مریم جلیلوند فرد
روزنامهنگار
مریم جلیلوند فرد
۹ مهر ۱۴۰۴
نغمهای کهن در آغاز پاییز
اوایل پاییز است و آغاز مهرگان. اما نه خوان ارغوانی گسترده میشود، نه تبریکی گفته میشود و نه جشنی برای آغاز پاییز برپا میشود. مهرگان هر سال میآید و در سکوت و سوز پاییز میگذرد. قرار بود امسال به پیشنهاد وزرای میراثفرهنگی، ارشاد، علوم و آموزشوپرورش، مسعود پزشکیان جشن مهرگان را به مردم ایران تبریک بگوید و برای برگزاری آن تدارکی اندیشیده شود تا شاید پس از ۴۷ سال، پزشکیان نخستین رئیسجمهوری باشد که دومین جشن ملی ایرانیان را بعد از نوروز به مردم ایران که از گذشته تا کنون این جشن را پاس میداشتند، تبریک بگوید. اما تا زمان تنظیم این گزارش خبر موثقی در مورد محقق شدن این برنامه وجود ندارد. بسیاری از اهالی فرهنگ معتقدند جشن مهرگان که به ثبت جهانی هم رسیده، مثل نوروز زنده نیست و کارکردهای خود را در ایران امروز از دست داده است. اما مردمشناسان این نظر را رد میکنند. آنها معتقدند جشن مهرگان و دیگر جشنهای آیینی در اسارت مرزهای سیاسی کشورها نمیگنجند، ماهیت این جشن و آیینها هنوز در میان مردم مورد توجه است؛ حتی اگر نام و شمایل آنها تغییر کند. از جمله «شبان میرشکرایی»، مردمشناس، که در گفتوگو با «پیام ما» تأکید دارد مهرگان با وجود تغییراتی که برخی مناطق داشته، با همان مفهوم، عملکرد و کارکرد همچنان برپا میشود.
مریم جلیلوند فرد
۱ مهر ۱۴۰۴
زمین، کاروانسراهای جهانی را میبلعد
پهنههای فرونشست زمین در ایران چنان گسترش یافتهاند كه ۳۵۹ دشت كشور را در خطر فرونشست قرار دادهاند. براساس گزارشی، ۴۱ كاروانسرا از ۵۴ كاروانسرای ثبتجهانیشده ایران در معرض خطر فرونشست قرار دارند و كاروانسراهای ثبتجهانیشده در تهران، اصفهان، البرز، سمنان، مركزی، یزد، بوشهر و خراسانجنوبی هستند. خطر فرونشست علاوهبر كاروانسراهای ثبتجهانیشده ایران آثار تاریخی دیگر كشور را نیز تهدید میكند.
مریم جلیلوند فرد
۱۲ خرداد ۱۴۰۴
ویزافروشی در دفاتر مسافرتی
دفاتر خدمات مسافرتی ایران سالهاست در رکود گردشگری و فقدان برنامه و نظارت کافی بر عملکرد دفاتر تازهتأسیس براساس مجوزهای بیرویه، وضعیت رو به احتضاری پیدا کردهاند. تعداد زیادی از دفاتر خدمات مسافرتی باسابقه در حالی بهدلیل هزینههای بیمه و نیروهای انسانی، مالیاتهای سنگین و ازدسترفتن نیروی انسانی متخصص در بحران کرونا از ریل صنعت گردشگری ایران خارج شدهاند که طی این سالها صدور هزاران مجوز تأسیس دفاتر گردشگری آنهم بدون نظارت، فضا را برای افراد سودجو و فاقد تخصص باز کرده است. تا جایی که حالا براساس تأیید رئیس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرتی ایران، دفاتر تازهتأسیس در گردشگری کشور بهدلیل نبود گردشگر و رکود بازار، به مشاغل سیاه و کاذب روی آوردهاند و در حال استخراج رمزارز هستند.
مریم جلیلوند فرد
۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۴
شیراز ویترینی شکسته
اصفهان اگر ویترین هنر و معماری ایران است، فارس و شیراز ویترین تاریخ و گنجینه تمدنی ایران است. اصفهان برخلاف مشکلات متعددی که در حوزه فرونشست زمین و تهدید شكوه معماری دوره اسلامی و صفوی دارد، اما آنچنان شبیه به فارس و شیراز در ماههای گذشته در سرخط خبرها قرار نگرفته است. حساسیتها در ماههای گذشته بهدلیل قدمت تمدنی آثار تاریخی استان فارس و اتفاقات مرتبط با شهر شیراز بر این نقطه از كشور بالا بود. دلیل آنهم وجود آثار تاریخی بسیار ارزشمند در استان فارس و شهر شیراز است. آثاری مثل تختجمشید، پاسارگاد، نقشرستم و بافت تاریخی شیراز با تهدیداتی مواجه هستند. از جمله بتنریزی برای احداث سازههای تجاری در حریم درجه یک تختجمشید بهبهانه احداث سرویسهای بهداشتی در مهرماه سال ۱۴۰۳، تخریب گسترده بخشی از كوه رحمت برای برداشت سنگهای این كوه با هدف آسفالتریزی در خیابانهای مرودشت در شهریورماه سال ۱۴۰۳، و موارد دیگر تنها بخشی از اتفاقاتی بود که آثار استان فارس در یک سال اخیر از سر گذراندند. اما آنچه در ماههای اخیر سروصدای بیشتری به راه انداخت، حفر تونل مترو خط دو شیراز در حریم آرامگاه حافظ بود؛ حریمی که بهگفته كارشناسان روی گورستانی یکهزارساله با آثار معماری تاریخی قرار دارد و این گورستان، بهگفته برخی ناظران میراث فرهنگی، چنان گسترده بوده است كه مزار حافظ بخشی از آن بود.
