خانه مومنان نای ایستادن روی پاهایش را ندارد. دو سال پیش که این بنا به ثبت ملی رسید فقط بخشی از دیواره‌اش ریخته بود. حالا اما تنها لاشه‌ای از آن باقی‌مانده است. در و پنجره‌ها را به سرقت برده‌اند و کف خانه را به هوای پیدا کردن گنج کنده‌اند. خانه شده محل زندگی کارتن‌خواب‌ها و حالا بعد از گذشت دو سال از ثبت آن در فهرست آثار ملی، بی‌تکلیف مانده و میراث فرهنگی قزوین هم می‌گوید وظیفه‌ای در قبال آن ندارد، هر چند وعده داده‌اند که ویرانه باقی‌مانده را نگه دارند.

خانه مومنان تنها خانه محله دباغان است که از طرح توسعه امامزاده حسین(ع)جان سالم به در برد. 4 سال پیش تمام بافت تاریخی محله دباغان را زیر لودر بردند. زورشان اما به خانه مومنان نرسیده بود. هر چند که آن را هم مانند سایر همتایانش به تملک درآورده بودند. دو سال پیش تنها چیزی که باعث حفظ خانه شد، یک شماره بود. مومنان با شماره ۳۲۱۱۲ در مهر 97 در فهرست آثار ملی به ثبت رسید. قرار بود یک سال پیش خانه را مرمت کنند. امیر ارجمند، معاون میراث اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان قزوین به ایسنا گفته بود که این بنا جز اولویت‌های مرمتی سال 98 است. شهرداری هم مکلف شده بود تا دیواری که خود موجب ریزشش شده بود را تا مهر ماه ترمیم کند. هر دو نهاد اما از زیر بار مسئولیت شانه خالی کردند. نه خانه مرمت شد و نه دیوارش را سر‌و‌سامان دارند. طی این دو سال حتی یک حصارکشی ساده هم اطراف خانه‌ای که دل ویرانه دباغان است صورت نگرفت. این محله به واسطه تخریب خانه‌ها و سوت و کوری اطرافش تبدیل شده به محله‌ای حاشیه‌نشین.
توسعه امامزاده‌ها و بی‌توجهی دنبال‌دار به بافت تاریخی
سال‌ها قبل به بهانه گسترش حریم امامزاده حسین(ع) تمامی خانه‌ها را به اجبار از مالکان خریدند. ایرنا در گزارشی در این باره نوشته است: ‌«کدام محله؟ همان‌جایی که اهالی اصیلش را از منازل آبا‌و‌اجدادی‌شان بیرون کردند؟ بله «دباغان»، همانجایی که ساکنان خانه‌های اطرافِ «مؤمنان» حالا سال‌هاست به بهانه طرح توسعه شهزاده حسین (ع) وادار به فروش خانه‌هایشان شده و وقتی مقاومت کرده بودند با قطع آب و برق منازلشان مجبور به ترک خانه‌هایشان شده بودند؛ همان کسانی که به گواه اهالی بیشترشان با پول فروش خانه‌هایشان نتوانستند خانه‌ای در شهر بخرند و مجبور به حاشیه‌نشینی شدند.»
آن زمان در اقدامی مشترک بین سازمان اوقاف، اداره راه‌و‌ترابری و شهرداری قزوین، بخش مهمی از بافت تاریخی، فرهنگی و اجتماعی این محله تاریخی از بین رفت. همان اتفاقی که برای بافت تاریخی اطراف «شاهچراغ» یا خانه‌های اطراف امامزاده‌ای دیگر در یزد افتاد. در شیراز2 خانه تاریخی ثبت ملی را شبانه ویران کردند و این ویرانی در نهایت به چند نامه‌نگاری و اعتراض و گلایه کشید.
خانه مومنان تخریب نمی‌شود
حالا سال‌ها از طرح توسعه امام‌زاده حسین (ع) گذشته و حتی آجری روی آجر گذاشته نشده است. تنها کسی که به این خانه سر زده بی‌خانمان‌ها بوده‌اند. آثار حضور آن‌ها را می‌توان در آجرها و اجسام گمشده خانه دید. تنها چیزی که از این خانه قاجاری باقی‌مانده چند ستون و دیوار‌هایی است که بخشی از آن‌ فرو‌ریخته. این صدمات در کنار اصرار اعضای شورای شهر بر ساماندهی هر چه سریع‌تر طرح توسعه امامزاده حسین(ع) بیش از گذشته شایعه تخریب این خانه و خروج آن از فهرست آثار ثبت ملی را بر سر زبان‌ها انداخته است. در روزهای گذشته «میراث خبر» از تخریب این خانه در طی طرح توسعه این امامزاده خبر داده بود. حالا علیرضا خزائلی، مدیر‌کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری قزوین می‌گوید سفر وزیر به این استان جلوی تخریب خانه را گرفته است. او به «پیام‌ما» می‌گوید: «بعد از سفر وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی که با حضور معاونان و مدیران ستادی و همین طور مسئولان استان قزوین بود مقرر شد که خانه مومنان در طرح توسعه امامزاده حسین توسط مشاور لحاظ شود و به عنوان یک اثر ثبت ملی در این طرح باقی بماند.»
