علی ارواحی متخصص مدیریت زیست‌بوم‌های تالابی در گفت‌وگو با پیام ما گفت: بیش از دو دهه‌ است که ترکیه موضوع سیاست آب به جای نفت را به خصوص در همجواری با کشورهایی که منابع فسیلی دارند، مثل ایران، سوریه و عراق در پیش گرفته است. این موضوع را ما طی این دو دهه در قالب دو پروژه‌ سدسازی «گاپ» و «داپ» که توسط ترکیه اجرایی شده دیده‌ایم.
او ادامه داد: البته ترک‌ها معمولا ادعا می‌کنند که این اقدامات برای تامین انرژی برق‌آبی است، در حالی که این میزان تامین انرژی می‌تواند از راهکارهای مختلفی اتفاق بیفتد. ضمن اینکه حقوق کشورهای پایین دست به رسمیت شناخته شود.
ارواحی تاکید کرد: اولین نکته مهم این است که ما تحت هر شرایطی هوشیار باشیم استدلال ترکیه به عنوان تامین انرژی قابل پذیرش نخواهد بود.

سدسازی ترکیه در حوزه ارس چه پیامد منفی دارد؟

علی ارواحی با اشاره به تاثیرات منفی سدسازی‌های ترکیه گفت: تاثیرات منفی پروژه «گاپ» را همه‌ ما به خوبی در سوریه و عراق دیدیم. متاسفانه بیش از ۴ میلیون هکتار اراضی کشاورزی در سوریه و عراق بایر شد. علاوه بر این بخشی که ما بیشتر در ایران با آثارش روبرو شدیم، خشکیدگی هورالعظیم و کانون‌های ریزگرد گرد بود. بحث‌هایی که در ادامه هم می‌تواند پیامد منفی داشته باشد.
او ادامه داد: به صورت مشخص در حوزه‌ ارس اجرای پروژه «داپ» می‌تواند باعث تهدید منابع آب رودخانه ارس شود. همچنین تبعات اقتصادی برای مناطق آزاد تجاری ماکو و ارس به دنبال خواهد داشت.
ارواحی با بیان این که چهار کشور ایران، آذربایجان، ارمنستان و ترکیه در حوزه‌ ارس ذینفع هستند گفت: در سال‌های اخیر مناقشات سیاسی و امنیتی قابل توجهی به خاطر بحث قره باغ و از آن طرف کریدور زنگزور در این منطقه وجود داشته است. پروژه سد سازی ترکیه در حوزه ارس می‌تواند این مباحث را تشدید کند. ضمن این که این موضوع خود می‌تواند تبدیل به یک اهرم فشار برای کشور ما باشد.
او با اشاره به آسیب کشت و صنعت مغان گفت: برخی تاثیرات هم ممکن است در میان مدت اتفاق بیافتد. مثلا اگر کشت و صنعت مغان آسیب ببیند آن منطقه قطعا با مشکل ناامنی غذایی و ایجاد شغل مواجه می‌شود.
ارواحی تاکید کرد: همانطور که در پژوهش‌های اخیر اشاره شده، ترکیه در نتیجه ۲۳ سدی که در حوزه ارس در دست ساخت و بهره‌برداری دارد، ۸۳ درصد منابع آبی این رودخانه را مهار می‌کند. این یعنی فقط ۱۷ درصد مابقی به سه کشور دیگر می‌رسد. همچنین گزارش دیگری نشان می‌داد که اگر پروژه داپ به این شکل اجرا شود حقابه‌‌ای که در حال حاضر از ارس به کشور ما می‌رسد حداقل به میزان سی درصد کاهش خواهد یافت.

تقلای ترکیه برای مصادرهٔ آب ارس

چه باید کرد؟

علی ارواحی متخصص مدیریت زیست‌بوم‌های تالابی گفت: سوال اینجاست که آیا ما به طور کلی نقشه‌‌ راه مشخصی برای آب‌های مرزی کشور داریم. آیا برنامه متمرکز ویژه‌ای وجود دارد. حداقل در حوزه ارس باید با چهار کشوری که ذینفع هستند به یک برنامه اقدام مشترک برسیم تا هم به لحاظ کمی و هم به لحاظ کیفی سلامت رودخانه ارس حفظ شود.
او ادامه داد: در آبان ماه سال گذشته کمیته‌ آبی ایران و ترکیه تشکیل جلسه داد. در آن زمان به نقل از مسولان وزارت نیرو عنوان شد که مسولان کشور ترکیه این اطمینان را به ایران دادند که به تعهدات آبی ارس در قبال ایران پایبند هستند. البته شاید این کافی نباشد و لازم باشد این موضوع پشتوانه‌های قوی‌تری پیدا کند. باید یک توافق‌نامه‌ دو جانبه(ایران و ترکیه) یا و ایده‌آل آن چهار جانبه(ایران، آذربایجان، ارمنستان و ترکیه) وجود داشته باشد که چهار کشور نسبت به تعهداتشان در قبال حق‌آبه‌ تمامی کشورها در حوزه‌ ارس پایبند باشند.
علی ارواحی گفت: در قدم اول لازم است منافع و تهدیداتی که هر یک از کشورهایی که در اجرای پروژه داپ سهیم هستند را شناسایی کنیم. باید ببینیم چه منافع یا تهدیداتی متوجه کشورهای مختلفی که در این حوزه وجود دارد می‌شود و بر اساس آن همگرایی بیشتری به وجود بیاوریم. از طرفی ایران و ترکیه روابط خوبی دارند که می‌توانیم موضوع مذاکره با ترکیه را هم دنبال کنیم.
او در پایان تاکید کرد: متاسفانه ترکیه در کنوانسیون‌هایی که در حوزه‌های آبخیز مشترک وجود دارد عضو نیست. البته این نافی تعهدات ترکیه نسبت به سایر کشورها نخواهد بود. اما لازم است سایر پشتوانه‌های قانونی را برای اطمینان از شرایط تقویت کنیم.