یکی از پیش‌نیازهای ضروری و اساسی برای گام برداشتن در مسیر توسعۀ شهرهای دوستدار کودک، آگاهی از آخرین وضعیت زندگی کودکان و نوجوانان در ابعاد مختلف اجتماعی، فرهنگی، فضای کالبدی و نحوۀ مشارکت آنان در فعالیت‌های مختلف برنامه‌ریزی و مدیریت شهری است. اطلس کودکان و نوجوانان که معمولاً در متون بین‌المللی با نام «تحلیل موقعیت» (Situation Analysis) شناخته می‌شود، به‌عنوان سند پشتیبان تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری حوزۀ کودک و نوجوان محسوب می‌شود. به بیان دیگر، هدف این سند فراهم کردن شناخت کافی از ویژگی‌های کمی و کیفی و خاصِ جمعیت کودکان و نوجوانان شهر اعم از تعداد، تفکیک سنی و جنسی و وضعیت سلامت، بیماری، دارای معلولیت از هرنوع، اوتیسم و مانند این‌ها به‌همراه توزیع فضایی هر گروه سنی، جنسی با وضعیت‌های سلامتی و اجتماعی مختلف در محلات مختلف شهر است.

همچنین نحوۀ دسترسی اقشار مختلف و متنوع کودکان و نوجوانان به انواع خدمات و تسهیلات شهری اعم از پارک‌های کودک، مدارس، انواع فضاهای بازی و سایر کاربری‌های جاذب سفر این گروه جمعیتی، در اطلس بررسی و تحلیل می‌شود.

در کنار این‌ها، ابعاد مهمی از زندگی کودکان مانند کیفیت زندگی کودکان، سلامت، بهداشت و تغذیۀ آن‌ها، مباحث حقوقی و قضایی مرتبط با کودک، مشارکت کودکان در فعالیت‌های مختلف با شهر و زندگی شهری، ایمنیِ حمل و نقل کودکان به مراکز مختلف خدماتی، رفاهی و…، اتاق‌های مادر و کودک و وضعیتِ کودکان کار و خیابان و کودکان در شرایط دشوار در اطلس به‌طور دقیق و مستند مورد بررسی قرار می‌گیرد. 

در نهایت نیز گروه‌های مردم‌نهاد و فعال حوزۀ کودک از نظر تعداد، برنامه‌های اجرا شده و برنامه‌های آتی، مورد بررسی و تحلیل قرار می‌گیرند. بررسی و تحلیل وضعیت کودکان و نوجوانان در قالب نقشه، نمودار و آمارهای مستند، از منظر تمامی وی‍‍ژگی‌های کمی و کیفی زندگی آنان از مقیاس محله تا شهر است. اهمیت این اطلس در فراهم آوردن شناخت کافی و مناسب از وضعیت کودکان و نوجوانان در برنامه‌ریزی‌های آتی برای پیمودن مسیر شهر دوست‌دار کودک بوده و نخستین گام برای هرگونه چشم‌اندازسازی و سیاست‌گذاری محسوب می‌شود. 

در واقع این سند وضع موجود کودکان و نوجوانان شهر و مهم‌ترین سند ملاک عمل شورای اجرایی شهر دوستدار کودک است که به استناد دستورالعمل شهر دوستدار کودک (ابلاغی سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور به سراسر شهرداری‌های کشور) در شهرداری و در کنار ادارۀ شهر دوست‌دار کودک تشکیل شده و تمامی نمایندگان تام‌الاختیار دستگاه‌ها و نهادهای دولتی که متولی حوزۀ کودکی هستند، به‌همراه نمایندگان سازمان‌های مردم‌نهاد و متخصصین حقوق کودک، جامعه‌شناسی و روان‌شناسی کودک، معماری کودک و سایر صاحب‌نظران در این شورای اجرایی که به‌منظور یکپارچه‌سازی برنامه‌ها و سیاست‌های شهر دوست‌دار کودک و هماهنگی برای اجرای سیاست‌ها و تصمیمات تشکیل می‌شود، عضویت دارند. 

بنابراین وجود یک اطلس که تمامی مسائل و مشکلات کودکان و نوجوانان را با استناد به آمار و ارقام دقیق و در قالب نقشه و نمودار به اعضای شورای اجرایی «شهر دوست‌دار کودک»، حیاتی است و شورای اجرایی و ادارۀ شهر دوست‌دار کودک را در اخذ تصمیمات بهینه و اولویت‌بندی نیازها بر مبنای خواسته‌ها و اولویت‌های کودکان و نوجوانان و همچنین منابع موجود مالی و انسانی یاری می‌رساند.

شیوه‌نامۀ راهنمای تهیۀ اطلس کودک و نوجوان مشتمل بر ۱۵ فصل تهیه شده و شهرداری‌ها موظف‌اند تمامی نقشه‌ها را در پایگاه‌های ویژۀ همین موضوع در محیط GIS  تولید و ذخیره‌سازی کرده و همچنین ضمن به اشتراک گذاشتن آن با تمامی ذی‌نفعان و ذی‌نفوذان حوزۀ کودک و نوجوان و خانواده‌ها، به‌روز‌رسانی وضعیت کودکان و نوجوانان را به‌صورت دوره‌ای انجام دهند. تاکنون شهرهای همدان، ساری، بندرعباس و رامسر موفق به تهیۀ اطلس شده‌اند و شهرهایی مانند تبریز، شیراز، اراک، رشت، گرگان و یزد نیز درحال تهیۀ آن هستند.