فقط 30 درصد از خانه مومنان
باقی مانده است
دو سال پیش آسیب وارده به این خانه حدود 35 تا 30 درصد بود اما هم اکنون آنچه از خانه مانده فقط 30 درصد است. با این حال هنوز نه تاریخ مرمت مشخص است و نه کاربری که برای این خانه در نظر گرفته‌اند.
محمد حسن سلیمانی، فعال میراث‌فرهنگی قزوین و پژوهشگر تاریخ معاصر به «پیام‌ما» می‌گوید: «خانه مومنان یک خانه قاجاری و پهلوی است که در جریان طرح توسعه حریم بقعه امامزاده حسین که به نابودی یک محله تاریخی به نام دباغان منجر شد این خانه هم که در تملک شهرداری قرار گرفته بود آسیب دید.» آن طور که سلیمانی می‌گوید ثبت ملی خانه مومنان به صورت اضطراری صورت گرفته اما با تغییر مدیریت میراث‌فرهنگی استان از قید فوریت افتاده است: «سال 97 برای این‌که جلوی آسیب بیشتر خانه را بگیرند به صورت اضطراری آن را به ثبت رساندند. اما متاسفانه بعد از تغییر مدیر کل میراث‌فرهنگی استان در دو سال گذشته دیگر کسی به این خانه توجه نکرد.»
این فعال میراث‌فرهنگی در خصوص آسیب وارده به خانه می‌گوید: «نسبت به دو سال پیش بسیاری از اجزای بنا و ساختار خانه از هم پاشیده و در حال حاضر فقط 30 درصد از آن باقی‌مانده است.»
کسی شهامت ندارد
که به تنهایی به این خانه برود
در دو سال گذشته با وجود ثبت ملی این اثر، هیچ اقدامی از سمت میراث‌فرهنگی برای مرمت و حفاظت از این خانه صورت نگرفته است و خانه در میان انبوهی از آوار محله دباغان به حال خود رها شده است. سلیمانی که منتقد عملکرد میراث‌فرهنگی استان قزوین در حفظ آثار تاریخی این شهر است، می‌گوید:‌ «حداقل کار حصارکشی پیرامونی بنا و تلاش برای مرمت و احیای این خانه بود که همان را هم انجام ندادند. تعهد مسئولیت میراث‌فرهنگی، بازسازی و حفاظت از این بنا است. در حالی که در دو سال گذشته علی رغم ثبت ملی بودن این اثر هیچ اقدامی از سمت میراث‌فرهنگی برای این خانه صورت نگرفته است.»
جمعیت که از دباغان دست شستند، باب خلاف و دوره‌گردی نیز فراهم شد. سلیمانی می‌گوید: «وقتی که جایی بافت جمعیتی‌اش را از دست می‌دهد بستر وقوع آسیب‌های اجتماعی هم فراهم می‌شود. در این شرایط خانه مومنان به مامن معتادان مواد مخدر تبدیل شده است. حتی خبرنگاران و عکاسان نیز شهامت این را ندارند که به تنهایی وارد آنجا شوند.»
میراث وظیفه‌ای در قبال مرمت خانه مومنان ندارد
علیرضا خزائلی، مدیر کل میراث‌فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری قزوین معتقد است که میراث‌فرهنگی هیچ وظیفه‌ای در قبال خانه‌مومنان ندارد: «در قانون بودجه سال 1398 و 1399 بحث مرمت بناها به عهده دستگاه‌های متولی است و آنجا هم در اختیار دستگاه مربوطه‌اش قرار گفته است.»
به گفته خزائلی این خانه قبل از ثبت شدن در فهرست آثار ملی تحت تملک ستاد ساماندهی امامزاده حسین(ع) -متشکل از دستگاه‌هایی شامل اوقاف، شهرداری و راه‌و‌شهرسازی استان- قرار گرفته و این دستگاه‌ها هستند باید نسبت به مرمت و حفظ آن اقدام کند.
او حرف بودجه را پیش می‌کشد و می‌گوید: «ما 33 هزار اثر ثبت ملی داریم. بودجه‌ای که به ما اختصاص داند کفاف حفاظت از تمام این آثار را نمی‌دهد. در قانون بودجه سال 98 و 99 قید شده که دستگاه‌هایی که مالکیت اثر ثبتی را بر عهده دارند، خودشان باید نسبت به حفاظت، تعمیر و نگهداری‌اش اقدام کنند و وظیفه میراث در قبال بناهایی که در مالکیت بخش دولتی است، فقط فنی و نظارتی است.»