«محمدعلی آخوندی»، مدیرکل مدیریت بحران استانداری خراسان‌جنوبی، عصر سومین روز پس از انفجار معدن‎ زغال‌سنگ در طبس و جان ‎باختن شمار قابل‌توجهی از کارگران و در‌حالی‌که خبرهایی مبنی‌بر پایان عملیات در برخی رسانه‌ها منعکس شده است، در مورد آخرین تحولات عملیات جست‌وجو به «پیام ما» می‌گوید: «هیچ‌گونه دستوری مبنی‌بر پایان عملیات صادر نشده است و هیچ‌یک از مقامات استان چنین چیزی را اعلام نکرده‌اند. عملیات ادامه دارد و هنوز به پیکر محبوسان در معدن دسترسی پیدا نکرده‌ایم.»

 عملیات دشوار 

آخوندی توضیح می‌دهد که به‌دلیل نزدیک شدن به محل حادثه در تونل معدن، عملیات با پیچیدگی زیادی همراه است و همه مطابق با دستور متخصصان در معدن پیش می‌روند: «این یک نقل قول از سوی تیم فنی عملیات است که ممکن است تا پاسی از این نیمه‌شب اگر شاهد اتفاق ویژه‌ای در تونل نباشیم، بتوانیم همهٔ محبوسان را بیرون بیاوریم. اما واقعاً این عملیات دارای سختی‌هایی است، هم امیدواریم هم تلاش می‌کنیم که بتوانیم هرچه زودتر آن را به پایان برسانیم.»

درحالی‌که مقامات رسمی و دولتی هنوز از اعلام هر دلیلی برای فاجعهٔ پیش‌آمده خودداری می‌کنند و آن را به اعلام نظر تخصصی کمیتهٔ بررسی‌کنندهٔ موضوع منوط می‌دانند، معاون حقوق عامه دادستان کل کشور از جزئیاتی که می‌تواند با این حادثه مرتبط باشد، سخن گفته است: «برابر مشاهدهٔ برخی سوابق اداره کار، مشخص شد برخی از موارد رعایت نشدن نکات ایمنی در معدن طبس مشهود بوده است.»

 سابقهٔ نقص ایمنی 

ترکی توضیح داده است: «همکاران قضایی ما در استان، بلافاصله پس از وقوع حادثه در محل حاضر شدند، دستورات قضایی لازم صادر شده و فرآیند قانونی در حال طی شدن است. این موضوع از پیچیدگی خاصی برخوردار است و ابعاد فنی، کارشناسی و قضایی دارد. برای اینکه بتوانیم اظهارنظر دقیقی داشته باشیم، ضمن آنکه باید محل را به‌طور دقیق معاینه و بررسی کنیم و تحقیقات محلی انجام دهیم، اسناد و مدارک مربوط به اداره کار و کارشناسی‌های مربوط به حوزهٔ ایمنی، نقشه‌های تهویه و استخراج و سایر اسناد نیز باید اخذ و مشاهده شود تا بتوانیم جمع‌بندی مناسبی را برای اظهارنظر قضایی داشته باشیم. درخواستم از مسئولان اجرایی و سایر افرادی که ممکن است مسئولیتی هم نداشته باشند، این است که تا زمان تکمیل تحقیقات قضایی از اعلام نظر و اعلام نتیجهٔ قطعی خودداری کنند؛ چراکه عوامل متعددی باید مورد بررسی قرار گیرد تا ما بتوانیم به جمع‌بندی قضایی برسیم. آنچه مسلم است عزم قوه قضائیه برای رسیدگی دقیق و قاطع به همهٔ قصور و تقصیرهای احتمالی است.»

 یک ویدئوی هشدار 

این گفته‌ها در شرایطی بیان شده که روز گذشته ویدئویی از صحبت رئیس شورای کار خراسان‌جنوبی با وزیر کار تعاون و رفاه اجتماعی منتشر شده است که در آن «علی مقدس‌زاده» تأکید می‌کند که «نبود سنسور گاز متان» دلیل این اتفاق بوده است. وزارت کار تاکنون توضیحی در مورد این ویدئو ارائه نداده است. سخنگوی دولت نیز روز گذشته در نخستین نشست خبری خود اعلام کرد که بعد از روشن شدن ابعاد این حادثه دولت گزارشی به مردم در این زمینه ارائه خواهد داد.

این نخستین‌بار نیست که حادثهٔ معدن زغال‌سنگ در ایران منجر به یک فاجعه می‌شود. اردیبهشت سال ۱۳۹۶ یک انفجار ناشی از نشست گاز متان در معدن «زمستان یورت» آزادشهر در استان گلستان، جان ۴۴ کارگر معدن را گرفت. پس‌ازآن، دولت اعلام کرد کارگروه ویژه‌ای برای بررسی ایمنی معادن ترتیب خواهد داد و این فاجعه دیگر هرگز تکرار نمی‌شود. اما درست هفت سال بعد انفجار دیگری جان کارگران معدن را گرفت. حالا یک‌بار دیگر دولت وعده داده است که بررسی ایمنی معادن به‌ویژه معادن زغال‌سنگ را در دستورکار قرار می‌دهد.

 قانون ایمنی چه می‌گوید؟

مطابق ماده ۱۹ آیین‌نامهٔ ایمنی معادن، کپسول خودنجات در معادن زغال‌سنگ زیرزمینی از تجهیزات الزامی حفاظت فردی است و تمام افرادی که وارد معدن می‌شوند باید در تمام مدت آن را به‌همراه داشته باشند و جز در موارد استفاده، آن را از کمربند خود باز نکنند. همچنین، آموزش کار با کپسول‌های خودنجات در معادن زغال‌سنگ برای تمام افرادی که وارد معدن می‎‌شوند، الزامی است. پوشیدن جلیقهٔ شبرنگ‌دار نیز در معادن زیرزمینی در همهٔ نوبت‌های کاری و در معادن سطحی در نوبت‌های کاری بعد از غروب آفتاب برای تمامی افراد الزامی است. ویدئویی‌هایی از کارگران معدن منتشر شده است که می‌گویند درصورت استفاده از تجهیزات خودنجات باید هزینه‌ای را به معدن پرداخت می‌کردند که تقریباً معادل نیمی از حقوق یک ماه یک کارگر است.

در حال حاضر به‎نظر می‌رسد آنچه اولویت دارد خروج ۱۰ محبوس به‌جای‌مانده در تونل معدن است که به‌گفتهٔ مسئولان حاضر در میدان، احتمال زنده بودنشان کم است. گام بعد نتیجهٔ کمیتهٔ تخصصی‌ است و آن زمان معلوم خواهد شد روسیاهی این فاجعه برای زغال‌سنگ و ویژگی‌هایش باقی می‌ماند یا برای مدیران معدن و ناظران بر عملکرد آنان.