هر سازمانی ساز خودش را می‌زد. پنج سال پیش شهرداری به بهانه افزایش ظرفیت گردشگری به دنبال احداث تله‌کابین در دل کبودوال بود و میراث‌فرهنگی درگیر ثبت جهانی همین نقطه از جنگل‌های هیرکانی. مناقصه برگزار شد و 700 میلیارد اعتبار هم برایش تعریف شد. سه سال بعد منطقه به ثبت جهانی یونسکو رسید. نام یونسکو عملا رشته‌ها را پنبه کرد، تا جایی که حتی به فکر خروج منطقه از ثبت جهانی هم افتادند. در نهایت زور میراث دوستان چربید و با نامه رئیس سازمان جنگل‌ها، منطقه ثبت جهانی، از زخم تله‌کابین در امان ماند اما هنوز تهدید اجرای این طرح به قوت خود باقی است و منابع طبیعی نیز پیشاپیش موافقت خود را با این موضوع اعلام کرده است. گویی جنگل‌های خارج از محدوده ثبت جهانی درختی ندارد و از دست رفتن آن خسارت نیست.

پنج سال پیش کبودوال حتی در فهرست مناطق چهارگانه حفاظتی هم جایی نداشت. همین بی‌توجهی منابع‌طبیعی و سازمان جنگل‌ها بود که باعث شد عده‌ای از این آب گل‌آلود ماهی بگیرند. فقط تله‌کابین نبود. اسدالله قره‌خانی، نماینده پیشین مردم علی‌آباد کتول در مجلس بهمن ماه 96 گفته بود که «این پروژه به طول 6.5 کیلومتر و احداث هتل، مجتمع اقامتی و پذیرایی، تفریحی و ورزشی در منطقه‌‌نمونه گردشگری کبودوال به عنوان یکی از بزرگترین طرح‌های گردشگری استان گلستان به شمار می‌رود.» آن زمان 70 میلیارد تومان سرمایه‌گذاری برای احداث این تله‌کابین در نظر گرفته شده بود، اعتباری که رفته‌رفته با گذشت زمان و تورم حاکم در کشور بیشتر شد و تا 250 میلیارد تومان در سال 97 پیش رفت.

طرح تله‌کابین از سال 92 مطرح شد اما فروردین سال ۱۳۹۵ پس از سه مرحله تجدید مناقصه توسط شهرداری علی‌آبادکتول، در نهایت برنده مناقصه پروژه طراحی، ساخت و راه‌اندازی مجموعه تله‌کابین و امکانات رفاهی در پارک جنگلی کبودوال مشخص شد. پارک جنگلی از سال ۱۳۴۴ در اختیار شهرداری علی‌آباد کتول بود و با توجه به این‌که بخش غالب این تله‌کابین در محدوده پارک جنگلی است، شهرداری در این خصوص تصمیم گرفته است.

