تابستان سختی آغاز شده است. از بسیاری از شهرها خبرهایی در خصوص تبعات و اثرات کم‌آبی بر زندگی مردم منتشر می‌شود. حال بسیاری از مناطق کشور خوش نیست، به گفته معاون آبفای وزارت نیرو ۳۰۰ شهر کشور در وضعیت تنش آبی قرار دارند و خشکسالی به بیرحمانه‌ترین شکل خود را به رخ می‌کشد. در این میان مسئولان وزارت نیرو بارها درباره مدیریت شرایط بحرانی موجود به سیاست‌هایی برای کنترل مصرف مشترکان پر مصرف اشاره کرده‌اند. اما در عمل اتفاقی که می‌افتد این است که برخی مناطق به ویژه در شمال پایتخت، بیشترین مصرف آب شرب را دارند و اقدامات بازدارنده موثری برای کنترل مصرف در این مناطق به کار گرفته نمی‌شود. بر اساس آخرین آمار رسمی موجود ۴۷ درصد آب شرب تهران توسط مشترکان در مناطق یک تا سه مورد استفاده قرار می‌گیرد که اغلب از آب شرب برای پر کردن استخرهای خانگی خود استفاده می‌کنند. مصرف استخرهای خانگی شاید در یک شهر یا تنها در پایتخت – به زعم برخی کارشناسان- رقم چشمگیری نباشد اما با تکثیر جنون ویلاسازی در شهرهای مختلف کشور، این رقم قابل توجه خواهد بود.

«مردم ضمن رعایت بهداشت، نسبت به مدیریت مصرف آب توجه داشته باشند. در۲۰ ثانیه‌ای که دست خود را می‌شویند، حداقل شش لیتر آب مصرف می‌شود و اگر جمعیت کشور به طور متوسط پنج بار دست خود را به شیوه نادرست بشویند، میزان مصرف آب عدد بسیار بالایی می‌شود» این توصیه معاون وزیر نیرو به مردم در دوران کرونا بود. توپ را به زمین مردم انداختن و پررنگ کردن نقش آنها در بروز بحران آب و برق و بسیاری بحران‌های دیگر از جمله نخستین راهکارهایی است که همواره مورد توجه مسئولان است. اما علاوه مردمی که برای مصون ساختن خود از آلودگی به ویروس کرونا ممکن است دست خود را اشتباه شسته و آب را هدر دهند، هستند کسانی که از آب شرب برای پر کردن استخر و تجهیزات دیگر تفریحی در ویلاها و برج‌های مسکونی استفاده می‌کنند، و نگرانی بابت این هدر رفت آب تصفیه شده مورد نیاز مردم شهر، به دل ندارند. به گفته تقی‌زاده خامسی معاون وزیر نیرو در امور آب و آبفا: «میزان مصرف آب در بخش خانگی برای خانوار‌هایی که کاهش مصرف داشته باشند ۷ درصد محاسبه می‌شود و برای خانوار‌هایی که بیش از حد مصرف داشته باشند این عدد دو برابر و با حدود ۱۶ درصد محاسبه می‌شود» باید دید آیا مشترکان پرمصرف با 16 درصد افزایش تعرفه، تصمیم به صرفه‌جویی در مصرف آب شرب که در بسیاری از مناطق کشور در دسترس مردم نیست، خواهند گرفت؟
بنفشه زهرایی دبیر کارگروه ملی سازگاری با کم آبی در خصوص راهکاری که می‌توان برای مدیریت موضوع کمبود آب در شهرهای مختلف در مورد مصرف آب استخرهای خانگی به کار برد به «پیام ما» می‌گوید: «در شهرهای کم‌آب نباید به ساختمان‌های دارای استخر پایان کار داده شود. اصلا نباید اجازه داده شود که استخر در ساختمان احداث شود تا بعد با این چالش مواجه نشویم که کنترل کنیم این استخر با چه آبی پر می‌شود. مقررات ملی ساختمان باید اصلاح و این موضوع در آن لحاظ شود، ساختمان‌هایی که در شهرها و مناطقی ساخته می‌شوند که محدودیت تامین آب وجود دارد، نباید دارای استخر باشند»
