پس از برگزاری ۳۶ دوره از نمایشگاه کتاب، اکنون این رویداد فرهنگی جایگاهی دلخواه برای همه کسانی شده است که با کتاب و نشر آن پیوند دارند. هرساله تازه‌ترین عنوان‌ها، در نمایشگاه به‌دست دوستداران کتاب می‌رسد و آگاهی از آنچه در گذر یک سال چاپ و پخش شده است، در این میعادگاه فرهنگی به‌دست می‌آید. ازاین‌رو، شاید برگزاری نمایشگاه کتاب را بتوان مهمترین رویداد فرهنگی دانست که با صنعت نشر ایران پیوند دارد. همواره و هرساله نیز شمار بازدیدکنندگان از نمایشگاه فزونی می‌گیرد و خواستاران کتاب را، که شمارشان البته بسیار نیست، به‌سوی خود می‌کشد. اما نباید شمار این بازدیدکنندگان را سنجه‌ای برای دلبستگی ایرانیان برای خواندن کتاب دانست؛ زیرا شوربختانه بازدیدکنندگان بسیاری هستند که تنها برای سرگرمی و گذران وقت راهی نمایشگاه می‌شوند! این را از شمارگان و تیراژ پایین کتاب در ایران می‌توان گمان بُرد. هنوز برای آنکه عادت پسندیده کتابخوانی در میان مردم آنگونه گسترش پیدا کند که همسنگ با دیرینگی تمدن و فرهنگ ما باشد، راهی دراز در پیش است.

اصفهان اگر ویترین هنر و معماری ایران است، فارس و شیراز ویترین تاریخ و گنجینه تمدنی ایران است. اصفهان برخلاف مشکلات متعددی که در حوزه فرونشست زمین و تهدید شكوه معماری دوره اسلامی و صفوی دارد، اما آنچنان شبیه به فارس و شیراز در ماه‌های گذشته در سرخط خبرها قرار نگرفته است. حساسیت‌ها در ماه‌های گذشته به‌دلیل قدمت تمدنی آثار تاریخی استان فارس و اتفاقات مرتبط با شهر شیراز بر این نقطه از كشور بالا بود. دلیل آن‌هم وجود آثار تاریخی بسیار ارزشمند در استان فارس و شهر شیراز است. آثاری مثل تخت‌جمشید، پاسارگاد، نقش‌رستم و بافت تاریخی شیراز با تهدیداتی مواجه هستند. از جمله بتن‌ریزی برای احداث سازه‌های تجاری در حریم درجه یک تخت‌جمشید به‌بهانه احداث سرویس‌های بهداشتی در مهرماه سال ۱۴۰۳، تخریب گسترده بخشی از كوه رحمت برای برداشت سنگ‌های این كوه با هدف آسفالت‌ریزی در خیابان‌های مرودشت در شهریورماه سال ۱۴۰۳، و موارد دیگر تنها بخشی از اتفاقاتی بود که آثار استان فارس در یک سال اخیر از سر گذراندند. اما آنچه در ماه‌های اخیر سروصدای بیشتری به راه انداخت، حفر تونل مترو خط دو شیراز در حریم آرامگاه حافظ بود؛ حریمی که به‌گفته كارشناسان روی گورستانی یک‌هزارساله با آثار معماری تاریخی قرار دارد و این گورستان، به‌گفته برخی ناظران میراث فرهنگی، چنان گسترده بوده است كه مزار حافظ بخشی از آن بود.

| پیام ما | افسانه‌ای که حالا تبدیل به یک کابوس شده، راهی که این افسانه تا کابوس شدن طی کرده، از میان داستان‌ها گذشته تا امروز که دیگر نمی‌توان با رؤیا و افسانه همنشینش کرد، حالا دیگر غارت است و تاراج، تخریب هویت یک سرزمین است؛ آنچه در سکوتی سنگین و تلخ در جریان است. سکوتی منفعلانه و انفعالی آگاهانه از سوی آنان که قرار بود حافظان این میراث باشند، اما امروز نقش دیگری پذیرفته‌اند. روزی نیست که خبر دستگیری حفار غیرمجاز از گوشه‌ای از کشور در میان خبرها نباشد، آمارها می‌گوید سالانه ۵۰۰ نفر به جرم حفاری غیرقانونی بازداشت می‌شوند. گستره تخریب‌ها اما چیز دیگری می‌گوید؛ تاراج به‌مراتب وسیع‌تر از آن است که آمارها نقل می‌کنند. با این وضعیت چه باید کرد؟ بخشی از تشکل‌های فعال در حوزه‌ تاریخ و باستان‌شناسی، در نشستی هم‌اندیشانه که قرار است مستمر و ادامه‌دار باشد، تلاش کردند بخشی از زوایای این معضل ریشه‌دار را واکاوی کنند؛ تا شاید راهی برای نجات از این زخم عمیق که پیکر میراث فرهنگی ایران را تهدید می‌کند، پیدا کنند. البته «حامد وحدتی‌نسب»، رئیس انجمن علمی باستان‌شناسی ایران، معتقد است نخستین گام برای حل این معضل مسدود کردن صفحات مجازی کسانی است که اقدام به تبلیغ گنج‌یابی می‌کنند. اما همین کار هم تابه‌حال از سوی مقامات مربوطه صورت نگرفته است.