همزمانی، ثبت جهانی جنگل‌های هیرکانی و احداث تله‌کابین در کبودوال

به موازات این اقدام پیگیری‌هایی برای ثبت جهانی جنگل‌های هیرکانی در حال انجام بود. این منطقه متراکم‌ترین ناحیه جنگلی ایران به حساب می‌آید و بین کشور ایران و آذربایجان مشترک است. آذربایجان خلاف ایران از همان دهه 80 دنبال ثبت جهانی این منطقه بود و در ۲۱ تیر ۱۳۸۵ درخواست ثبت جهانی جنگل‌های خزری-هیرکانی به یونسکو ارائه کرد. از آنجایی که این کشور تنها ۲۰ هزار هکتار در مقابل سهم 1.6 میلیون هکتاری ایران را دارا بود اعلام شد ثبت این جنگل‌ها به تنهایی به نام جمهوری آذربایجان ممکن نیست. ثبت جهانی جنگل‌های هیرکانی در دهه 90 در ایران مطرح شد اما در نهایت در ۱۴ تیر پارسال در فهرست میراث جهانی قرار گرفت. بازدیدکنندگان و ارزیابان یونسکو بخشی از جنگل‌های هیرکانی را به عنوان هسته مرکزی حفاظت و ثبت میراث جهانی انتخاب کردند و اطراف آن را به عنوان زون ضربه‌گیر تعیین کردند. بخشی از پارک جنگلی کبودوال نیز در زون ضربه‌گیر قرار گرفت؛ منطقه‌ای که 9 دکل از 24 دکل تله‌کابین در آن می‌افتد. اختلافات که بالا گرفت در نهایت دستگاه‌های که باید حافظ منابع‌طبیعی باشند در شمار موافقات احداث تله‌کابین قرار گرفتند و حتی پا را فراتر گذاشته و خواستار خارج شدن این منطقه از ثبت جهانی شدند. چنان که رسانه‌ها نوشتند که با امضای مشترک مدیران کل منابع‌طبیعی، حفاظت محیط‌زیست و میراث‌فرهنگی استان گلستان درخواست شده بود سایت جنگلی در منطقه اجرای طرح از ثبت یونسکو خارج شود. طرح تله‌کابین کبودوال در فاصله ۳۵ کیلومتری شرق گرگان در بالادست سد کبودوال است.  همانند سایر طرح‌ها دو ایستگاه دارد که ایستگاه مبدا در منطقه‌ای به نام تپه بازگیر و به مساحت ۶۳ هزار مترمربع و ایستگاه مقصد تله‌کابین هم در ارتفاع ۱۷۰۰ متری از سطح دریا و در قلب جنگل‌های بکر و دست نخورده منطقه‌ای به نام «یال هارون» و «لاپدار» است. 

نامه رئیس سازمان جنگل‌ها 

برای تغییر مکان تله‌کابین

پس از نشر اخبار این تله‌کابین در فضای مجازی مخالفت با این پروژه جدی‌تر شد. افراد زیادی در فضای مجازی به کمپین «مخالفت با تله‌کابین کبودوال در جنگل‌های هیرکانی» پیوستند. کنشگران و سمن‌های محیط‌زیستی چه در اینستاگرام و تلگرام و چه در جلسات حضوری با مدیران بارها روی این موضوع دست گذاشته و خواستار لغو این تصمیم شدند. این درخواست در دیدار اخیر کنشگران و فعالان محیط‌زیستی با مسعود منصور، معاون وزیر جهاد‌کشاورزی و رئیس سازمان جنگل‌ها نیز مطرح شد. پیگیری‌ها در نهایت به سرانجام رسید. هفته گذشته رئیس سازمان جنگل‌ها در نامه‌ای خطاب به فرزانه صادق مالواجرد، معاون وزیر راه‌و شهرسازی و دبیر شورای‌عالی شهرسازی و معماری خواستار توقف این پروژه در جنگل‌های ثبت جهانی شد.

ستار بابایی کفایی، رئیس شورای عالی جنگل، مرتع و آبخیزداری در این رابطه به «پیام‌ما» می‌گوید: «پارک کبودوال طی طرح قبلی با میراث‌فرهنگی همپوشانی داشت و اولویت با ثبت جهانی است. مکاتبه‌ای از سمت رئیس سازمان ما با شورای عالی معماری و شهرسازی صورت گرفته و قرار است که آن قسمتی که ثبت میراث رسیده هیچ کاری انجام نشود.» براساس صحبت‌های کفایی این ممنوعیت صرفا محدود به جنگل‌های ثبت جهانی میراث است و احداث تله‌کابین در سایر نقاط جنگلی در حال بررسی است: «پارک جنگلی کبودوال یک پارک قدیمی است که از سال 42 سطحش تغییر کرده و از 15 هکتار به 130 هکتار و در نهایت به  بیش از 4 هزار هکتار رسیده است. بخش اعظمی از این پارک میراث جهانی است اما هنوز قسمتی از پارک باقی مانده که می‌تواند طرح های خاص خود را داشته باشد. اگر هم در این پارک منهای منطقه‌ای که میراث جهانی است، امکان استقرار تله‌کابین وجود داشته باشد، طرح اصلاحی تله‌کابین انجام می‌شود.»

به گفته او هم اکنون مطالعات احداث تله‌کابین در پارک جنگلی کبودوال در دست بررسی است و هنوز تصمیم آخر درباره آن نهایی نشده است.