هر چند مدیرعامل آبفای استان تهران می‌گوید: «در تهران ۱۰ هزار حلقه چاه آب وجود دارد که عمدتا این چاه‌ها در مناطق شمالی تهران قرار دارند و آبی که برای استخر‌های شمال تهران استفاده می‌شود هم از آب این چاه‌ها است. عمده آب استخر‌های تهران از چاه‌های زیرزمینی پر می‌شود» اما زهرایی در خصوص استفاده از آب‌های زیرزمینی که گاهی به عنوان راهکار برای کنترل مصرف از سوی برخی مسئولان عنوان می‌شود می‌گوید: «آب‌های زیرزمینی همیشه نمی‌تواند برای مصارف بهداشتی یا استخر مورد استفاده باشد و ممکن است آلاینده‌هایی داشته باشند که مخاطراتی برای مصرف کننده‌های آن آب در پی داشته باشد. ضمن اینکه آب زیرزمینی هم یکی از منابع آب محسوب می‌شود و اهمیت خاص خود را دارد و باید بر مصرف آن هم نظارت داشت»
محمدرضا بختیاری مدیرعامل آبفای استان تهران به باشگاه خبرنگاران گفته است: «در حال حاضر آپارتمان‌های بزرگی که در شمال شهر تهران ساخته می‌شوند در طبقات منفی خود استخرهای بزرگی دارند که عمده آن‌ها با آب شرب پر می‌شوند؛ به همین منظور با توجه به محدودیت منابع آبی که در کشور وجود دارد، باید این موضوع مورد بررسی قرار گیرد. مشترکانی هستند که برای پر کردن آب استخر خود از آب شرب استفاده می‌کنند که در اصطلاح به این مشترکان پر مصرف گفته می‌شود» البته بعضی شرکت‌های ارائه دهنده خدمات استخر در مناطق شمال تهران، این استخرها را با آب تصفیه شده شرب و به وسیله تانکر پر می‌کنند که به این ترتیب کنتور آب مشترکان میزان مصرف را ثبت نمی‌کند. اما آنچه اهمیت دارد مصرف آب شربی است که در دسترس نبودن آن در بسیاری از شهرها و روستاها حیات مردم را به خطر انداخته است. چندی پیش سید رسول باقری معاون درآمد و امور مشترکان آبفای استان تهران اعلام کرده بود: «واحدهای مسکونی که تا ۲۸ مترمکعب آب در ماه مصرف کنند جزو پرمصرف‌ها و گروهی که بیش از ۲۸ مترمکعب آب در ماه مصرف کنند در رده بدمصرف‌های آب استان تهران قرار خواهند گرفت. ماموران تشخیص شرکت آب و فاضلاب استان تهران تمامی اشتراکات بنایی را شناسایی و رصد می‌کنند و در صورت شروع اعمال محدودیت‌ها، اولویت برخورد و اعمال محدودیت‌ها از مصارف بنایی آغاز می‌شود» در صورتی که بر اساس گفته باقری رصد آبفا به شکل دقیق هم صورت گیرد، با توزیع تانکری آب در ویلاها و خانه‌باغ‌ها امکان شناسایی مشترکان پرمصرف وجود نخواهد داشت. مسئله استفاده از آب شرب در مصارفی مثل استخر در منازل ویلایی و خانه‌باغ‌ها تنها محدود به پایتخت نیست. ویلاسازی و تخلفاتی که صاحبان ویلاها در زمینه انشعاب آب و استفاده از آب شرب مردم منطقه برای پر کردن استخر بسیاری از مناطق را با چالش مواجه کرده است. حفر چاه‌های غیرمجاز در ویلاهایی که به شکل غیرمجاز و بدون پایان کار در برخی روستاها ساخته می‌شوند، از جمله مواردی است که شاید از چشم مدیران در بخش تامین آب مخفی مانده است. ویلاهایی که در مواردی با تغییر کاربری زمین‌های کشاورزی، در دل روستا قد علم می‌کنند و از آنجا که مجوزهای لازم را برای دریافت انشعاب آب و برق ندارند، یا اقدام به حفر چاه می‌کنند و یا از انشعاب موجود در روستا انشعابی غیرقانونی برای ساختمان خود تامین می‌کنند. گلایه‌های روستاییان درباره سرقت آب مصرفی روستا توسط ویلاهای غیرمجاز نشان از نبود نظارت بر ساخت و ساز در مناطق دورافتاده و روستاهایی دارد که در اغلب موارد با مشکلات تامین آب روبه‌رو هستند.
