تنگناهای تحقق عدالت آموزشی در دولت چهاردهم

 فشارهای ایدئولوژیک به‌جای تحقق عدالت

 «محمدرضا نیک‌نژاد» عضو کانون صنفی‌ معلمان‌ کشور، به «پیام ما» بیان کرد: چالش‌های ساختاری زیادی در حوزۀ آموزش و پرورش وجود دارد؛ هم از نظر محتوایی و هم مدیریتی. آموزش و پرورش ساختار بسیار بزرگی دارد و ۱۱۵ هزار مدرسه در سطح کشور داریم که از نظر پراکندگی جغرافیایی قابل‌توجه هستند. اما بسیاری از ساختارها در حوزۀ آموزش و پرورش کارایی لازم را ندارند. ما اکنون دو مجموعۀ ستادی و اداری در این حوزه داریم؛ یک بخش ستادی که پشتیبان مدرسه و معلم است و بخش اداری که برای معلمی تدارک دیده شده که به دلایل حرفه‌ای و سیاسی و ستادی کارایی لازم را برای این صنف ندارند. ضمن اینکه به لحاظ ساختاری، برای دست‌یابی به عدالت آموزشی، نیازمند تجهیزات هستیم. در مجموع برای بهبود وضعیت بخش آموزش و پرورش، نیازمند برنامه‌های میان‌مدت و بلند‌مدت هستیم و دولت باید برای این مسائل برنامه‌ریزی کند. 

نیک‌نژاد افزود: از سوی دیگر مشکل بعدی، ساختار و درونمایۀ محتوای آموزشی ماست که فشارهای سازمان‌های بیرون آموزش و پرورش دربارۀ آن وجود دارد. در همۀ کشورها دانش‌آموزان را اندکی با ایدئولوژی حاکم آشنا می‌کنند. مثلاً آمریکا در مباحثی چون لیبرالیسم یا حقوق بشر و … آموزش می‌دهد، اما تا جایی که آموزش و پرورش توان و کشش آن موضوع را داشته باشد. 

این فعال صنفی با بیان اینکه البته آقای «پزشکیان» تاکنون نشان داده فردی منطقی است ولی ساختار مدیریتی آموزش و پرورش دچار چالش جدی است، تأکید کرد: باید وزیری برای آموزش و پرورش انتخاب شود که دغدغۀ معلم و دانش‌آموز و اولیاء دانش‌آموز را داشته باشد و در مجموع کلاس و مدرسه را بشناسد. فردی که از جنس آموزش و پرورش باشد و مسائل کلاس و معلم را درک کند. علاوه‌بر این‌ها ویژگی هدایت یک سازمان کلان را از نظر مدیریتی دارا باشد؛ چرا که در مجموع جمعیت دانش‌آموزان و معلمان و خانواده‌های دانش‌آموزان، جمعیتی حدود ۴۵ میلیون نفر را در بر می‌گیرد.

  انزوای آموزشی در ایران

نیک‌نژاد تصریح کرد: همان‌طور که برای بخش آموزشی از موبایل استفاده می‌کنیم، در بخش‌های نرم‌افزاری هم نیازمند توجه به دستاوردهای جهانی هستیم. زیرا علم و دانش جهانی برآمده از تجارت همۀ جهان است و اینکه خود را منزوی کنیم، عقب می‌مانیم. درحال‌حاضر کشورهای عربی از ما در حوزۀ آموزش پیشروتر هستند و بین ما و آن‌ها فاصلۀ زیادی افتاده است. هم‌اکنون نشست‌های آموزشی که در قطر درحال برگزاری است، خیلی شگفت‌انگیز است. همچنین در عمان هم توجه ویژه‌ای به دستاوردهای جهانی آموزشی می‌شود. اما ما اکنون در کشور خودمان کمبود معلم داریم و از ظرفیت‌ها استفاده نمی‌کنیم. 

او در بخش مطالبات معلمان هم گفت: یکی از مطالبات معلمان در حوزۀ تأمین معیشت و حقوق است. اکنون  حقوق هر معلم در حدود ۱۵ میلیون تومان است و حقوق معلمان حق‌التدریسی حتی زیر ۱۰ میلیون است و بهتر است دولت جدید ابتدا موضوع معیشت معلمان را در اولویت قرار دهد. دولت قبل اقدام به رتبه‌بندی معلمان کرد که بر روی این موضوع به‌درستی فکر نشده بود و به شکلی که اجرا شد، معلمان گلایه داشتند. چون قرار بود حقوق معلمان را به متوسط نرخ تورم برسانند، اما چنین نشد؛ درحالی‌که در آموزش و پرورش معلمان با مدرک دکترا حقوق زیر ۲۰ میلیون تومان می‌گیرند. بنابراین انتظار صنفی معلمان حل چالش معیشتی آنان است. از طرف دیگر جایگاه معلمان از نظر استقلال کاری به رسمیت شناخته نمی‌شود و لازم است نقش آنان در بحث آموزشی را بیشتر کنیم. 

  بحران کمبود معلم و تجهیزات آموزشی

در ادامه «محمد رضاخواه» عضو هيئت‌مديرۀ كانون صنفی معلمان ايران هم به «پیام ما» بیان کرد: در حوزۀ عدالت آموزشی اولین چیزی که بخش آموزش و پرورش به آن نیاز دارد، بودجه است. ما در بحث نیروی انسانی کارآمد و متخصص و همچنین تجهیزات آموزشی، نیاز به بودجه داریم. در وزارت آموزش و پرورش همیشه بودجه صرف هزینۀ پرسنل می‌شود و بودجه‌ای برای کیفیت‌بخشی و عدالت آموزشی باقی نمی‌ماند؛ خصوصاً در مناطق محروم و روستاها که با بحران بودجه و تجهیزات مواجه‌اند.

موضوع سوم بحث امکانات و تجهیزات است. برخی از مدارس ما در مناطق دوردست، کانکسی هستند و از نظر فضا و کلاس مناسب آموزش نیستند. همچنین ما با تراکم آموزش در مدارس دولتی مواجه‌ایم و اغلب کلاس‌ها بالای ۳۵ دانش‌آموز هستند و معلم نمی‌تواند به‌طور مناسب برای همۀ دانش‌آموزان وقت و انرژی کافی بگذارد. 

به‌گفتۀ این فعال صنفی، دولت جدید که مردادماه تشکیل می‌شود، فرصت کمی تا ابتدای مهر دارد، اما در گام اول می‌تواند بحران کمبود معلم را حل کند تا کلاس بدون معلم نداشته باشیم و بعد هم برای نیروهای سرباز معلم یا حق‌التدریس هم فکر اساسی کند