با این حال معاون منابع‌طبیعی و امور اراضی که به دعوت رحمت‌الله نوروزی به علی آبادکتول سفرکرده پس از بازدید از سد و پارک جنگلی کبودوال با کلیات احداث تله‌کابین در جنگل کبودوال موافقت کرده است. عبدالرحیم لطفی، مدیرکل منابع‌طبیعی و آبخیزداری گلستان در گفت‌وگو با «پیام‌ما» این خبر را تکذیب می‌کند: «نماینده مردم و شهرداری پیگیر کار ساخت این تله‌کابین هستند اما چون بخشی از منطقه به ثبت جهانی رسیده من فکر نمی‌کنم که این کار عملی شود. البته این موضوع در سازمان جنگل‌ها در حال طرح و بررسی است.» احد تجری، مدیر کل میراث‌فرهنگی و گردشگری گلستان اما از نامه منصور به معاون وزیر راه و شهرسازی و ممنوعیت احداث تله‌کابین در محدوده ثبت جهانی بی‌خبر است. تجری به «پیام‌ما» می‌گوید: «موضوع تله‌کابین علی‌آباد در دست بررسی است. میراث‌فرهنگی و گردشگری و منابع‌طبیعی هنوز مشخصا نظری بر اصل موضوع نداده‌اند.» به گفته او طرح احداث تله‌کابین در مرحله کارشناسی و بررسی است و هنوز جمع‌بندی نشده است.

 اگر کبودوال ثبت جهانی نبود، ساخت تله‌کابین بلامانع بود

لطفی مدعی است که اگرچه اجرای طرح تله‌کابین موافقت اولیه این سازمان را داشته اما به تصویب نهایی نرسیده بوده است. هر چند که این سازمان اکنون نیز موافق احداث این تله‌کابین است. مدیرکل منابع‌طبیعی و آبخیزداری گلستان می‌گوید: «این منطقه با توجه به این‌که به ثبت جهانی رسیده دچار مشکل شده است. احداث تله‌کابین در آن منطقه از نظر منابع‌طبیعی قابلیت اجرا داشت و هیچ مشکلی هم نداشت. آن منطقه منظره خوبی دارد و از نظر بحث‌های توسعه ای هم برای استان ما مهم است.»

تله‌کابین، منطقه رابه کانون فرسایش خاک تبدیل می‌کند

تنها موضوعی که مانع احداث تله‌کابین در جنگل کبودوال شد، ثبت جهانی بود. اما سایر مناطق جنگلی مشمول این خوش‌شانسی نمی‌شوند. منابع‌طبیعی و مسئولان شهری گلستان همچنان به دنبال تعریف مسیرهای جایگزین برای احداث این تله‌کابین هستند. موضوعی که مخالفت تشکل‌های محیط‌زیستی را به دنبال داشته است. هیچ جزئیاتی از مسیر جایگزین و تعداد دکل‌ها منتشر نشده و مشخص نیست که چه تعداد درخت قربانی این شکل از توسعه می‌شوند. حنیف‌رضا گلزار، کارشناس ارشد خاک و آب به «پیام‌ما» می‌گوید: «از 1.6میلیون هکتار جنگلی که در ناحیه هیرکانی داریم فقط 310 هزار هکتارش در قالب 12 زون در میراث جهانی یونسکو ثبت شد. نمی‌شود که ما صرفا نگران این 310 هزار هکتاری باشیم که در زون جهانی ثبت شده و 1.3میلیون هکتاری که در زون جهانی ثبت نشده را رها کنیم و هر پروژه‌ای که خواستیم در آنجا اجرایی کنیم.»

جدای از پوشش گیاهی که به واسطه نصب این دکل‌ها تخریب می‌شود، فرسایش پذیری خاک نیز از دیگر صدمات احداث این تله‌کابین است. گلزار در این باره می‌گوید: «مطالعات خاک‌شناسی که شرکت مشاور طرح انجام داده بیانگر این است که خاک منطقه جنگلی یال هارون به لحاظ حساسیت در برابر فرسایش‌پذیری در کلاس 5 طبقه‌بندی شده و این یعنی حساسیت خاک در برابر فرسایش زیاد است. بنابراین هرگونه دست‌اندازی در منطقه با توجه به این‌که یال هارون مشرف به سد کبودوال است منجر به شسته‌شدن حجم زیادی از خاک ارزشمند منطقه می‌شوند.»