جنگ ایران و اسرائیل انتشار گزارش «پیام ما» درباره مشکلات صاحبان سگ‌های خانگی را به تعویق انداخت. اکنون بار دیگر این موضوع مطرح شده است. پافشاری دوباره روی این ممنوعیت‌ نه‌تنها سلامت سگ‌های خانگی را تهدید می‌کند، بلکه آن‌طورکه «مصطفی نوری»، حقوقدان، می‌گوید ممکن است زمینه‌ساز درگیری و بروز جرایم دیگر هم بشود.

در حال حاضر، بین ۸ تا ۱۰ میلیون حیوان خانگی در کشور وجود دارد؛ رقمی قابل‌توجه که در نبود قوانین و ضوابط مشخص درباره خریدوفروش و نگهداری حیوانات خانگی، روز‌به‌روز بیشتر هم می‌شود. در یک سوی ماجرا، صاحبان سگ‌هایی قرار دارند که می‌خواهند بدون نگرانی از توقیف یا درگیری، حیوانات خانگی خود را به بیرون ببرند و در سوی دیگر، شهروندانی هستند که خواستار قانونمند شدن تردد حیوانات در اماکن عمومی برای جلوگیری از تهدیدهای جسمی و بهداشتی‌اند. بااین‌حال، به مطالبه هیچ‌کدام پاسخ داده نمی‌شود؛ درعوض، ممنوعیت‌هایی اعمال می‌شود که به‌گفته حقوقدانان، پشتوانه قانونی و قابلیت اجرایی ندارند.

از قرار دادن مردم مقابل یکدیگر تا توقیف خودرو

گفت‌و‌گو با شماری از صاحبان سگ نشان می‌دهد ترس و نگرانی آنها برای بیرون بردن حیوانات خانگی‌شان، موضوع تازه‌ای نیست. همین چهار سال پیش بود که طرحی به‌نام «صیانت از حقوق عامه در مقابل حیوانات مضر و خطرناک» در مجلس مورد بررسی قرار گرفت که سگ‌ها را جزو حیوانات خطرناک معرفی می‌کرد و برای گرداندن و حمل‌ونقل آن جریمه نقدی در نظر گرفته بود. هرچند که بررسی این طرح ناتمام ماند، اما باعث دردسر بسیاری برای صاحبان سگ شد. کرمان یکی از استان‌هایی بود که پیش از جنگ، سگ‌گردانی در آن ممنوع اعلام شد. «گلنار» که در این شهر صاحب یک سگ خانگی است، به «پیام ما» می‌گوید: «پیش از این ممنوعیت هم من در بیرون بردن سگم احتیاط می‌کردم؛ چون چند سال پیش که خبر مشابهی درباره ممنوع شدن حمل‌ونقل سگ‌ها منتشر شده بود، فضا برای ما متشنج شد. به‌طور مثال، یک بار که داشتم سگم را در خیابان با قلاده راه می‌بردم، زنی از آن طرف خیابان آمد و با زبان تهدید به من گفت نباید سگم را بیرون بیاورم و با پلیس تماس می‌گیرد. پس از اینکه دید من توجهی نمی‌کنم، سوار ماشینش شد و خواست ما را با ماشین زیر بگیرد. از آن زمان من دیگر سگم را بیرون نبردم و فقط در کوچه‌های اطراف خانه یا در حیاط خودمان می‌چرخانم.» او در ادامه توضیح می‌دهد که ممنوعیت جدید باعث شده به فکر مهاجرت بیفتد؛ بلکه حیوان خانگی‌اش بتواند به‌درستی زندگی کند.

یکی دیگر از صاحبان حیوان خانگی در شیراز، از تجربه خود درباره توقیف خودروی شخصی‌اش به‌خاطر حمل سگ می‌گوید: «از زمانی که خبر ممنوعیت سگ‌گردانی در شیراز منتشر شده، از ترس سگم را بیرون نبردم و به‌شدت افسرده شده است. الان مدت زیادی است که فقط او را در باغ کوچکی پشت خانه‌مان می‌چرخانم. قبلاً با ماشین او را بیرون می‌بردم تا هوا بخورد، اما مدتی پیش پلیس راهنمایی و رانندگی جلوی ما را گرفت و گفت سگ خطرناک و نجس است و اجازه نگهداشتن آن را ندارید. بعد هم ماشین من را به پارکینگ فرستادند و تعهد گرفتند که دیگر سگم را بیرون نیاورم.»

