بم نوعی رطب شیره‌دار سنگین دارد و گاهی آنقدر درخت را سنگین می‌کند که خوشه، تحمل وزن خود را ندارد و به‌ناچار آنقدر کمر خم می‌کند تا بشکند؛ کشاورزان با دیدن چنین صحنه‌ای به‌وسیله طناب‌های بافته‌شده در اندازه‌های یک متر و ۲۰ سانتی از لیف خرما به کمک درخت می‌شتابند، آن را دور خوشه میوه می‌اندازند و به برگ بالایی وصل می‌کنند تا بتواند شاخه درخت را نگه دارد و از دست نرود، شیوه‌ای که از سال‌های دور تاکنون به‌شکل هوشمندانه‌ای همچنان توسط کشاورزان انجام می‌شود.

اما این طناب‌ها چطور از لیف خرما بافته می‌شوند؟ لیف خرما را یک شبانه‌روز در آب قنات می‌خیسانند، سپس آن را می‌زنند و دسته‌دسته می‌کنند و پس از آنکه ریسیدند، به‌شکل طناب‌هایی در اندازه‌های یک متر و ۲۰ سانتی‌ می‌بافند. این کار را «چیلُک» می‌نامند که بیشتر در شهرهای شرقی استان کرمان انجام می‌شود. در شهرستان‌های بم، فهرج و نرماشیر که مناطق خرماخیزی هستند. سالانه حدود ۵۰۰ تن مازاد طناب بافته‌شده در این شهرستان‌ها سوزانده می‌شود؛ طنابی که از لیف درخت خرما بافته می‌شود.

با وجود آنکه مواد اولیه رُگ‌بافی رایگان و طبیعی است، اما جمع‌آوری آن همت می‌خواهد؛ چراکه کشاورزان، معمولاً لیف درخت خرما را بعد از هرس برگ‌ها یا می‌سوزانند که این امر به حال نه‌چندان خوب زمین دامن می‌زند و یا در گوشه‌ای از باغ دپو می‌کنند که بهترین محل برای تجمع حیوانات موذی است و می‌تواند به درختان آسیب بزند. بافندگان طناب‌ها هم برای به‌دست آوردن مواد اولیه باید هزینه‌ای پرداخت کنند؛ باید این لیف‌ها را از افرادی تهیه کنند که در گوشه و کنار باغ‌ها و کوچه‌ها جمع‌آوری می‌کنند.

کار جمع‌آوری لیف خرما در فصل هرس درختان نخل با پویش «از سوختن تا ساختن» که تشکل «یاریگران میراث فرهنگی و محیطی بم» راه‌اندازی کرده بود، کمی ساده‌تر شد و برخی از کشاورزان به‌جای سوزاندن، لیف‌ها را در اختیار بافنده‌ها قرار دادند. به‌گفته کمال‌الدینی، این امر با مشخص شدن جایی برای دپو کردن ضایعات گیاهی می‌تواند با همیاری دهیاری‌ها و شهرداری‌ها ساده‌تر هم شود تا بافنده‌ها بتوانند لیف خرما را از همان‌جا تهیه کنند؛ اما این امر نیازمند همکاری و تعاون است.

این کارآفرین توضیح می‌دهد: «در گذشته با چیلُک‌ها در بم سبدهای توری بزرگ به‌شکل تور ماهیگیری درست کردند که از آن برای جابه‌جایی کاه و علوفه استفاده می‌شد. بعد از آنکه پای ابزار دیگر از جمله چادرشب و ماشین به زندگی انسان باز شد، هنر رُگ‌بافی تقریباً منسوخ شد؛ اما ما از اسم آن الهام گرفتیم و روی این هنر جدید گذاشتیم. کار ما چندان شناخته‌شده نیست، اما تاکنون در دو نمایشگاه توانمندی‌های روستایی و عشایری و نمایشگاه صنایع‌دستی در تهران حاضر شدیم که بازخوردهای خوبی گرفتیم.»

او که دکترای گردشگری دارد، در یک حساب سرانگشتی متوجه شده است باتوجه‌به درختانِ نوع نخلی که در منطقه بم وجود دارد، بیش از ۴۵ هزار کیلومتر طناب ریسیده می‌شود و می‌گوید: «این عددی بزرگتر از اندازه دور خط استوا است. تصور کنید اگر این حجم از طناب پلاستیکی وارد محیط‌زیست شود، چه بلایی می‌تواند سرِ زمین و محیط‌زیست بیاورد؛ اما خوشبختانه هنوز هم کشاورزان، متعهد به استفاده از این طناب سنتی هستند و از طرفی به خانواده‌هایی کمک می‌کنند که از طریق ریسیدن این طناب‌ها امرار معاش می‌کنند. افرادی که ریسندگی طناب‌ها را انجام می‌دهند، متفاوت با افرادی هستند که هنر رُگ‌بافی را انجام می‌دهند. من طناب را جدا سفارش می‌دهم و به دست بافنده‌ها می‌رسانم؛ چراکه برخی از افرادی که ریسندگی طناب را انجام می‌دهند، زن هستند و دسترسی به لیف خرما ندارند.»

به‌گفته کمال‌الدینی، هنر رُگ‌بافی زیرمجموعه رشته «سیس‌بافی» تعریف شده است، درحالی‌که این دو رشته فرایند تولید متفاوتی دارند و بهتر است یک کدرشته جدید به این هنر دستی اختصاص داده شود و مالکیت فکری و حقوق معنوی آن هم لحاظ شود. در سیس‌بافی، لیف خرما را می‌شویند، اتو می‌کشند و به آن فرم می‌دهند و به‌وسیله چسب محصولات متنوعی تولید می‌کنند. اما پایه کار رُگ‌بافی طناب است که از لحاظ فراوری یک مرحله بیشتر از سیس‌بافی دارد؛ چراکه در آن لیف تبدیل به طناب و سپس به‌وسیله نخ موم‌زده و سوزن به یکدیگر دوخته می‌شود و در این هنر از چسب استفاده نمی‌شود. به همین دلیل، هنر رُگ‌بافی بسیار محکم و بادوام است و حتی در ماشین لباسشویی هم قابل شست‌و شو است. برخی این محصولات را در حمام هم استفاده می‌کنند؛ چراکه این محصولات با آب سازگار است و کپک هم نمی‌زند.

تاکنون محصولات کاربردی و متنوعی از جمله سبد آشپزخانه و محصولات دکوری در رشته رُگ‌بافی تولید شده که با استقبال عمومی جامعه روبه‌رو شده است. به همین دلیل، کمال‌الدینی به آینده این هنر دستی خوش‌بین است و به گسترش فعالیت در این زمینه در روستاهای دیگر فکر می‌کند.