جنگ ۴۰ روزه آمریکا و اسرائیل علیه ایران که از نهم اسفندماه ۱۴۰۴ آغاز و پس از ۴۰ روز متوقف شد، همچنان در وضعیت آتش‌بس به سر می‌برد و شهروندان به زندگی عادی و پیش از جنگ خود بازگشته‌اند، اگرچه شرایط همچنان جنگی بوده و سایه اهریمنی آن همچنان کشور را تهدید می‌کند.

طی ۴۰ روز حملات هواپیماهای آمریکایی و اسرائیلی به کشور، بسیاری از شرکت‌های دارویی و تجهیزات پزشکی دچار آسیب و حتی برخی خطوط تولیدی آنها متوقف شد. اگرچه هنوز وضعیت دارو و تجهیزات پزشکی کشور بحرانی نشده و تولید، توزیع و عرضه آنها به‌رغم این آسیب‌ها و شرایط جنگی کشور همچنان تداوم دارد، بااین‌حال قیمت بسیاری از اقلام به‌ویژه تجهیزات پزشکی و بیمارستانی افزایش شدیدی را تجربه کرده‌اند. این وضعیت در کنار بمباران پتروشیمی‌ها که بخشی از مواد اولیه این شرکت‌ها را تأمین می‌کنند، مزید بر علت شده تولید تجهیزات و اقلام پزشکی کشور برای بسیاری از تولیدکنندگان با چالش‌های بیشتری همراه شود.

آسیب‌های جنگ بر صنایع سلامت

«علیرضا چیذری»، رئیس هیئت‌مدیره انجمن تولید، تأمین، توزیع و صادرکنندگان تجهیزات پزشکی و دارویی، در گفت‌وگو با «پیام ما» در مورد آسیب به صنعت تجهیزات پزشکی کشور، اظهار کرد: «برخلاف تمامی قوانین انسانی و موازین حقوق بشری و همچنین کنوانسیون ژنو، صنعت سلامت کشور از حملات مصون نماند و ۱۶ شرکت تولید تجهیزات پزشکی به‌صورت مستقیم و ۳۰ شرکت نیز به‌صورت غیرمستقیم آسیب دیدند. همچنین هشت شرکت تأمین‌کننده تجهیزات و اقلام پزشکی نیز دچار آسیب‌های بسیار زیادی شدند.»

بر اساس اعلام اداره کل تجهیزات و ملزومات پزشکی سازمان غذا و دارو، شرکت‌های «فناوران تجهیزات پزشکی پارس»، «تجهیز گستر سلامت»، «نوآوران طب ایرانیان»، «پیک مد»، «سها»، «شالچیلار» و کارخانه «صاایران» اصفهان در جنگ اخیر مورد حمله قرار گرفتند. «علی علیزاده» سرپرست اداره کل تجهیزات و ملزومات پزشکی سازمان غذا و دارو، در فروردین‌ماه، سطح خسارات وارده به این شرکت‌ها را متفاوت ارزیابی کرد و گفت: «آسیب جدی به خط تولید شرکت فناوران تجهیزات پزشکی پارس وارد شده و انبار قطعات استراتژیک شرکت تجهیز گستر سلامت نیز تخریب کامل شده است. کارخانه صاایران اصفهان نیز با تخریب کامل مواجه شد.»

او با اشاره به جزئیات خسارات وارده به کارخانه پیک مد، تصریح کرد: «این واحد تولیدی در دو نوبت و در دو موقعیت جغرافیایی متفاوت مورد هدف قرار گرفت به‌طوری‌که هم کارخانه و هم دفتر مرکزی این شرکت دچار آسیب شد. کارخانه پیک مد که تولیدکننده ست سرُم و خون است و واحد تولیدی شرکت نوآوران طب ایرانیان با اختلال در فعالیت روبرو شده‌اند؛ اما تدابیر لازم برای بازگرداندن سریع این واحدها به چرخه تولید در دست اجرا است.»
کمبودهای حداقلی در شرایط بحرانی

آسیب‌های وارده به این شرکت‌ها و همچنین برخی صنایع دیگر که در تولید تجهیزات پزشکی و دارو در کشور دخیل هستند، نگرانی از آینده این صنایع که برای سلامت شهروندان هر جامعه‌ای حیاتی هستند را دوچندان کرده است. بااین‌حال به گفته چیذری هنوز کمبودی در این حوزه احساس نشده است: «در حال حاضر ما در شرایط جنگی به سر می‌بریم و طبیعی است که نیازها نیز مبتنی بر این شرایط مورد رسیدگی قرار می‌گیرند. در چنین شرایطی اعمال «الکتیو» و غیراورژانسی جای خود را به اعمال اورژانسی می‌دهند. در نتیجه تولید تجهیزات پزشکی نیز ضمن تطبیق خود با این شرایط بر روی تأمین اقلام اورژانسی و شرایط حاد متمرکز شده‌اند. در چنین شرایطی به دلیل اولویت وضعیت اورژانسی و تمرکز تولید بر این وضعیت کمبودهای اقلام پزشکی را به حداقل رسانده‌اند.»

