چرا از تکنیک استفاده از خاک روی شیشۀ ماشین برای ساخت انیمیشن استفاده کرده‌اید؟

قبل از هَبوب انیمیشن کوتاهی به اسم «مرد خاکی» با همین تکنیک ساخته بودم؛ در هَبوب آن را گسترش دادم، ولی تفاوت اینجا بود که مرد خاکی ربطی به محیط‌زیست نداشت. در واقع داستان کاراکتری بود که روی خاک شکل گرفته و زندگی منزوی‌گونه‌ای دارد؛ خواستم از این تکنیک به‌طور کاربردی استفاده کنم. همان زمان خبر ریزگردهای خوزستان منتشر شده بود و مردم شعارهایشان را روی خاک سطوح مختلف مـی‌نـوشتـند. یـکی از دوسـتانـم «مـحمـدصادق گلچین‌عارفی» که نویسندۀ هبوب هم است، عکسی برای من فرستاد که فردی تمام نقوشی که در انیمیشن هم آمده، روی شیشۀ ماشین کشیده بود. ما این نقوش را در داستان هبوب آوردیم؛ در واقع برای تکنیک، داستان گفتیم.

 چه مدت ساخت هَبوب زمان برد؟

انیمیشن سال ۱۴۰۰ تمام شد، اما تولیدش یکی دو سال طول کشید.

  کمی دربارۀ تکنیکی که استفاده کردید توضیح دهید.

تکنیک آن بسیار تجربی است و می‌توانم بگویم کمتر کسی آن را کار کرده است. شبیه آن را دیده بودم، منتهی روی بخار شیشه. تکنیک هَبوب ترکیب یک لایۀ تمیز شیشۀ ماشین با پلان مشابه دیگری، اما با شیشۀ خاکی است؛ این دو لایه از یکدیگر کم شده‌اند.

 در ایران چقدر هبوب دیده شد؟

نسبت به بازخوردی که از جشنوارۀ خارجی گرفتیم، خیلی کم بود. سال ۱۴۰۰ در دو جشنوارۀ محیط‌زیستی «پاک‌کن» و جشنوارۀ بین‌المللی فیلم «زمین» جایزه گرفت. فقط همین دو جشنوارۀ محیط‌زیستی را داشتیم. در جشنوارۀ فیلم کوتاه تهران، جایزۀ منتخب «آسیفا» را دریافت کرد، اما خارج از کشور بسیار بیشتر دیده شد و مورد قبول قرار گرفت.

  جشنوارۀ کودک و نوجوان چرا جایزه نگرفت؟

حتی در جشنوارۀ کودک و نوجوان پذیرفته نشد.

   دلیل‌شان چه بود؟

نـمی‌دانـم؛ اما در جشـنوارۀ «زاگـرب» کـه یکری از قدیمی‌ترین جشنواره‌های انیمیشن در کرواسی است، در بخش کودک و نوجوان پذیرفته شد. آن زمان این موضوع باعث تعجب‌ام شد که وقتی در یک جشنوارۀ خارجی کودک و نوجوان پذیرفته شده، چرا در ایران مورد قبول قرار نگرفته؟

   از فستیوال‌های خارجی در هند و آلمان حضور داشتید و مـورد دیگـری که خـودتان اشاره کردید، کـرواسی بوده است. هبوب به کشـورهای دیگری هم رفته ؟

هـبوب خـیلی ایـتالیایی‌پـسند بـود و بـیشتـر بـه جشنواره‌های ایتالیایی زیادی رفت. البته که ایتالیا هم جشـنواره‌هـای زیـادی دارد. علاوه‌بـر آن، سـوئیس، فرانسه، پرتغال، آمریکا، کلمبیا و… هم دیگر کشورهایی بود که در آن‌ها دیده شد.

 بازخوردها چطور بود؟

در جشنوارۀ آلمانی «اشتوتگارت» که جشنوارۀ معروف انیمیشن است، هبوب توانست دیپلم افتخار بخش «طبیعت» را دریافت کنـد. بیانیـۀ هیـئت داوران هم فوق‌العاده بود. در چندین جشنوارۀ خارجی دیگر هم جایزه گرفت و مورد تقدیر واقع شد.

