داستان تونل مترو مقابل آرامگاه حافظ

شهرداری شیراز در اقدامی عجیب و آن‌طوركه مدیرکل میراث‌فرهنگی استان فارس مدعی شده است، بدون اطلاع و استعلام از وزارت میراث‌فرهنگی اقدام به حفر تونل خط دو مترو روبه‌روی آرامگاه حافظ كرده بود. مسیری که تا پیش از آن در شورای قبلی شیراز متوقف شده بود و قرار بود سیستم حمل‌ونقل در آن به‌صورت روگذر و با تراموا و نه از زیر زمین و با مترو طراحی شود، تا آسیبی به آرامگاه حفظ و بافت تاریخی شیراز نرسد.

دی‌ماه سال گذشته بود كه خبرگزاری ایلنا برای نخستین‌بار در گزارشی از عبور مترو شیراز از مقابل حافظیه خبر داد و اعلام كرد این اتفاق در سكوت مسئولان میراث فرهنگی رخ داده و مصوبه قانونی ندارد. بعد از انتشار خبر، رئیس وقت پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری به دستور وزیر میراث‌فرهنگی راهی شیراز شد تا از چگونگی طرحی مطلع شود كه بدون طی کردن روند قانونی و بدون اجازه وزارت میراث‌فرهنگی در حال انجام بود. این سفر همان زمان به امضای متنی میان پژوهشگاه میراث‌فرهنگی وقت، دانشگاه هنر شیراز و سازمان حمل‌ونقل ریلی وابسته به شهرداری شهر شیراز منتهی شد.

رئیس وقت پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری بلافاصله پس از امضای این متن آن را تفاهم‌نامه خواند. ظاهراً قرار بود براساس متنی كه آن زمان تفاهمنامه خوانده شد -رئیس جدید پژوهشگاه، آن را پیش‌نویس تغییریافته‌ای دانست كه هیچ ارزشی ندارد- پژوهشگاه میراث‌فرهنگی آبروی خود را فدای انجام پروژه مترو شیراز كند. در بخش‌هایی از این تفاهم‌نامه آمده بود وظیفه دانشگاه هنر شیراز بررسی مسیر حفر مترو و وظیفه پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری پیگیری مجوزها برای تداوم فعالیت حفر تونل مترو در بافت تاریخی شیراز است. تفاهم‌نامه‌ای كه امضای رئیس سابق پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری را داشت.

همین اظهارات بود كه رسانه‌ها را نسبت به تفاهم‌نامه سه‌جانبه منعقدشده میان دانشگاه هنر شیراز و شهرداری و پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری حساس كرد و با روشن شدن ضعف‌های متن امضاشده و اثبات نظریه فعالین میراث‌ فرهنگی شیراز، بررسی‌های كارشناسی بیشتر منجر به ملغی شدن متن امضاشده زیر عنوان «تفاهم‌نامه سه‌جانبه» شد و همین ماه گذشته بود كه «محمد ابراهیم زارعی»، رئیس فعلی پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، آن را متنی جعلی خواند كه هیچ ارزشی ندارد.

حفر تونل این بار در بافت تاریخی

چند ماه بعد و در اسفندماه سال گذشته خبر حفر تونلی در بافت تاریخی شیراز، در محلی غیر از ایستگاه مترو حافظیه منتشر شد؛ تونلی زیرزمینی برای جابه‌جایی مسافران در بافت تاریخی شیراز این‌بار نه با مترو كه با اتوبوس شهری. شهرداری شیراز باز هم بدون اطلاع وزارت میراث‌فرهنگی شمع‌زنی برای حفر تونل در بافت تاریخی شیراز را آغاز كرده بود.

فعالان میراث فرهنگی گفتند دانشگاه هنر شیراز در حال بررسی باستان‌شناختی این محوطه است و اجازه انتشار خبرهای مرتبط با كاوش باستان‌شناختی را نمی‌دهد. این خبر در حالی منتشر شد كه براساس گزارش‌های رسیده باستان‌شناسان به آثاری از دوره قاجار رسیده بودند و تصاویری كه از یافته‌های این كاوش برای شكستن سكوت مطلق خبری به دست رسانه‌ها رسید، نشان از کشف سفال‌های لعابدار در این محدوده داشت.

رئیس دانشگاه هنر شیراز در واکنش به این خبر اعلام كرد در مورد كاوش‌های باستان‌شناختی شیراز شیطنت شده است و باستان‌شناس مسئول كاوش‌های بافت تاریخی شیراز نیز اعلام كرد یافته‌های كاوش‌ فقط به رئیس دانشگاه هنر شیراز تحویل داده می‌شود. این درحالی‌است كه ناظر اداره‌كل میراث‌فرهنگی استان فارس كه هم‌زمان سرپرست دفتر ثبت آثار طبیعی و ناظر یکی دیگر از پروژه‌های كاوش باستان‌شناسی در یكی از شهرهای استان فارس بود، حضور مداوم در كاوش‌ها نداشت و به‌دلیل بسته بودن این كاوش، سرانجام آثار تاریخی یافت‌شده در كاوش‌ها مشخص نبود. انتشار همین مطالب به اعزام دوباره هیئت كارشناسی پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری با دستور وزیر میراث‌فرهنگی به شیراز منجر شد.

اما برخورد دانشگاه هنر شیراز در موضوع كاوش‌های باستان‌شناختی بافت تاریخی شیراز این سؤالات را ایجاد کرد که تکلیف آثار یافت‌شده چیست؟ و چرا رئیس دانشگاه هنر شیراز كاوش‌های باستان‌شناختی بافت تاریخی شیراز را پنهان می‌كند؟ و چرا ناظر میراث فرهنگی در كاوش حضور ندارد؟ و اصلاً چرا باید دانشگاه هنر شیراز به موضوعی که در اختیار پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری و وزارت میراث‌فرهنگی است، ورود كند؟ «محمد ابراهیم زارعی»، رئیس پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری در پاسخ به این سؤالات گفت: «رئیس دانشگاه هنر شیراز تنها یك فرد حقیقی است و حق هیچ‌گونه اظهارنظر درباره كاوش‌های بافت تاریخی شیراز را ندارد.» او حتی به ادعای رئیس دانشگاه هنر شیراز درباره وجود تفاهم‌نامه دوم با پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری واكنش نشان داد و گفت: «هیچ تفاهم‌نامه‌ای در موضوع احداث مترو بافت تاریخی شیراز وجود ندارد و هر آنچه كه پیشتر به اسم تفاهم‌نامه نوشته شده است، مورد تأیید پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری نیست و بنابراین هیچ ارزشی ندارد.»

رئیس پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری در نشست اخیر خود با خبرنگاران حوزه میراث فرهنگی تأكید كرد: «كاوش‌های باستان‌شناختی در بافت تاریخی شیراز ازاین‌پس با مسئولیت مستقیم پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری كشور انجام می‌شود و غیر از این پژوهشگاه هیچ‌کس حق اظهارنظر درباره كاوش‌های باستان‌شناسی بافت تاریخی شیراز را ندارد.»