کاهش قدرت خرید و کاهش کمبودها

به گفته این فعال صنفی حوزه تجهیزات پزشکی کشور، گران‌شدن کالاهای پزشکی نیز در کاهش کمبود این اقلام نیز دخیل است: «بسیاری از تجهیزات پزشکی افزایش قیمت شدیدی را تجربه کرده‌اند. این موضوع موجب شده تا دسترسی مردم به این کالاها کاهش پیدا کند، عملاً ۷۰ درصد مردم قدرت خرید این کالاها را ندارند، در نتیجه خریداری برای این کالاها وجود ندارد و عملاً کمبودی نیز در این حوزه به وجود نیامده است.»

به گفته او اگر شرایط جنگی تمام شود و عمل‌های غیراورژانسی افزایش پیدا کند، دوباره مصرف کالاهای پزشکی نیز افزایش پیدا کرده و احتمالاً کمبودها خود را نشان می‌دهند: «در این شرایط تولیدکنندگان باید به‌سوی تولید کالایی که نیاز آن وجود دارد، متمرکز شوند.»

چیذری یادآور شد: «مدت زمانی طولانی مرزهای هوایی و دریایی بسته شد و کالاها نمی‌توانستند از این طریق وارد کشور شوند. این مسئله نیز می‌تواند روی کمبود این اقلام تأثیر بگذارد. اگرچه هنوز سختی در این مسیر وجود دارد، اما راه‌های دیگری نیز چون مرزهای زمینی باز بوده و حمل‌ونقل ریلی نیز وجود دارد که این موضوع نگرانی‌ها را برای واردات کالا کم می‌کند. از سوی دیگر تولیدکنندگان و تأمین‌کنندگان داخلی نیز همچنان توان تولید داشته و می‌توانند نیازهای کشور را پوشش دهند.»

رئیس هیئت‌مدیره انجمن تولید، تأمین، توزیع و صادرکنندگان تجهیزات پزشکی و دارویی، ادامه داد: «در حال حاضر یک اقدام خوب نیز انجام شده و برخی ارگان‌ها با حمایت صندوق توسعه ملی توانسته‌اند، ذخیره‌سازی مناسبی از تجهیزات پزشکی را انجام دهند، هرچند میزان آن در مقایسه با نیاز کشور کم است، بااین‌حال در این شرایط اقدام مناسبی است.»

گرانی محصولات پتروشیمی و تأثیر بر تأمین کالاهای پزشکی

چیذری در ادامه با اشاره به بمباران صنایع پتروشیمی و آسیب به آنها و تأثیر آن بر تجهیزات پزشکی کشور اظهار کرد: «۷۰ درصد تجهیزات پزشکی، اقلام مصرفی است و بین ۵۰ تا ۶۰ درصد مواد پتروشیمی در این صنایع مصرفی دخیل هستند. لوازم بسته‌بندی، سِت سرم و سرنگ، حتی اقلام بهداشتی به‌وسیله پلیمرها تولیدی صنایع پتروشیمی تولید می‌شوند. این پلیمرها و مواد پتروشیمی به‌شدت گران شده و همین موضوع بر روی قیمت کالاهای پزشکی نیز تأثیر گذاشته است و مثلاً در حال حاضر قیمت بسته‌بندی یک دارو از خود دارو گران‌تر شده است که این موضوع به گرانی صنایع پتروشیمی باز می‌گردد.»

کاهش توان تأمین ریالی برای خرید ارز

او در ادامه با اشاره به اقدام مناسب بانک مرکزی در تخصیص به‌موقع ارز موردنیاز شرکت‌ها، کمبود منابع ریالی شرکت‌ها در خریداری ارز تخصیص شده یک نگرانی با تأمین تجهیزات پزشکی دانست و گفت: «به دلیل تغییر ارز چهارهزار و ۲۰۰ تومانی به ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی، توان تأمین ریالی، شرکت‌ها برای خریداری ارز نیز کاهش پیدا کرده است. در نتیجه توان واردات مواد اولیه یا محصول نهایی نیز کاهش پیدا کرده و کالاهای پزشکی ممکن است دچار کمبود شوند. بر همین اساس امیدواریم مسئولان و نهادهای مربوطه هرچه زودتر برای این موضوع چاره‌ای اندیشیده تا تداوم تأمین تجهیزات پزشکی همچنان وجود داشته باشد.»

او همچنین یادآور شد: «در حال حاضر، قیمت‌گذاری دستوری موجب شده است، تا حاشیه سود تولید کالاها کاهش پیدا کرده و عملاً تولید به‌صرفه نباشد، با این همچنان شرکت‌ها به دلیل نیازهای کشور سطح تولید خود را حفظ کرده و توزیع کالاها نیز به‌خوبی صورت می‌گیرد.»