امسال با توجه به کاهش بارشها و تاکید نهادهای متولی امر تامین آب بر سیاست‌های سازگاری با کم‌آبی، نیاز به نظارت بیشتر بر مصرف آب در ویلاها و خانه باغ‌ها ضروری به نظر می‌رسد. تقی‌زاده خامسی می‌گوید: «تولید هر مترمکعب آب در تهران ۲۷۰۰ تومان و متوسط قیمت فروش ۷۰۰ تومان است.» به عبارتی به هر مترمکعب آب 2 هزار تومان یارانه تعلق می‌گیرد. یارانه‌ای که بیشتر به سود مشترکان پرمصرف است. سرانه مصرف آب شرب در تهران ۲۴۰ لیتر در شبانه‌روز به ازای هر نفر است و در تابستان تا ۳۱۰ لیتر در شبانه‌روز نیز می‌رسد. با توجه به سرانه ۱۷۰ لیتر کشوری، تهرانی‌ها ۷۰ لیتر بیشتر از سرانه کشور مصرف می‌کنند.
اردیبهشت ماه امسال، معاون درآمد و امور مشترکان شرکت آب و فاضلاب استان تهران اعلام کرده بود: «۶۰ درصد از مشترکان تهرانی بالای الگوی مصرف، آب مصرف می‌کنند، اخطاریه‌هایی برای این گروه از مصارف خانگی ارسال خواهد شد و در صورتی که در رفتار مصرف خود تغییری ایجاد نکنند با محدودیت مصرف مواجه خواهند شد.» اما دو روز بعد تقی‌زاده خامسی با رد این موضوع گفت: « هیچ برنامه‌ای برای قطع آب مشترکان پرمصرف در دستور کار نیست و قرار نیست که تامین آب هیچ یک از مشترکان با محددیت روبه‌رو شود.» شاید قطع آب در شرایط فعلی که جامعه با کرونا درگیر است و نگرانی‌هایی در زمینه بهداشتی برای مردم وجود دارد، راهکار درستی برای تذکر دادن به هیچ یک از مشترکان – حتی پرمصرف‌ها- نباشد، اما استفاده از آب شرب در استخرهای خانگی در روزهایی که تنش آبی نفس بسیاری از هموطنان را به شماره انداخته، هم به مراتب دور از منطق و انسانیت است.
به هر روی در حال حاضر سیاست وزارت نیرو تنها همان افزایش 16 درصد تعرفه برای پرمصرف‌هاست و دیگر هیچ. دامنه این مسئله تنها استان تهران را در بر نمی‌گیرد. بسیاری از شهرهای کشور دچار تبعات ناشی از ویلاسازی و نبود نظارت بر تخلفات صورت گرفته در این شکل نابسامان از ساخت و سازها هستند. ساخت و سازهایی که نه تنها طبیعت و زمین کشاورزی و کوه و جنگل را بلعیده‌اند، که سهم روستاییان از منابع آب را هم خودخواهانه از آن خود می‌کنند بدون اینکه تخلفاتشان جایی در بررسی‌ها و آمارها داشته باشد.