زورخانه؛ آوردگاه ادب و احترام

ورزش زورخانه‌ای یا ورزش باستانی و یا ورزش پهلوانی نام مجموعه حرکات ورزشی با اسباب و بی‌اسباب و آداب و رسوم مربوط به آن هاست که در محدوده تاریخی و فرهنگی ایران از گذشته‌های دور رواج داشته‌است.
زورخانه جایی است که در آن به ورزش باستانی می‌پردازند.
ورزش جزو فعالیت‌های روزمره ایرانیان باستان بوده است. جامعه برای پهلوانان ارزش خاصی قائل می‌شد.
بر پایه تاریخ، زورخانه در حدود (قرن ۷ هجری) به وسیله محمود معروف به پوریای ولی که ظاهراً از مردم خوارزم بوده و گویا در سال ۷۷۲ ه. ق. امروزی بازسازمان دهی شده‌است. با این حال بر پایه رفتار و منش تاریخی و اسطوره‌های ایران زورخانه می‌تواند دست کم در ایران تاریخی بسیار کهن‌تری داشته باشد.
ورزش زورخانه‌ای به پیروی از پهلوانان و دلاوران افسانه‌ای دوره باستان و تاسی از پیشوای اول شیعیان، خوی جوانمردی را در ورزش کاران بر می‌انگیزد. این ویژگی‌های نیکو در قالب شعرها و داستان‌هایی به صورت آهنگین و به همراه ضرب زورخانه، برای برانگیختن ورزشکاران در هنگام ورزش توسط مرشد خوانده می‌شود. ورزش کاران هماهنگ با موسیقی و نوای مرشد، جست و خیز می‌کنند و حرکات زیبای گروهی یا فردی به نمایش می‌گذارند.
ورزش باستانی در بین ورزشکاران به احترام و ادب معروف است. تمامی حرکات با اجازه پیش کسوتان زورخانه که به رخصت گرفتن معروف است انجام می‌شود. شعار ورزش باستانی پرورش روح و جسم است.
یکی از رسم‌های شیرین و معروف زورخانه گلریزان است که در جشن‌ها و اعیاد و میلادهای چهارده معصوم و در برخی موارد برای قدردانی از زحمات پیشکسوتان گرفته می‌شود و در آخر دو جوان دو طرف لنگی را گرفته و دور می‌خورند و مردم پول در آن لنگ می‌اندازند.
ورزش زورخانه‌ای هم مانند برخی از ورزش‌ها مثل کاراته و کونگ فو ورزشکاران بر اساس رتبه‌ای که دریافت می‌کنند حرکات را به نوبه خود انجام می‌دهند.
رتبه یک: ورزشکار بعد از یک سال ورزش کردن به هنگام چرخ زدن، مرشد برای او منکری می‌فرستد. (بر منکر علی لعنت و دیگران می‌گویند بیش باد)
رتبه دو: ورزشکار بعد از سه سال ورزش کردن به هنگام چرخ زدن، مرشد برای او صلوات می‌فرستد.
رتبه سه: ورزشکار بعد از شش سال ورزش کردن و داشتن حداقل هجده سال سن به هنگام بالا و پایین آمدن از گود، مرشد برای او صلوات می‌فرستد.
رتبه چهارم: ورزشکار بعد از دوازده سال ورزش کردن و داشتن حداقل بیست و دو سال سن به هنگام آمدن و رفتن از درب زورخانه، مرشد برای او صلوات می‌فرستد.
رتبه پنجم: ورزشکار بعد از پانزده سال ورزش کردن و داشتن حداقل بیست و پنج سال سن به هنگام بالا و پایین آمدن از گود مرشد برای او ضرب می‌نوازد.
رتبه ششم: ورزشکار بعد از هجده سال ورزش کردن و داشتن حداقل بیست و هشت سال سن به هنگام آمدن و رفتن از درب زورخانه، مرشد برای او ضرب می نوازد.
رتبه هفتم: ورزشکار بعد از بیست و چهار سال ورزش کردن و داشتن حداقل سی و دو سال سن به هنگام چرخ زدن، مرشد برای او زنگ می‌زند.
رتبه هشتم: ورزشکار بعد از سی و دو سال ورزش کردن و داشتن حداقل چهل و دو سال سن به هنگام بالا و پایین آمدن از گود، مرشد برای او زنگ می‌زند.
رتبه نهم: ورزشکار بعد از چهل و پنج سال ورزش کردن و داشتن حداقل شصت و پنج سال سن به هنگام آمدن و رفتن از درب زورخانه، مرشد برای او زنگ می‌زند، به این ورزشکاران زنگی می‌گویند که تعدادشان بسیار کم است.