ماشین و ماشین‌بازی یکی از محبوب‌ترین و جذاب‌ترین تفریحات برای بسیاری از مردم دنیاست. علاقه ایرانی‌ها به ماشین و معروف‌ترین برندهای دنیای خودرو هم یک‌شبه به وجود نیامده است. ماشین‌بازی یکی از تفریحات شاه ایران در نیم‌قرن اخیر بوده است و هنوز خودروهای خاصی که فقط یک نمونه از آن به سفارش محمدرضا پهلوی در جهان تولید شده است، در موزه خودروهای تاریخی ایران نگهداری می‌شود. مجموعه‌ای از بهترین و در پاره‌ای موارد منحصربه‌فردترین‌های صنعت خودروسازی؛ از «پیرس ارو» آب‌طلاکاری‌شده و تنها نمونه «پنتر لیزر» تولیدشده در جهان گرفته تا مجموعه‌ای غنی از مدل‌های «رولز-رویس» و خودروهای سوپر اسپرتی مانند «لامبورگینی میورا» و «کانتاش»، «فراری» و «پورشه».

با وجود گرانی ارز و مشکلات مربوط به واردات قطعات خودرو، هنوز هم از علاقه و وابستگی مردم ایران به این صنعت پرخرج کم نشده است و هنوز هم بسیاری ترجیح می‌دهند همه این موانع را پشت سر بگذارند و همچنان با عشق از عروسک‌های خوشرنگشان نگهداری کنند، ماشین‌های کلاسیکشان را در جاده بیندازند و خاطره گذشته بسیاری از نسل قدیم را برایشان زنده کنند.

کلکسیون‌دارها و مالکان خودروهای کلاسیک با وجود افزایش قیمت ارز و سختی واردات قطعه خودروهایشان، همچنان برای اتومبیل‌هایی که پا به سن گذاشته‌اند، از دل و جان هزینه می‌کنند تا سرپا بمانند و با همین وسایل نقلیه سفر بروند و خاطره‌سازی کنند. گرچه ممکن است نگهداری از یک خودرو در ایران چندین برابر قیمت جهانی هزینه داشته باشد، اما حاضرند هر طور شده ماشینشان را حفظ کنند؛ چراکه به آن عشق می‌ورزند. به همین دلیل، با خودروهایشان به دل جاده می‌زنند و تورهای گردشگری برگزار می‌کنند. پشت یکدیگر را می‌گیرند و اگر برای یکی مشکلی پیش بیاید، مثل یک خانواده تا مبدأ همراهی‌اش می‌کنند.   

کلوپی برای مینی‌ماینرداران

۳۳ سالی می‌شود که تعمیرات خودروهای کلاسیک را انجام می‌دهد. بازسازی ماشین‌های قدیمی و کلاسیک را از ۱۷ سالگی شروع کرده است و عمدتاً ماشین‌های انگلیسی را که به کارخانه «لیلاند» ارتباط داشته‌اند، بازسازی و تعمیر می‌کرده است. حالا خودش صاحب یک مینی‌ماینر است و شش سالی می‌شود که کلوپ مینی‌ماینر را راه‌اندازی کرده است و حالا این کلوپ صد عضو دارد. البته خودش معتقد است تعداد خودروهای مینی‌ماینر در ایران بیش از این هستند، اما چون سن برخی از مالکان این نوع خودرو‌ها بالا رفته، توانایی شرکت در گردهمایی‌ها یا تورهای رالی را ندارند. برخی دیگر هم ترجیح می‌دهند عروسک‌هایشان را از خانه بیرون نکشند.

«علی نوری»، مدیر کلوپ مینی‌ماینر، از عشق به خودروهای کلاسیک در ایران می‌گوید: «پیش از آنکه کلوپی شکل بگیرد، مالکان مینی‌ماینرها در ایران دور هم جمع می‌شدند. به‌طورکلی، نگهداری از خودروهای کلاسیک در همه‌جای دنیا عشق می‌خواهد. سن‌وسال‌دارترین مینی‌ماینر عضو کلوپ متولد ۱۹۶۴ و حالا ۶۱ساله است. برخی از دوران کودکی‌شان با همین مینی‌ماینرها عکس یادگاری دارند. مینی‌ماینر ماشینی است که بسیاری از ما را به گذشته می‌برد و خیلی از خاطره‌ها را برایمان زنده می‌کند.»

بسیاری، مینی‌ماینر را با سریال طنز مستربین شناختند، خودرویی کوچک و جمع‌وجور که به محبوبیت و جایگاه بالایی در فروش دست پیدا کرد و احساسی که مالکان این خودرو به آن دارند، از جنس دلتنگی است؛ چنان‌که نوری می‌گوید: «احساس ما به این ماشین‌ها از جنس دلتنگی است و زمانی هم که سوار آن می‌شویم، دائم با آن حرف می‌زنیم.»

