آیین نکوداشت چهره‌های ماندگار میراث‌فرهنگی با حضور اهالی سینما و سیاست و فرهنگ در ایوان عطار کاخ سعدآباد برگزار شد. «محمدرضا عارف» معاون اول رئیس‌جمهور، «غلامعلی حدادعادل» رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، «عبدالحسین خسروپناه» دبیر شورای‌عالی انقلاب فرهنگی و «مهدی چمران» رئیس شورای شهر تهران، از میهمانان و سخنرانان برنامه‌ای بودند که در آن از ۱۰ پیشکسوت حوزه میراث‌فرهنگی تجلیل شد. چهارمین دوره از آیین نکوداشت چهره‌های میراث‌فرهنگی در حالی برگزار شد که همچنان جای بزرگان بسیاری خالی بود. در سخنرانی‌ها هم ردپای سیاست پررنگ‌تر از آن بود که مجالی دست دهد برای آشنایی بیشتر و اشاره به خدمات و تلاش‌های بزرگان میراث‌فرهنگی که جان و جوانی خود را صرف حفاظت و معرفی و شناخت تاریخ و فرهنگ این سرزمین کرده‌اند. شاید این همایش می‌توانست فرصتی باشد برای بیان و مرور تلاش‌ افرادی که سال‌هاست به‌اجبار به انزوا کوچیده‌اند، اما همچنان قلبشان برای میراث‌فرهنگی این سرزمین می‌تپد. کسانی که حتی برای انتشار کتاب‌ها و مقالاتشان هم حمایتی دریافت نمی‌کنند و دانش ارزشمند و ثمره تلاش سالیان عمرشان فرصت نشر پیدا نمی‌کند. می‌شد همین یک شب را به دور از تمام شعارها و سیاست‌ورزی‌ها به آشنایی با کسانی اختصاص داد که حتی در گزارش‌های تصویری همایشی که با نام آنها برگزار شده بود، جایی نداشتند و خبرگزاری‌ها ترجیح داده بودند حضور چهره‌های آشنای سینما و سیاست را در همایشی با نام بزرگان میراث‌فرهنگی، پوشش دهند.

بزرگانی که تجلیل شدند

«مهناز عبدالله‌خان گرجی» یکی از چهره‌های شاخص و کم‌حاشیه‌ حوزه‌ مرمت و حفاظت آثار تاریخی در ایران است که در چهارمین نکوداشت مفاخر میراث‌فرهنگی از خدمات او تجلیل شد؛ زنی که بیش از سه دهه از عمر خود را صرف میراث‌فرهنگی ایران کرده است. او در سال‌های دور در بخش حفاظت و مرمت موزه ملی ایران فعالیت داشت، در شهریور ۱۳۹۲، با حکم «مهدی حجت»، قائم‌مقام وقت سازمان میراث‌فرهنگی، به ریاست موزه ملی ایران منصوب شد. اگرچه حضور او در رده مدیریتی این نهاد بزرگ، کم‌تر از سه سال به طول انجامید، اما مسیر حرفه‌ای‌اش محدود به این مسئولیت نبود؛ چراکه پیش‌ازآن، حدود ۱۹ سال در موزه ملی و حوزه مرمت آثار تاریخی فعالیت مداوم و تخصصی داشت. گرجی از آن دسته مدیرانی بود که به رسالت خود وفادار ماند. حتی پس از استعفا از سمت مدیریت موزه ملی، با همان عشق و دقت پیشین، به اتاق خود در بخش حفاظت و مرمت موزه بازگشت. در دوران مدیریت گرجی در موزه ملی ایران، نمایشگاه‌های تأثیرگذاری چون «نشانه‌های ۲۰۰ هزار سال هم‌زیستی انسان و جانوران» با همکاری سازمان محیط‌زیست برگزار شد. همچنین، نمایش آثار استردادی خوروین و چغامیش، و آثار شهر سوخته -پس از ثبت جهانی- در موزه ملی، از دیگر اقداماتی است که نام او را به‌عنوان مدیری با نگاه فرهنگی و رویکرد تخصص‌محور، در حافظه موزه‌داران و فعالان میراث ماندگار کرده است. گرجی از جمله مدیران میراث‌فرهنگی است که از بدنه کارشناسی و تخصصی این حوزه به‌سمت مدیریت رسید.

«پروین صدر ثقه‌الاسلام» یکی دیگر از بزرگانی بود که در این همایش از او تقدیر شد. او را نمی‌توان صرفاً یک مدیر فرهنگی دانست؛ او یکی از چهره‌های اثرگذار عرصه مدیریت میراث‌فرهنگی و دانشگاه در ایران است. بانویی که هم در فضای آکادمیک ریشه داشت و هم در دل یکی از فاخرترین یادگارهای تاریخی تهران. فعالیت حرفه‌ای خود را از سال ۱۳۴۶ به‌عنوان عضو هیئت‌علمی در دانشگاه تربیت معلم (خوارزمی) آغاز کرد و تا سال ۱۳۸۷ در این جایگاه، به تدریس و پژوهش پرداخت. در کنار تدریس، به‌مدت بیش از دو دهه (۱۳۵۵ تا ۱۳۷۶) ریاست کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه خوارزمی را برعهده داشت؛ در حوزه میراث‌فرهنگی اما نام پروین صدر ثقه‌الاسلام با کاخ گلستان گره خورده است. او نخستین‌بار در سال ۱۳۸۰، با حکم مهدی حجت، به مدیریت این مجموعه‌ منصوب شد؛ مسئولیتی که تا اردیبهشت ۱۳۸۹ برعهده داشت. حضور دوباره‌اش از سال ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۴، جایگاه او را به‌عنوان رکورددار مدیریت در کاخ گلستان تثبیت کرد.