«پریسا»، صاحب سه سگ و یک پانسیون خانگی است و در اصفهان زندگی می‌کند. او یک خانه ویلایی را تبدیل به پانسیون سگ و گربه‌های خانگی کرده است و در زمانی که صاحبانشان نیستند، از آنها مراقبت می‌کند. بااین‌حال، با ممنوعیت جدید سگ‌گردانی در اصفهان، کاربرد پانسیونش کمی تغییر کرده است. او به «پیام ما» توضیح می‌دهد: «در روزهای گذشته تعداد زیادی از مشتریانم، به‌خاطر اینکه از بیرون بردن سگ‌هایشان می‌ترسند، آنها را به‌صورت روزانه به پانسیون ‌آوردند تا سگ‌هایشان در حیاط بازی کنند و انرژی‌شان تخلیه شود. البته در هر صورت سگ‌ها احتیاج دارند بیرون از خانه و حیاط راه بروند و محیط اطراف را بو بکشند.»

در همین حال، برخی از صاحبان سگ هم هستند که معتقدند چنین ممنوعیتی نمی‌تواند بازدارنده باشد و در هر صورت سگشان را به پارک‌ها می‌برند. «درسا»، ساکن تهران، دراین‌باره می‌گوید: «پارکی که سگم را برای گرداندن به آنجا می‌برم، پر ازسگ‌های خانگی و صاحبانشان است. به‌نظرم نمی‌توانند این‌همه سگ را جمع کنند یا جلوی همه ما را بگیرند.»

ممنوعیتی که زمینه‌ساز جرم‌زایی است

سخنگوی قوه قضائیه پس از انتشار خبرهای مربوط به ممنوعیت سگ‌گردانی اعلام کرد اقدامات دادستان‌ها در راستای حقوق عمومی و رعایت بهداشت عمومی بوده و چنین قانونی را تاکنون مجلس تصویب نکرده است. «مصطفی نوری»، حقوقدان، مدرس دانشگاه و پژوهشگر حقوق محیط‌‌زیست، در گفت‌و‌گو با «پیام ما» درباره مبنای قانونی این ممنوعیت توضیح می‌دهد: «تا به امروز قانونی مبنی‌بر ممنوعیت همراه داشتن سگ در فضای عمومی نداشتیم، اما درصورتی‌که سگ به دیگری آسیبی بزند و درندگی داشته باشد، مسئولیتش با صاحب سگ است و جرم محسوب می‌شود. اما اگر قانونی هم در‌این‌باره تصویب شود، با توجه به شرایط جامعه، ممنوعیت سگ‌گردانی نمی‌تواند قابلیت اجرایی پیدا کند. بخش بزرگی از جامعه از سگ نگهداری می‌کنند و از گذشته دور هم این حیوان همیشه در کنار انسان بوده است. وضع قانونی که قابلیت اجرایی نداشته باشد، زمینه جرم‌زایی را در کشور توسعه می‌دهد.»

او در ادامه تأکید می‌کند که این ممنوعیت و مشکلاتی که برای مردم ایجاد می‌کند، امنیت روانی جامعه را به خطر می‌اندازد: «اگر در خیابان با گرداندن سگ‌های خانگی ممانعت شود، ممکن است افراد مقاومت کنند و تبعات شدیدی برای افراد به‌وجود آید. عده‌ای ممکن است بترسند و کوتاه بیایند، اما عده‌ای هم مقاومت می‌کنند و این موضوع اختلاف بین جامعه را بیشتر می‌کند. این ممنوعیت می‌تواند در راستای امنیت جامعه نباشد و بستر تخلفات دیگری مانند توهین و ضرب‌وجرح را فراهم بیاورد.»

نظام‌بندی بیشتر با وضع قوانین

در کنار همه اعتراضاتی که صاحبان حیوانات خانگی و حامیان حقوق حیوانات به ممنوعیت‌‌ها و برخوردهای قهری داشته‌اند، بخش قابل‌توجهی از مردم هم به سگ‌گردانی‌ها اعتراض دارند. بسیاری از مخالفان سگ‌گردانی، مشکلشان نه با سگ‌ها و صاحبانشان، بلکه با نبود فرهنگ و بی‌مسئولیتی برخی صاحبان سگ در قبال جامعه و اماکن عمومی است. یکی از ساکنان شهرک چیتگر در تهران، می‌گوید: «من مشکلی با سگ‌ها ندارم، اما این فرهنگسازی نشده که صاحبان سگ، مدفوع حیوان خود را جمع کنند. این موضوع نه‌تنها چهره خیابان‌ها را زشت می‌کند بله غیربهداشتی است. از طرفی قانونی هم برای گرداندن سگ‌ها با قلاده وجود ندارد. من بشخصه می‌ترسم از کنار سگی که قلاده ندارد، رد شوم. سگ‌ها غیرقابل پیش‌بینی هستند و ما در خیابان نمی‌دانیم که آن سگ چطور تربیت شده. هرلحظه ممکن است به افراد حمله کنند.»