او درباره تجربه رانندگی با مینی‌ماینر می‌گوید: «مینی‌ماینر سیستم فنربندی ندارد. به‌طور معمول، خودروهای کلاسیک، خشکی مخصوص به خودشان را دارند و نشستن طولانی‌مدت پشت فرمان این خودروها خسته‌کننده است؛ چراکه حتی شکل جاده‌ها هم نسبت به قبل تغییر کرده و سرعت ماشین‌ها هم در بزرگراه‌ها بالا رفته است. به همین دلیل، معمولاً تورهای رالی‌ این نوع خودروها به‌صورت خانوادگی برگزار می‌شود تا وقتی مردان از رانندگی خسته می‌شوند، زنان این مسئولیت را به‌عهده بگیرند؛ چراکه زنان هم برای حضور در کلوپ و مشارکت در دورهمی‌ها رغبت و علاقه نشان می‌دهند.»

برگزاری تورهای رالی دسته‌جمعی مزایای دیگری هم دارد. مدیر کلوپ مینی‌ماینر دراین‌باره می‌گوید: «برگزاری تورهای رالی به‌صورت خانوادگی و گروهی یک حُسن بزرگ هم دارد؛ زمانی که یکی از ماشین‌ها خراب می‌شود، همه به داد هم می‌رسیم و همه اعضای کلوپ، خودرویی که دچار مشکل شده را ساپورت می‎‌کنیم و معمولاً هم در هر تور، یکسری لوازم یدکی مصرفی همراه خودمان داریم تا درصورت مشکل بتوانیم آن را رفع کنیم.»

نوری یکی از مشکلات بزرگ مالکان خودروهای کلاسیک را تأمین قطعات آن عنوان می‌کند: «به‌دلیل تحریم‌هایی که وجود دارد، قطعات خودروهایمان را به‌سختی تهیه می‌کنیم. مثلاً اگر مسافری از کشور انگلستان بیاید، از او می‌خواهیم قطعه مورد نظر را برایمان بیاورد. به همین دلیل، نگهداری این ماشین‌ها بسیار دشوار است و نگهداری یک دستگاه مینی‌ماینر به‌صورت سالانه بین ۱۰۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان هزینه دارد. از طرفی هزینه بازسازی یک دستگاه مینی‌ماینر بین یک تا یک و نیم میلیارد است. نگهداری این خودروها هم شامل تعویض روغن، تعویض لنت، تعویض لاستیک و موارد این‌چنینی است.»

استفاده از پلاک‌های تاریخی یکی دیگر از مشکلاتی است که مالکان خودروهای قدیمی با آن مواجه هستند. مدیر کلوپ مینی‌ماینر دراین‌باره می‌گوید: «مینی‌ماینر دارای پلاک شاسی و فاقد حک شاسی است و پلیس‌راه هم روی پلاک خودروهای تاریخی حساس است و بارها اتومبیل ما را در جاده‌ها و خیابان متوقف کرده است و برای حل این مسئله با مشکلات بسیاری روبه‌رو هستیم. حدود ۳۰ الی ۶۰ سال از عمر این خودروها گذشته است و پلاک آلومینیومی هم در ماشین فرسوده می‌شود. با وجود آنکه پلاک‌ها موجود هستند، اما باز هم در این زمینه مشکل داریم. کارشناسان قدیمی راهور به این موضوع اشراف داشتند و مشکلی نداشتیم، اما با بازنشسته شدن قدیمی‌ها، کارشناسان جدید سر کار آمدند و در این زمینه بارها به مشکل خوردیم. وقتی شماره خودرو یا شاسی ماشین مشکل داشته باشد، راهنمایی رانندگی آن را به اداره آگاهی ارجاع می‌دهد و آنان تحقیقات خود را انجام می‌دهند و پس از بررسی‌ها که کارشناس اصالت آن را تأیید کند، قاضی دستور می‌دهد و راهور هم با صاحبان این ماشین‌ها کنار می‌آیند.»

با همه موانعی که صاحبان خودروهای تاریخی با آن مواجه هستند، اما برای نگهداری عروسک‌هایشان همچنان تلاش می‌کنند؛ چراکه بازخوردهای مردم به آنان انگیزه بیشتری برای ادامه کارشان می‌دهد. نوری به واکنش‌های مردم هم اشاره می‌کند: «گاهی اوقات آنها که سن و سال بیشتری دارند، جلوی ما را می‌گیرند و شگفت‌زده می‌خواهند داخل ماشین را ببینند یا با آن عکس بیندازند. به‌هرحال، صاحبان این خودروها نسبت به ماشینشان حساسیت‌ دارند. برای مثال ما ماشینمان را به عروس و دامادها کرایه نمی‌دهیم؛ چون از زمانی که عروس و دامادها وارد سالن ‌می‌شوند، ماشین‌ها تنها می‌مانند. بارها در گردهمایی‌ها اتفاق افتاده و مردمی که برای عکس گرفتن می‌آیند گاهاً ملاحظه نمی‌کنند، روی کاپوت ماشین می‌نشینند، به آن تکیه می‌دهند یا سگک کیفشان را به بدنه ماشین می‌کوبانند؛ درحالی‌که رنگ این ماشین‌ها بسیار گران است و هزینه رنگ هر مینی‌ماینر ۲۰۰ تا ۴۰۰ میلیون تومان است و زمانی هم که آسیب می‌بینند ترمیمشان کار دشواری است.»