«محمد مهریار»، پیشکسوت فقید میراث‌فرهنگی که در سال ۱۳۸۳ درگذشت، یکی دیگر از کسانی بود که در این برنامه از او تقدیر شد و دخترش به‌جای پدر در این همایش حضور پیدا کرده بود. او مدیریت پروژه‌های بزرگی چون شهر تاریخی بیشاپور، مجموعه هخامنشی تخت‌جمشید، نقش‌رستم، نقش‌رجب، پاسارگاد و پروژه پل‌های تاریخی کشور را در کارنامه دارد. فعالیت‌های او در حوزه تاریخ معماری آن‌چنان گسترده بود که کمتر پژوهشی در آثار تاریخی شاخص ایران یافت می‌شود که نامی از او در میان نباشد.

«حسین رایتی‌مقدم»، معمار و مرمتگر آثار تاریخی، از دیگر چهره‌های برجسته این همایش بود. از مهم‌ترین پروژه‌های او می‌توان به مرمت مجموعه هخامنشی استان فارس، مطالعه و طراحی طرح ساماندهی طاق بستان در کرمانشاه، محوطه باستانی شوش، کاروانسرای آجری آهوان در دامغان، خانه‌های تاریخی شجاع لشگر، آثار برجا‌مانده از قلعه‌دختر در کرمان و مرمت بخش‌های مختلف سرای حاج‌آقا‌علی در کرمان اشاره کرد.

«ناصر نوروززاده چگینی»، باستان‌شناسی که اخیراً هفتمین نشان دکتر عزت‌الله نگهبان را به پاس ۵۰ سال فعالیت علمی در زمینه باستان‌شناسی دریافت کرده، نیز یکی دیگر از چهره‌های ماندگاری بود که در این دوره از او تجلیل شد. او رئیس پیشین پژوهشکده باستان‌شناسی و کاوشگر محوطه‌های متعددی در ایران بود و سال‌ها در دانشگاه‌های تهران، الزهرا و هنر اصفهان به تدریس و پژوهش مشغول بوده است.

«حسن کریمیان»، باستان‌شناس فضاهای شهری و بافت‌های تاریخی، استاد تمام دانشگاه تهران که از سال ۱۳۹۲ مدیریت علمی نخستین دایره المعارف مطالعات باستان‌شناسی ایران را برعهده دارد، یکی دیگر از چهره‌های شاخصی بود که از او تقدیر شد.

«ابراهیم حیدری» از معدود کارشناسانی است که در هر دو حوزه باستان‌شناسی و مرمت تخصص دارد. یکی از مهمترین اقدامات او در کارنامه کاری‌اش جابه‌جایی کلیسای زُرزُر در آذربایجان‌غربی است. اقدامی که در تاریخ میراث‌فرهنگی ایران بی‌سابقه است. این کلیسا که با آبگیری سد بارون زیر آب می‌رفت، به همت باستان‌شناسان و با رعایت اصول و ضوابط خاصی به‌طور کامل جابه‌جا شد و به محلی در بالای محل آبگیری سد منتقل شد و امروز با نام «کلیسای نجات‌یافته» هم شناخته می‌شود و یکی از کلیساهای ثبت‌شده در فهرست میراث جهانی است.

«سیف‌الله امینیان»، مدیر پیشین میراث‌فرهنگی استان اصفهان، که اقدامات بسیاری برای حفاظت از آثار فرهنگی و تاریخی این استان انجام داده نیز یکی از ۱۰ چهره برجسته‌ای بود که در این برنامه از خدمات او تقدیر شد.

«اکبر تقی‌زاده اصل» معمار پیشکسوتی که یکی از مهمترین و ماندگارترین اقدامات او در حوزه میراث فرهنگی، مرمت و احیای بازار تاریخی تبریز با روش مشارکتی است. اگر اقدام اصولی او و همکارانش در حوزه مرمت این بازار تاریخی نبود، این بازار هرگز فرصت ثبت در فهرست آثار جهانی یونسکو را پیدا نمی‌کرد.

«محمدحسن طالبیان» که در مقطعی معاون میراث‌فرهنگی کشور بود نیز در این همایش تجلیل شد. هرچند از نظر سنی جوان‌تر از سایر چهره‌های برجسته‌ای است که در این دوره از آنها تقدیر شد، اما به‌نظر می‌رسد حضور پررنگ و اثرگذار او در ثبت پرونده‌های ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو در دهه اخیر نام او را به فهرست چهره‌های ماندگار میراث‌فرهنگی وارد کرده است.