب به یزد را شکستند؛ اتفاقی که برای حدود دو هفته در تأمین آب شرب شهر یزد اخلال ایجاد کرد.

از آن زمان دولت متعهد شده است مشکل تأمین حقابه کشاورزان این استان را رفع کند. باوجوداین، تا پایان تابستان امسال بخش قابل‌توجهی از کشاورزان، حقابه خود را دریافت نکرده و حتی اراضی دیم دچار بی‌آبی‌ شده‌اند.

وعده به خرمن

«مجتبی حسینی»، کارشناس کشاورزی پایدار، اما معتقد است وعده‌های رئیس‌جمهوری برای رفع مشکلات کشاورزان در این حوضه آبریز چندان قابل‌اجرا نیست و بیشتر «وعده سر خرمن» است. او توضیح می‌دهد: «تمام شاخص‌های زیست‌بومی نشان می‌دهند حوضه زاینده‌رود بارگذاری اضافی قابل‌ملاحظه‌ای در بخش آب دارد و مصارف از منابع پیشی گرفته است. خود دولت هم بر این موضوع اذعان دارد. اصلی‌ترین راه‌حل پیش‌ رو رفع این ناترازی از طریق حذف اضافه بارگذاری آب است که بخش قابل‌توجهی از این اضافه‌برداشت مربوط به بخش کشاورزی است؛ نه‌فقط در مورد استان اصفهان، بلکه این اضافه‌برداشت در مورد استان چهارمحال‌وبختیاری هم صدق می‌کند. بنابراین، برای رفع بخش قابل‌توجهی از مشکل آب در استان اصفهان، شما باید سطح زیرکشت کشاورزان را کاهش دهید و جانمایی صنایع را عوض کنید. آیا دولت قادر به انجام این کار است؟»

او ادامه می‌دهد: «برای مسئله زاینده‌رود اقدامات متنوع و راه‌های زیادی وجود ندارد. یکی راهکارهای فوری تخصیص منصفانه و عادلانه آب، طبق اولویت‌بندی‌های قانونی است که عملاً چون منابع آب بسیار کم ‌شده است؛ پس سهم هر یک از ذی‌نفعان هم کم خواهد شد. این دقیقاً همان موضوع محل اعتراض جامعه کشاورزی در اصفهان است. راه‌حل درست، بلندمدت و البته اثرگذار آن اما، حذف اضافه بارگذاری است که به‌دلایل زیادی دولت از پس آن بر نمی‌آید؛ خصوصاً چون دولت فقیر است. چون باید بتواند حداقل در بخش کشاورزی با پرداخت حق «نکاشت» و خسارت و ایجاد معیشت جایگزین سطح زیرکشت را کم کند؛ هم کشاورز را از بن‌بست نجات دهد و به احیای زاینده‌رود و تغذیه آبخوان اصفهان کمی کمک کند.»

فروردین امسال، وقتی دعوای کشاورزان اصفهانی با استان همسایه بالا گرفته بود، سخنگوی صنعت آب برنامه‌های وزارت نیرو را در این بخش این‌گونه اعلام کرده بود: «وزارت نیرو برای حذف اضافه بارگذاری آبی در بخش صنایع، استفاده از آب‌های نامتعارف مانند پساب‌ها و آب دریا و بازچرخانی آب است. در بخش شرب و بهداشت، مدیریت مصرف ۲۵ درصدی با استفاده از تجهیزات به‌روز و کارامد در ساختمان‌ها و نیز تغییر رفتار شهروندان بدمصرف و پرمصرف است. در بخش کشاورزی نیز این برنامه شامل مقابله با برداشت‌های غیرمجاز در هر دو بخش آب‌های سطحی و زیرزمینی و نیز کاهش بارگذاری‌های آبی برای توسعه اراضی باغی و زراعی در حد توان اکولوژیکی حوضه است.»

حالا کارشناسان بخش کشاورزی، از جمله حسینی، در مورد سخنان رئیس‌جمهوری می‌پرسند اگر برنامه کاهش بارگذاری و توسعه اراضی باغی و زراعی در این بخش است، پزشکیان باید توضیح دهد دقیقاً منظورش از رفع مشکل کشاورزان اصفهانی چیست؟