برخی صاحبان حیوانات خانگی هم به این بی‌قانونی معترض‌اند. افرادی که در‌این‌باره با «پیام ما» گفت‌و‌گو کردند، معتقدند با قانونگذاری، هم صاحبان حیوان خانگی و هم مردم دیگر جامعه به حق خود می‌رسند. یکی از آنها می‌گوید: «اگر پارکی به‌عنوان پارک حیوانات خانگی مشخص شود، امنیت کودکان و افراد جامعه هم تأمین می‌شود. بستن قلاده برای سگ باید اجباری و قانونی شود؛ چراکه نه‌تنها ممکن است برای شهروندان خطرناک باشد، برای خود سگ‌ها هم خطرناک است. سگ‌ها با دیدن یکدیگر ممکن است به‌هم حمله کنند و اگر همه قلاده داشته باشند، چنین اتفاقی نمی‌افتد.» 

مصطفی نوری درباره نبود قوانین مشخص برای نگهداری از سگ‌های خانگی توضیح می‌دهد: «با وضع قوانین به‌جای اعمال ممنوعیت، می‌توانیم نظام‌بندی بیشتری ایجاد کنیم. هنوز این فرصت برای قانونگذاری وجود دارد و می‌توان با بهره‌مندی از دانش کارشناسان بهداشت و درمان، روانشناسان، کارشناسان محیط‌‌زیست و حقوقدانان به وضع این قوانین پرداخت.»

معضلی مهم‌تر به‌نام سگ‌های ولگرد

یکی از مسائلی که برخی موافقان ممنوعیت سگ‌گردانی به آن اشاره می‌کنند، آمار بالای سگ‌گزیدگی در کشور است. حال آنکه بخش بزرگی از این سگ‌گزیدگی‌ها از سوی سگ‌های بلاصاحب رخ می‌دهد. اینجاست که معضل کنترل سگ‌های ولگرد در کنار قانونگذاری برای سگ‌های خانگی، اهمیت دوچندانی پیدا می‌کند. سگ‌های ولگرد صاحبی ندارند که از آنها نگهداری کنند یا واکسن‌هایشان را به‌صورت منظم تزریق کنند.

 به‌گزارش سازمان مدیریت پسماند شهرداری تهران، در سال گذشته ۱۶ هزار سگ بلاصاحب جمع‌آوری شده است. با اینکه شهرداری‌ها در سال‌های اخیر اقداماتی در زمینه زنده‌گیری، عقیم‌سازی و واکسیناسیون سگ‌های ولگرد انجام داده‌اند، اما آمارهای روزافزون سگ‌گزدیگی نشان می‌دهد این اقدامات مؤثر نبوده است. برخی از کارشناسان معتقدند این روش و در آخر رهاسازی دوباره سگ‌ها در طبیعت و خیابان، نمی‌تواند تأثیرگذار باشد. واکسیناسیون و عقیم‌سازی این حیوانات جلوی خطرات بهداشتی و تهدیدات عمومی را نمی‌گیرد. از طرف دیگر، گفته می‌شود سرعت جمع‌آوری و عقیم‌سازی آنان باید به‌گونه‌ای باشد که جمعیتشان در این زمان افزایش پیدا نکند. بعضی کارشناسان معتقدند بهترین روش، نگهداری از سگ‌های ولگرد در پناهگاه‌ها و در آخر به سرپرستی گرفتن آنها است؛ روشی که در کنار مدیریت پسماند به‌ویژه در حاشیه شهرها در وهله اول، به قانونگذاری و فرهنگسازی برای نگهداری و به سرپرستی گرفتن سگ‌ها نیاز دارد. مادامی که نگهداری از سگ‌ها به‌عنوان حیوان خانگی جرم‌انگاری شود، نمی‌توان از تهدیدات آن علیه سلامت و بهداشت عمومی جلوگیری کرد.