بی‌ام‌وِبازهای ایرانی

«محمد بردیده»،مدیر کلوپ «بی‌ام‌و» نیز ماشین و ماشین‌بازی را یکی از تفریحات محبوب مردم در سراسر دنیا می‌داند که ایران هم از کشورهای دیگر مستثنا نیست و علاقه به ماشین به‌ویژه خودروهای کلاسیک در ایران هم وجود دارد.

او هدف اصلی برگزاری تورهای خانوادگی اتومبیلرانی با ماشین‌های کلاسیک را تفریح و شادی و محکم کردن دوستی‌ها و رفاقت‌ها و معاشرت‌های صاحبان این خودروها می‌داند تا بتوانند با یکدیگر تبادل اطلاعات کنند که درنهایت منجر به نگهداری و بازسازی خودروهایشان می‌شود؛ همین امر به تفریحی تبدیل شده که برای مخاطبان این رشته جذابیت بسیاری دارد و به شکل‌های مختلف برگزار می‌شود؛ از برنامه چهارساعته در یک لوکیشن زیبا گرفته تا تورهای چندروزه به یک مقصد گردشگری.

به‌گفته بردیده، کلوپ رسمی «ب‌ام‌و» ایران زیر نظر کلوپ بین‌المللی این برند فعالیت می‌کند که در ایران زیرمجموعه انجمن وسایل نقلیه تاریخی است. این کلوپ اهداف جهانی را دنبال می‌کند که شامل اجتماع، مشارکت، ارتباط و تبادل‌نظر و لذت بردن از  زمانی است که در کنار هم هستند؛ چراکه کلوپ جهانی به‌شدت به اجتماع خانوادگی و مشارکت اعضای خانواده در این زمینه تأکید دارد. اعضای این کلوپ شامل چند گروه مختلف از جمله مالکان ماشین‌ها، دنبال‌کنندگان و علاقه‌مندان به این برند از خودرو هستند که ۱۵ سال پیش کار خودش را فقط با سه عضو شروع کرد. این کلوپ در حال حاضر ۸۰۰ عضو در فضای مجازی دارد که از این تعداد ۴۰۰ نفر دارای خودرو هستند. بعضی از اعضای کلوپ نیز حداکثر ۱۰ دستگاه خودروی «ب‌ام‌و» دارند. ۲۰ درصد مشارکت‌کنندگان برنامه‌های این کلوپ بانوانی‌ هستند که خودشان مالک خودرو هستند.»

او معتقد است «با وجود تحریم‌هایی که برای کشور ما اعمال شده است، اما ایران جایگاه خوبی در این زمینه دارد؛ چراکه این امر ریشه در فرهنگ ما دارد و مردم ما از گذشته خودروهای باکیفیت و به‌روز سوار می‌شدند. به‌عبارتی، در فرهنگ ما مردم ذاتاً به خودروهای مدل بالا علاقه دارند. با همه مشکلاتی که در این زمینه وجود دارد، ما فاصله زیادی با استانداردهای جهانی در زمینه برگزاری تورهای خانوادگی رالی نداریم. گرچه در کشورهای پیشرفته استانداردها بسیار بالاست، اما ما هم می‌توانیم بگوییم در این زمینه جزو بهترین کشورها در دنیا هستیم؛ چراکه انجمن وسایل نقلیه تاریخی زیرمجموعه کانون جهانگردی و اتومبیلرانی است و این کانون نیز عضو نهادها و سازمان‌های بین‌المللی از جمله فدراسیون بین‌المللی اتومبیلرانی (FIA) و اتحادیه بین‌المللی جهانگردی (AIT) است که این شرایط برای همه کشورها مهیا نبوده است و یکی از دلایل آن قدرت و کیفیت خودروهای موجود در ایران است.» 

مدیر کلوپ «بی‌ام‌و» درباره دغدغه‌ها و مشکلات کلوپ‌داری توضیح می‌دهد: «کلوپ‌داری و مدیریت کلوپ در ایران سختی‌های خودش را دارد و باید تابع قوانین باشیم و مجوزهای حرکتی خاص و امنیتی را از راهور دریافت کنیم. باید سازمان‌ها و ارگان‌های مربوطه در هر بخشی مجوزهای لازم را صادر کنند. مراقب باشیم تا کنترل برنامه‌ها اعم از مسائل فنی، ایمنی، اخلاقی رعایت شود. به‌طورکلی، این کار مسئولیت سنگینی دارد و معمولاً هم در این زمینه اعضا همکاری‌های لازم را دارند.»