نخستین مسئله و حقیقتی که در برداشت از آب رها شده به دریاچه ارومیه باید واقع‌بینانه با آن برخورد شود این است که ما برای جلوگیری از برداشت آب توسط کشاورزان و بخش صنعت، زور و توانی نداریم. یعنی اگر کسی به صراحت بپرسد چرا جلوی برداشت آب از دریاچه گرفته نمی‌شود پاسخ صریح نیز این خواهد بود‌: چون روزمان نمی‌رسد. برداشت کننده اصلی آب بخش کشاورزی است که 80 درصد از آب رها شده را از آن خود می‌کند و قابل حذف شدن نیست. هم به دلیل کثرت در تعداد و هم به این دلیل که کشاورزی به عنوان عاملی هویتی و ریشه‌دار در این منطقه با معیشت اهالی گره خورده است. آنچه به عنوان راهکار قابل اجرا است نه حذف کشاورزی بلکه ایجاد بهره‌وری است که ما هیچ اقدامی در مورد آن انجام نداده‌ایم. فارغ از این که کار در جامعه محلی و روستایی نیازمند تخصص است که از این تخصص در راه جلب مشارکت حداکثری استفاده نشد. از نظر ساختارها هم نتوانستیم کشاروزی این منطقه را به جلو برانیم و با صرف آب بالا محصولاتی تولید می‌کنیم بالای 30 درصد هدررفت دارد.
استاندارد برداشت از این آب رها شده باید حداکثر تا سقف 40 درصد باشد اما امروز در مورد دریاچه ارومیه به بالای 70 و حدود 80 درصد رسیده است. از سوی دیگر دست درازی بخش کشاورزی در این محدوده به این هم بسنده نمی‌شود و از 100 هزار حلقه چاه موجود 60 هزار حلقه چاه غیر مجاز است. با وجود بالا بردن هزینه احداث چاه، هیچ قانون با ضمانت اجرایی برای جلوگیری از آن وجود ندارد. دانش تحلیلی حجمی هم وجود ندارد که به کشاورز بگوید برای تولید مقدار معینی محصول، به چه میزان آب نیاز داری و بیش از آن هدر رفت است.
آنچه دلیل وضعیت امروز است یک یا چند عامل مختصر نیست. بلکه مجموعه‌ای از عوامل به شکل تجمیعی است از جمله، نبود اعتبارات کافی، هزینه نکردن اعتبارات موجود با روش‌های موثر کارشناسی و اثر گذار، کمبود منابع انسانی متخصص، استفاده نکردن از دانش روز، نبود اراده برای حل مسئله و فقدان قوانین محکم و اثرگذار و بازدارنده یا تشویق کننده است. آنچه می‌تواند دریاچه ارومیه را نجات دهد نه رهاسازی حجم وسیعی آب بدون طرح کارشناسی و غیراصولی که مدیریت منابع رها شده به آن براساس پیوست های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی است که جزییات پیرامون دریاچه را به عنوان تهدیدها و فرصت‌های آن بیان کند. در غیر این صورت اگر 10 برابر میزان فعلی هم آب به سمت دریاچه رها شود راهگشا نیست. زیرا حجم وسیعی آب برای تولید محصولات آب‌بر، بدون بهره وری و با هدر رفت بالای منابع آب و خاک و محصول نهایی در اختیار کشاورزیِ بی‌ضابطه و غیر اصولی منطقه قرار می‌گیرد.