در اوایل دهه‌ ۶۰ میلادی، شور و اشتیاق وصف‌ناپذیر یک دختر جوان انگلیسی به‌نام جین گودال، نگاه دکتر لوئیس لیکی، دیرین انسان‌شناس مشهور، را به خود جلب کرد. لیکی، با اعتقادی عجیب، شیفته‌ او شد؛ او باور داشت یک ذهن «آموزش‌ندیده» و خالی از تعصبات خشک علمی، بهتر می‌تواند به درک حقیقت رفتار حیوانات دست یابد. همین امر او را متقاعد کرد جین را برای آغاز تحقیقاتی پیشگامانه درباره‌ رفتار شامپانزه‌ها، به جنگل‌های دورافتاده‌ گمبه در تانزانیا بفرستد.

زندگی در گمبه، یک مبارزه‌ تمام‌عیار بود. جین مجبور بود با حداقل امکانات، اغلب تنها یا همراه با مادرش، در محیطی وحشی و بدون حمایت لجستیکی قوی زندگی کند. او با خطرات ذاتی جنگل‌های آفریقا، از جمله بیماری‌ها و رویارویی با حیوانات وحشی دست‌وپنجه نرم می‌کرد. اما بعد از ماه‌ها توانست اعتماد شامپانزه‌ها را جلب کند و به کشفیات بزرگی برسد. او نشان داد مرز چندانى میان رفتار ما و جانوران نیست و یاد گرفتن از زندگى جانوران مى‌تواند در آرامش و رفتار بهتر ما در دنیاى امروز مؤثر باشد. اما خیلی زود چالش بزرگ‌تر روبه‌روی او قرار گرفت.

جین جوان در دو جبهه مورد انتقاد شدید جامعه علمی‌ مردسالار آن زمان قرار گرفت. اول، نداشتن مدرک رسمی‌ دانشگاهی او بود و ​عامل دوم، روش‌های تحقیقاتی غیرمتعارفش که ریشه در دیدگاه و تجربه‌ او، به‌عنوان یک زن، داشت. او با نزدیک‌شدن به شامپانزه‌ها و دادن نام به آنها به‌جای شماره‌گذاری، انقلابی نوین در دنیای حفاظت به‌پا کرد.

​در این میان، تمرکز رسانه‌ها اغلب به‌جای تحقیقات عمیق، بر روی ظاهر او بود؛ تا جایی که برخی دانشمندان مرد به عکس با شلوارک او بر روی جلد مجلات ایراد می‌گرفتند و شهرت او را صرفاً به‌‌دلیل داشتن «پاهای زیبا» می‌دانستند و نه شایستگی علمی‌ او.

​در کنار تمام چالش‌ها و موانع، دکتر جین گودال توانست به موفقیت‌های بزرگ علمی‌ دست یابد که تأثیر عمیقی بر علم زیست‌شناسی و محیط‌زیست گذاشت. او بارها تأکید کرده بود زن بودن نقش حیاتی در موفقیت او داشته است؛ نه‌تنها مانع نبود، بلکه عامل اصلی روش متفاوت و اثربخش او بود.

او به‌‌عنوان یکی از اولین زنان حفاظتگر، شرایط دشوار تحقیقاتی در آفریقا را تجربه کرد و شاهد چالش‌های زیادی در این زمینه بود. درنتیجه، او به بهترین نحو ممکن توانست مسیر را برای دیگر زنان حفاظتگر و محقق هموار کند.

جین با دیدگاه‌های نوین خود نه‌تنها علم را به‌طور کل دگرگون ساخت، بلکه به زنان نشان داد می‌توانند در دنیای علوم طبیعی نقش مؤثری ایفا کنند. در این مسیر، گروه «فرشتگان لیکی» متشکل از دکتر جین گودال، دکتر «دایان فوسی» و دکتر «بیروته گالدیکاس» که تحت‌نظر دکتر لیکی، روی نخستی‌سانان تحقیق کردند، به الگویی تبدیل شدند که نشان می‌داد در هر زمینه‌ای فارغ از جنسیت می‌توان با عشق، اراده و دانش، مرزهای موجود را شکست و به کشفیات جدید دست یافت.

