داستان در زمانه ماشین

علی ملازاده

روزنامه‌نگار

۲۴ فروردین ۱۴۰۴، ۱۶:۳۰

داستان، پناهگاه واژه‌هاست؛ سرزمینی بی‌مرز که انسان در آن، صدای خویش را بازمی‌یابد. در جهانی که ماشین‌ها می‌نویسند و الگوریتم‌ها می‌آفرینند، داستان هنوز خانه‌ای امن و گرم است برای‌ آنکه دلش تپیدن بلد است. امروز که هوش مصنوعی می‌تواند شخصیت طراحی کند و حتی روایتی منسجم خلق کند، این پرسش پیش می‌آید که آیا نوشتن داستان هنوز ضرورتی دارد؟ پاسخ در قلب خودِ داستان نهفته است: روایت داستانی نه محصولِ محاسبه که نتیجه لمسِ زندگی است. آنچه داستان را زنده نگه می‌دارد، تجربه‌ای انسانی است که از دل رنج، عشق، گم‌گشتگی و امید برمی‌خیزد؛ اموری که هیچ داده‌ای نمی‌تواند آن را تمام‌وکمال بازگو کند. ادبیات داستانی، حافظه جمعی ماست؛ خانه‌ای مکتوب از جان‌هایی که زیسته‌اند. «مارکز» و «داستایوفسکی»، «هدایت» و «احمد محمود» راویانی بودند که واژه‌ها را با طعمِ درد و فهم آغشته کردند. هوش مصنوعی می‌تواند تقلید کند؛ اما نمی‌تواند یادآوری کند؛ چراکه حافظه واقعی، از جنسِ درد و زخم و زیستن است. امروز، ماشین‌ها می‌توانند داستان بگویند، سبک تقلید کنند، حتی احساس را شبیه‌سازی کنند؛ اما آیا می‌توانند رنج را زیست کنند؟ داستان چیدمانِ کلمات نیست، بلکه تبلورِ زیستن است. جوهر آن، لمسِ تنهایی، حیرت، شور و شک است، اموری که از تجربه انسانی برمی‌خیزند و نه از محاسبات ریاضی. داستان خود زندگی است؛ با اینکه واقعیت ندارد. در آن، ما با شخصیت‌ها عاشق می‌شویم، می‌میریم، می‌جنگیم و می‌بخشیم. مارکز، «تولستوی» و هدایت، روایانِ روح بشرند. حتی اگر هوش مصنوعی بتواند ساختارها را بیاموزد، تنهایی، رنج و زخم را تنها دلِ انسان می‌سازد و همچنین درمی‌یابد. نوشتن و خواندنِ داستان، بیش از همیشه ضروری است؛ نه برای رقابتِ با ماشین، بلکه برای پاسداری و پاسبانی از چیزهایی که جهان را می‌سازند و به انسان عمق می‌بخشند. در پناه داستان؛ انسان هنوز حرف‌ها برای گفتن دارد.

به اشتراک بگذارید:

برچسب ها:

ادبیات، هوش مصنوعی