مریم جلیلوند فرد
۱۷ اسفند ۱۴۰۳
داستان مرگ ناگهانی اکد و شهر سوخته
«شهر سوخته» را یکی از عجیبترین تمدنهای کهن بشری در جنوبشرق ایران میدانند. تمدنی با پنج هزار سال قدمت و مردمانی بسیار پیشرفته در مقایسه با تمدنهای همدورهشان! که در علم، صنعت و اقتصاد حرف اول را میزدند. در هنر چنان پیشرو بودند که در جامی زیبا نخستین انیمیشن جهان را خلق کردند. کشفیات این شهر باستانی نشان میدهد ساکنانش جمجمه جراحی و چشم مصنوعی طراحی میکردند. اما شهر سوخته با تمدن عجیب و پیشرفتهایی که داشت، یکباره از صفحه روزگار ناپدید شد. باستانشناسان سالیان طولانی گورها و تپههای شهر سوخته را کاویدند تا شاید دلیلی محکم و قانعکننده برای فروپاشی ناگهانی تمدن بزرگ مردمان شهر سوخته پیدا کنند؛ چراکه تمدن شهر سوخته با آنهمه ویژگیهای منحصربهفرد تمدنی، هیچگاه نتوانست در طول تاریخ احیاء شده و به اوج شکوفایی بازگردد. باستانشناسان براساس یافتههای علمی میگویند چراغ زیباترین و روشنترین تمدن بشری جهان در شرق ایران ناگهان و برای همیشه خاموش شد و از هزارههای گذشته تا آغاز دوره اسلامی در دل تاریکی فرو رفت. بهاعتقاد آنها، شهر سوخته تنها تمدنی نبود که به این سرنوشت محکوم شد، بلكه تمدن اکد در بینالنهرین بهعنوان بزرگترین تمدن بشری جهان نیز دچار همین سقوط تاریخی شد. اما دلیل نابودی این تمدنها چه بود؟ این گزارش براساس مستندات علمی و در گفتوگو با «حسن فاضلی نشلی» پاسخهایی برای این سؤال دارد.
مریم جلیلوند فرد
۱۰ اسفند ۱۴۰۳
گنجِ گمشده زیر چرخ لودرها
کارگاههای حفاری مترو زیر بافت تاریخی شیراز همچنان فعال هستند و در روزهای اخیر سفالهای قرون میانه اسلامی که احتمالاً متعلق به قرون ۵ تا ۱۰ هجری قمری هستند، در میان نخالههای یکی از کارگاههای حفر تونل مترو که قرار است به عبور اتوبوسهای برقی از زیر زمین در بافت تاریخی شیراز اختصاص پیدا کند، کشف شده است. این درحالیاست که بهگفته فعالان میراث فرهنگی شیراز، قرار بود تا پایان مطالعات و صدور مجوز وزارت میراثفرهنگی برای حفر مترو در بافت تاریخی شیراز، هیچ اقدامی از سوی شهرداری شیراز برای حفر تونل مترو انجام نشود.
مریم جلیلوند فرد
۶ اسفند ۱۴۰۳
مخدوش شدن حریم مسجد جامع قزوین
مریم جلیلوند فرد
۵ اسفند ۱۴۰۳
وسوسههای گنجیابی
حفاریهای غیرمجاز و قاچاق آثار تاریخی در برخی نقاط ایران، بهویژه در محوطههای باستانی به معضلی جدی تبدیل شده است. در بسیاری از مناطق با وجود تلاشهای گسترده برای جلوگیری از این اقدامات همچنان آثار باستانی در معرض تهدید قرار دارند. بازار قاچاق آثار تاریخی رونق یافته و حتی در شبکههای اجتماعی نیز شیوههای حفاری و فروش این آثار به نمایش گذاشته میشود. اما چرا برخی از افراد بهجای واگذاری این میراث به دولت و نهادهای مسئول، بهدنبال دستیابی به ثروت از طریق کشف این گنجینههای تاریخی هستند؟ درحالیکه مسئولان میراثفرهنگی طی سالها، مشارکت مردمی را یکی از راههای اساسی در حفاظت از این سرمایههای تاریخی میدانند.