داستان تونل مترو مقابل آرامگاه حافظ

شهرداری شیراز در اقدامی عجیب و آن‌طورکه مدیرکل میراث‌فرهنگی استان فارس مدعی شده است، بدون اطلاع و استعلام از وزارت میراث‌فرهنگی اقدام به حفر تونل خط دو مترو روبه‌روی آرامگاه حافظ کرده بود. مسیری که تا پیش از آن در شورای قبلی شیراز متوقف شده بود و قرار بود سیستم حمل‌ونقل در آن به‌صورت روگذر و با تراموا و نه از زیر زمین و با مترو طراحی شود، تا آسیبی به آرامگاه حفظ و بافت تاریخی شیراز نرسد.

دی‌ماه سال گذشته بود که خبرگزاری ایلنا برای نخستین‌بار در گزارشی از عبور مترو شیراز از مقابل حافظیه خبر داد و اعلام کرد این اتفاق در سکوت مسئولان میراث فرهنگی رخ داده و مصوبه قانونی ندارد. بعد از انتشار خبر، رئیس وقت پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری به دستور وزیر میراث‌فرهنگی راهی شیراز شد تا از چگونگی طرحی مطلع شود که بدون طی کردن روند قانونی و بدون اجازه وزارت میراث‌فرهنگی در حال انجام بود. این سفر همان زمان به امضای متنی میان پژوهشگاه میراث‌فرهنگی وقت، دانشگاه هنر شیراز و سازمان حمل‌ونقل ریلی وابسته به شهرداری شهر شیراز منتهی شد.

رئیس وقت پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری بلافاصله پس از امضای این متن آن را تفاهم‌نامه خواند. ظاهراً قرار بود براساس متنی که آن زمان تفاهمنامه خوانده شد -رئیس جدید پژوهشگاه، آن را پیش‌نویس تغییریافته‌ای دانست که هیچ ارزشی ندارد- پژوهشگاه میراث‌فرهنگی آبروی خود را فدای انجام پروژه مترو شیراز کند. در بخش‌هایی از این تفاهم‌نامه آمده بود وظیفه دانشگاه هنر شیراز بررسی مسیر حفر مترو و وظیفه پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری پیگیری مجوزها برای تداوم فعالیت حفر تونل مترو در بافت تاریخی شیراز است. تفاهم‌نامه‌ای که امضای رئیس سابق پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری را داشت.

همین اظهارات بود که رسانه‌ها را نسبت به تفاهم‌نامه سه‌جانبه منعقدشده میان دانشگاه هنر شیراز و شهرداری و پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری حساس کرد و با روشن شدن ضعف‌های متن امضاشده و اثبات نظریه فعالین میراث‌ فرهنگی شیراز، بررسی‌های کارشناسی بیشتر منجر به ملغی شدن متن امضاشده زیر عنوان «تفاهم‌نامه سه‌جانبه» شد و همین ماه گذشته بود که «محمد ابراهیم زارعی»، رئیس فعلی پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، آن را متنی جعلی خواند که هیچ ارزشی ندارد.

حفر تونل این بار در بافت تاریخی

چند ماه بعد و در اسفندماه سال گذشته خبر حفر تونلی در بافت تاریخی شیراز، در محلی غیر از ایستگاه مترو حافظیه منتشر شد؛ تونلی زیرزمینی برای جابه‌جایی مسافران در بافت تاریخی شیراز این‌بار نه با مترو که با اتوبوس شهری. شهرداری شیراز باز هم بدون اطلاع وزارت میراث‌فرهنگی شمع‌زنی برای حفر تونل در بافت تاریخی شیراز را آغاز کرده بود.

فعالان میراث فرهنگی گفتند دانشگاه هنر شیراز در حال بررسی باستان‌شناختی این محوطه است و اجازه انتشار خبرهای مرتبط با کاوش باستان‌شناختی را نمی‌دهد. این خبر در حالی منتشر شد که براساس گزارش‌های رسیده باستان‌شناسان به آثاری از دوره قاجار رسیده بودند و تصاویری که از یافته‌های این کاوش برای شکستن سکوت مطلق خبری به دست رسانه‌ها رسید، نشان از کشف سفال‌های لعابدار در این محدوده داشت.

رئیس دانشگاه هنر شیراز در واکنش به این خبر اعلام کرد در مورد کاوش‌های باستان‌شناختی شیراز شیطنت شده است و باستان‌شناس مسئول کاوش‌های بافت تاریخی شیراز نیز اعلام کرد یافته‌های کاوش‌ فقط به رئیس دانشگاه هنر شیراز تحویل داده می‌شود. این درحالی‌است که ناظر اداره‌کل میراث‌فرهنگی استان فارس که هم‌زمان سرپرست دفتر ثبت آثار طبیعی و ناظر یکی دیگر از پروژه‌های کاوش باستان‌شناسی در یکی از شهرهای استان فارس بود، حضور مداوم در کاوش‌ها نداشت و به‌دلیل بسته بودن این کاوش، سرانجام آثار تاریخی یافت‌شده در کاوش‌ها مشخص نبود. انتشار همین مطالب به اعزام دوباره هیئت کارشناسی پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری با دستور وزیر میراث‌فرهنگی به شیراز منجر شد.

اما برخورد دانشگاه هنر شیراز در موضوع کاوش‌های باستان‌شناختی بافت تاریخی شیراز این سؤالات را ایجاد کرد که تکلیف آثار یافت‌شده چیست؟ و چرا رئیس دانشگاه هنر شیراز کاوش‌های باستان‌شناختی بافت تاریخی شیراز را پنهان می‌کند؟ و چرا ناظر میراث فرهنگی در کاوش حضور ندارد؟ و اصلاً چرا باید دانشگاه هنر شیراز به موضوعی که در اختیار پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری و وزارت میراث‌فرهنگی است، ورود کند؟ «محمد ابراهیم زارعی»، رئیس پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری در پاسخ به این سؤالات گفت: «رئیس دانشگاه هنر شیراز تنها یک فرد حقیقی است و حق هیچ‌گونه اظهارنظر درباره کاوش‌های بافت تاریخی شیراز را ندارد.» او حتی به ادعای رئیس دانشگاه هنر شیراز درباره وجود تفاهم‌نامه دوم با پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری واکنش نشان داد و گفت: «هیچ تفاهم‌نامه‌ای در موضوع احداث مترو بافت تاریخی شیراز وجود ندارد و هر آنچه که پیشتر به اسم تفاهم‌نامه نوشته شده است، مورد تأیید پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری نیست و بنابراین هیچ ارزشی ندارد.»

رئیس پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری در نشست اخیر خود با خبرنگاران حوزه میراث فرهنگی تأکید کرد: «کاوش‌های باستان‌شناختی در بافت تاریخی شیراز ازاین‌پس با مسئولیت مستقیم پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری کشور انجام می‌شود و غیر از این پژوهشگاه هیچ‌کس حق اظهارنظر درباره کاوش‌های باستان‌شناسی بافت تاریخی شیراز را ندارد.»