دکتر جین گودال فعالیت خود را از یک پژوهشگر برجسته‌ علمی‌فراتر برد و به کنشگر تمام‌عیار جهانی تبدیل شد. او با متمرکز ساختن تلاش‌هایش بر حفاظت از محیط‌زیست، آموزش و القای امید، فصل جدیدی در زندگی خود گشود. یکی از برجسته‌ترین و مهم‌ترین فعالیت‌های او در این دوران، برنامه‌ ریشه‌ها و جوانه‌هاست که به‌عنوان جنبش جهانی جوانان و جامعه‌ فعال، در سال ۱۹۹۱ در تانزانیا بنیانگذاری شد. این برنامه شاید یکی از تأثیرگذارترین میراث‌های او در حوزه‌ فعالیت‌های اجتماعی باشد. نام این برنامه خود بسیار الهام‌بخش است «ریشه‌ها» نماد یادگیری عمیق و قوی در جامعه هستند و «جوانه‌ها» نماد امید به آینده‌ای سبز که با تلاش‌های افراد جوان جوانه می‌زند. علاقه و حمایت گودال از این رویکرد تنها به برنامه‌ خودش محدود نبود. او در نامه‌ای به عبدالحسین وهاب‌زاده، مدارس طبیعت ایران را ستود و آن را کاملاً مشابه با ایده‌ محوری ریشه‌ها و جوانه‌های خود دانست؛ تأکیدی بر اینکه بذر کنشگری و پیوند با طبیعت، در هر کجای جهان، به یک شکل جوانه خواهد زد.

دکتر جین گودال در طول سال‌ها فعالیت خود، ده‌ها کتاب نوشته است که گستره‌ وسیعی از گزارش‌های علمی‌ و کتاب‌های کودک و همچنین، تأملات فلسفی درباره‌ محیط‌زیست را در بر می‌گیرد.​ کتاب «در سایه انسان» را می‌توان مهم‌ترین اثر او دانست. این کتاب که در آن، گودال روایت جذاب و خواندنی از سال‌های آغازین زندگی و پژوهش خود را در پارک ملی گمبه در تانزانیا بازگو می‌کند، در ایران نیز با ترجمه‌ شیوای استاد عبدالحسین وهاب‌زاده در دسترس علاقه‌مندان است. کتاب «امید» به‌عنوان آخرین اثر او راهنمای بقا در این زمانه دشوار، در حال ترجمه است. جین در این کتاب درباره امید می‌گوید: «امید به اشتباه درک می‌شود. مردم تمایل دارند فکر کنند این فقط یک تفکر منفعلانه و زودگذر است: امیدوارند اتفاقی بیفتد، اما کاری در مورد آن انجام نمی‌دهند. این درواقع مخالف امید واقعی است که نیاز به اقدام عملی و مشارکتی دارد. بسیاری از مردم وضعیت وخیم سیاره را درک می‌کنند، اما هیچ‌گاه کاری در مورد آن انجام نمی‌دهند؛ زیرا احساس ناتوانی و ناامیدی می‌کنند. به همین دلیل، این کتاب بسیار مهم است. امیدوارم به مردم کمک کند تا بفهمند اعمالشان، هرچند کوچک به‌نظر برسد، واقعاً به تغییر منجر خواهد شد. تأثیر جمعی هزاران اقدام اخلاقی به نجات و بهبود دنیایمان برای نسل‌های آینده کمک خواهد کرد.»

​دکتر جین گودال تا آخرین لحظات حیات، نماد روشن امید فعال در جهان بود.​ او به‌عنوان سفیر صلح سازمان ملل متحد، سالیانه تا ۳۰۰ روز را در سفر می‌گذراند تا این پیام حیاتی را به میلیون‌ها نفر، به‌ویژه نسل جوان، منتقل کند. هدف او روشن بود: مقابله با بی‌تفاوتی و یأس، که آن را بزرگترین خطر برای آینده‌ سیاره می‌دانست.

​این کنشگری تا پایان ادامه داشت؛ گودال در سن ۹۱سالگی، در اوج یک تور سخنرانی در آمریکا، به مرگ طبیعی درگذشت و نور امید خود را تا آخرین نفس بر جهان تاباند. ​میراث او در این جمله کلیدی‌اش خلاصه شده است:

​«آنچه شما انجام می‌دهید، تغییر ایجاد می‌کند و شما باید تصمیم بگیرید که می‌خواهید چه نوع تغییری ایجاد کنید.»

​این جمله فراخوانی است برای درک قدرت کنشگری فردی و تبدیل امید به عمل.

امید یک زن جهان را دگرگون کرد

گشاینده دریچه امیدی که هیچ‌گاه بسته نشد

مترجمی ‌میان انسان و طبیعت

نگهبان امید

در سایه جین گودال

تلاش و امید

الگوی حفاظتگران ایران

برای زنی که تنها یک حفاظتگر نبود!