|پیام ما| مسافران بی‌محابا خاک ساحل نقره‌ای را در هر چیزی که دم دستشان است پر می‌کنند تا سوغاتشان باشد از جزیره هرمز برای خانه‌ای در دوردست‌ها، بی‌آنکه فکر کنند و شاید حتی بدانند که اهمیت این ساحل و ماسه‌های منحصر به فردش در طبیعت و اکوسیستم منطقه چقدر است. گردشگری غیرمسئولانه مسافران نوروزی تنها به هرمز محدود نشد، آنها در حافظیه و تخت‌جمشید و بسیاری دیگر از مقاصد گردشگری کشور هم ردپایی به جا گذاشتند که بیش از هر چیز لزوم توجه به آگاهی‌بخشی عمومی را در مورد فرهنگ سفر و حفاظت از تاریخ و طبیعت در طول سفر متذکر می‌شد. این اما تمام ماجرا نبود. نوروز امسال کاهش سفرهای خروجی در نتیجه مشکلات معیشتی و افزایش نرخ ارز، باعث روآوردن مسافران به ایرانگردی و افزایش سفر به مقاصد داخلی شد. موضوعی که به نظر می‌رسد متولیان گردشگری دست‌کم در مقاصد فرهنگی برنامه‌ریزی دقیقی برای آن نداشتند. ازدحام غیرمعمول مسافران در برخی مقاصد باز هم به یادمان آورد که هنوز توجه به مدیریت مقصد در میان مدیران و تصمیم‌گیران بخش گردشگری جایگاهی ندارد. مسئله‌ای که «ارشک مسائلی» عضو هیئت‌علمی پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری در مورد جای خالی آن و آسیب‌ها و تبعاتش بر مقاصد گردشگری هشدار می‌دهد و معتقد است تغییر نگرش سیاست‌گذاران در این مورد یکی از ضروریات گردشگری کشور است.

از هزاران گور شناسایی‌شده تنها ۱۰ گور در سال ۱۳۹۴ از دل خاک بیرون آمد که نه‌تنها جامعه باستان‌شناسی ایران را شگفت‌زده کرد، بلکه ثابت کرد ایرانیان از هزاران سال پیش ساکن کرانه‌های خلیج‌فارس بودند. از‌آن‌پس بود که این آثار نقش حیاتی و کلیدی در امر ملی و سیاسی پیدا کردند. باوجوداین، سال‌هاست این گورها به حال خود رها شده‌اند. تهدید جدید این‌بار از این قرار است: «احداث سیستم دفع فاضلاب در زیستگاه متعلق به این گورها، حذف بند خاکی برپاشده به‌منظور حفاظت از گورستان و بهسازی معابر روستا روی عرصه». اقداماتی که به‌گفته بسیاری از کارشناسان منجر به تخریب این سند باستانی منحصربه‌فرد می‌شود. جالب اینجاست که این اتفاق در حالی می‌افتد که مقامات عالی حکومتی ایران همواره بر اهمیت اثبات نام خلیج‌فارس تأکید کرده و آن را حق ملت ایران دانسته‌اند. ملت ایران هم همواره با میلیون‌ها امضا اعلام کرده‌اند؛ خواستار حفاظت از حقانیت ایرانیان بر خلیج‌‌فارس هستند. اما چرا متولیان امر برای نجات این سرمایه فرهنگی، ملی و سیاسی اقدامی جدی و اساسی انجام نمی‌دهند؟

اولین مدرسه پاییزه هتلداری سبز روز گذشته کار خود را آغاز کرد. وقتی صحبت از هتلداری سبز به میان می‌آید، بسیاری فکر می‌کنند این مفهوم تنها مختص هتل‌های لوکس و گران‌قیمت است. این درحالی‌است که به‌اعتقاد کارشناسان این حوزه، هتلداری سبز یک رویکرد دست‌یافتنی و ضروری برای تمام سطوح هتل‌ها و مراکز اقامتی است. این رویکرد نه‌تنها می‌تواند به کاهش هزینه‌ها و مصرف انرژی کمک کند بلکه به ارتقای تجربه مهمانان و حفظ منابع طبیعی کشورمان نیز یاری می‌رساند. با این اوصاف، روز اول از اولین مدرسه پاییزه هتلداری سبز با هدف ارائه آخرین روش‌ها و تکنیک‌های این حوزه برگزار شد و شامل دو برنامه تخصصی بود که هر یک به بررسی ابعاد مختلف این موضوع می‌پرداختند.

موزه ملی ایران عصر سه‌شنبه ۸ آبان‌ماه میزبان نشست تخصصی «کوروش هخامنشی از افسانه تا واقعیت» بود. مناسبت برگزاری این مراسم روز ۷ آبان موسوم به روز کوروش و پنجمین نشست از سلسله‌‌نشست‌های تخصصی پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری بود و درحالی برگزار شد که یک روز پیش از آن، مجموعه پاسارگاد برای هفتمین سال متوالی در هفتم آبان تعطیل شد.

انجمن علمی باستان‌شناسی ایران با همکاری پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری «سومین همایش دوسالانه بین‌المللی انجمن علمی باستان‌شناسی ایران، آب و حکمرانی آب در فرهنگ و تمدن ایران و سرزمین‌های همجوار» را برگزار می‌کند. این نشست ۷ و ۶ خردادماه امسال در باغ‌شهر تاریخی نطنز برگزار می‌شود.