 فکر می‌کنید چرا استقبال در کشورهای خارجی بیشتر بوده، درحالی‌که هبوب روایت‌گر وضعیت کنونی بخش‌هایی از ایران است؟

به نظرم ایران در جشنواره‌ها و پخش فـیلم دیگر توانایی سابق را ندارد. هـم مسئـلۀ سانسور وجود دارد و هـم خـود جـشنواره‌ها حـرفی بـرای گفتن ندارند. درحالی‌که «مـرد خـاکی» بیشتـر در ایران دیده شد و فکر می‌کنـم آن زمـان جشنواره‌های داخلی بهتر عمل می‌کردند.

 برگردیم به داستان انیمیشن. دربارۀ شخصیت‌های داستان توضیح دهید. چرا سراغ یک پدر و دختر برای نشان دادن این قضیه رفتید؟

واقعیت این است انتخاب پدر و دختر برای بیشتر احساسی نشان‌ دادن یک زندگی بود. فکر کردم کجا می‌توانیم بـیشتر احساس را از زندگی دو نفر بگیریم که هم حمایت بیشتر باشد و هم اثرگذاری بیشتری داشته باشد؟

  موسیقی فیلم هم بسیار همراه با داستان بود؛ هم جای خوبی شروع شد و هم به‌خوبی ادامه پیدا کرد.

موسیقی انیمیشن کار «مسلم رسولی» بود. هبوب به یک جشنوارۀ فیلم سوئیسی به نام «فریبورگ» رفت. این جشنواره در تیزر بخش فیلم کوتاه‌اش از موسیقی هبوب استفاده کرده بود.

 در موسیقی رگه‌هایی از موسیقی محلی دیده می‌شود، اما آن‌قدر زیاد و غالب نیست.

بله؛ این را از آقای رسولی خواستم. در واقع نخواستیم زیاد کلیشه‌ای باشد و به او گفتم از سازهای بومی به شکلی خفیف استفاده کند. به نظرم کلیشه‌ای بود که از دمام و نی‌انبان بسیار زیاد استفاده می‌کردم و دوست نداشتم ساز بومی گل‌درشت باشد. اینکه می‌گویید موسیقی از جای خوبی در فیلم آغاز شد هم، پیشنهاد خود آقای رسولی بود. از من پرسید موسیقی فیلم چند دقیقه باشد و هنوز نمی‌دانستم. خروجی فیلم را برایش فرستادم و خودش پیشنهاد داد که موسیقی از کجا شروع شود و کجا به سکوت برسد. البته باید به تأثیر صداگذاری هم اشاره کنم. فکر می‌کنم زمانی که «حسین قورچیان» صدا را گذاشت، همه چیز زنده شد؛ چرا که آن هم گل‌درشت نبود؛ به اندازه و کافی بود.

فکر می‌کنید چقدر موفق بوده‌اید که به‌عنوان یک انیماتور، نشان دهید جملۀ «من می‌خوام نفس بکشم» یک حق بدیهی و حیاتی زندگی است؟ آیا باز هم ایده‌های مشابه برای ساخت چنین فیلم‌هایی دارید؟

هبوب در یک جشنوارۀ حقوق بشر به نام «کرامت» در اردن جایزۀ بهترین انیمیشن را گرفت. زمانی که از من خواستند که توصیفی از فیلم‌ام ارائه دهم، به این فکر کردم که دسترسی به آب‌وهوای تمیز یکی از ارکان‌های حقوق بشر است و فکر می‌کنم که هبوب از آنجایی که در جشنواره‌های محـیط‌زیستی و حـقوق بشـری دیده شـد، توانست هدف‌اش را نشان دهد و انتظار حداقلی من برآورده شد. ایده‌های محیط‌زیستی دیگری مانند فرونشست دارم، اما ایده‌ای که اکنون دربارۀ آن مشغول به کار هستم، به موضوع زنان باز می‌گردد.

 جای موضوعات محیط‌زیستی چقدر در صنعت فیلم‌سازی ما خالی است؟

بسیار زیاد؛ خـیلی محـدود و تُنُک است. در مستند این مـوضوع بیـشتر دیده می‌شود و مستندهای بسیار خوبی دراین‌باره سـاخته شده، اما در سینما و حتی تلویزیون جای آن بسیار خالی‌ست و جای کار دارد.

 گفتید هبوب در جشنوارۀ فیلم کودک ایران پذیرفته نشـد. خـودتان فکر مـی‌کنید ایـن انیـمیشن برای بزرگسالان است یا کودکان؟

برای کسی است که بتواند درکی داشته باشد که خشکسالی چه بلایی می‌تواند سر آدم‌ها بیاورد و فکر می‌کنم همه حتی کودکان می‌توانند درک کنند که آب مایۀ حیات است.