بیش از 15 سال است که فعالان میراث فرهنگی تلاش کرده‌اند که ماسوله را به ثبت جهانی برسانند. شهری از توابع گیلان که به دلیل معماری خاص و پلکانی، از سال 1354 به ثبت ملی رسیده بود. این شهر 4 هزار ساله بناست در سال 2023 در اجلاس میراث تاریخی و جهانی یونسکو از منظر فرهنگی همپای هگمتانه مورد بررسی قرار بگیرد. از همین رو بود که استاندار گیلان در تابستانی که گذشت به سراغ پرونده باز ثبت جهانی ماسوله رفت. استاندار این استان شمالی به مسئولان مربوطه مهلتی یک ماهه برای رفع نقص پرونده ثبت جهانی، تا پیش از حضور ارزیابان یونسکو داد. حالا پس از پایان حضور ارزیابان این سازمان جهانی در ماسوله، استاندار گیلان خبر ارزیابی مثبت آنها از ماسوله را منتشر کرده است.

پیش از حضور ارزیابان یونسکو در ماسوله، «پیام ما» در گزارشی از وضعیت رفع نواقص پرونده ثبت جهانی ماسوله تهیه کرده بود. به نقل از آن گزارش بنا بود در ضرب‌العجلی یک ماهه مشکلات پرونده ثبت جهانی این شهر در استان گیلان رفع شود. پیشتر «ولی جهانی»، مدیرکل میراث‌ فرهنگی، گردشگری و صنایع‌ دستی گیلان به پیام ما گفته بود: «بیش از ۹۰ درصد موانع پرونده شامل تخریب سازه اسکلت فلزی، ساماندهی کابل‌های برق و مخابرات، طرح تصفیه‌خانه فاضلاب شهر از سوی دستگاه‌های اجرایی استان و اداره‌های مرتبط با اعتبار تخصیص یافته استانی یا اعتبار داخلی دستگاه‌ها انجام شده است.» این در حالی است که اهالی هنوز موانعی از جمله اصلاح جاده و تابلوهای مختلف نصب شده در مسیر و خود شهر و یکسان‌سازی چادرهای سایه‌بان باقی مانده که اغلب آنها مربوط به جزئیات منظر فرهنگی است، خبر داده‌اند. مدیرکل میراث فرهنگی استان گیلان با وجود آگاهی به این موارد معتقد بود که با برنامه‌ریزی‌های صورت گرفته، روند آمادگی ماسوله برای حضور ارزیاب در حال انجام بوده و با رفع موانع جزئی باقیمانده پس از انتظار طولانی، شاهد درج شهر تاریخی ماسوله در فهرست میراث جهانی یونسکو خواهیم بود.
انتظارها برای ماسوله به سر آمد
«نعیمه بن کاری» از کشور عمان به عنوان ارزیاب یونسکو سرانجام پس از گذشت ۱۱ سال از آغاز فرایند ثبت جهانی ماسوله، چهارشنبه ششم مهرماه وارد این شهر تاریخی شد و فرآیند اولیه ثبت جهانی ماسوله را آغاز کرده است. استاندار گیلان، ارزیابی مثبت یونسکو از ماسوله را اعلام کرد. اسدالله عباسی، استاندار گیلان پس از حضور یک هفته‌ای نماینده یونسکو در ماسوله؛ بیان کرد: «به نظر می‌رسد نماینده این سازمان جهانی ارزیابی مثبتی از ماسوله داشته و مباحثی نیز با او مطرح شد که به طور قطع در انجام فرایند ثبت جهانی این پرونده موثر است.»
او روز یکشنبه در جریان دیدار با نعیمه بن کاری نماینده یونسکو در فرآیند ثبت جهانی ماسوله افزود: «فرآیند ثبت جهانی ماسوله از یک سال گذشته به طور جدی آغاز شده و اینک نماینده یونسکو برای انجام این پروسه به گیلان سفر کرده و بازدید خود از شهرک تاریخی ماسوله را به انجام رسانده است.»
استاندار گیلان با بیان اینکه در آینده نزدیک، شاهد پیوستگی حلقه‌های میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی هستیم، بیان کرد: «تلاش ما بر آن است ظرفیت‌های گردشگری، صنایع دستی و میراث فرهنگی گیلان به معنای واقعی شکوفا شود و این موضوع فقط محدود به شعار نباشد.»
عباسی ثبت جهانی ماسوله را برنامه دولت دانست و تاکید کرد: « همزمان با سفر رئیس جمهوری به گیلان، رشد و توسعه گردشگری در استان به طور جدی پیگیری و آغاز شده است. از این‌رو برای کسانی که تمایل دارند در این بخش سرمایه‌گذاری کنند، تسهیلات لازم در نظر گرفته شده است.»

اسدالله عباسی، استاندار گیلان پس از حضور یک هفته‌ای نماینده یونسکو در ماسوله؛ بیان کرد: به نظر می‌رسد نماینده این سازمان جهانی، ارزیابی مثبتی از ماسوله داشته است

ماسوله سرانجام جهانی می‌شود
شهرک تاریخی ماسوله در سال ۲۰۰۷ در میراث تاریخی یونسکو به طور موفق ثبت شد تا مسیر هرگونه تغییر و آسیب به آن بسته شود. در گذر سال‌ها، این شهر رفت و آمد مدیران، کارشناسان بین‌المللی، ملی و استانی بسیاری را به خود دید که بررسی‌ها و گزارشات متعددی را از این قطعه تاریخی به همراه داشت. اما همچنان پرونده جهانی شدن ماسوله اندر خم یونسکو باقی مانده بود تا اینکه آبان ماه ۱۴۰۰ ماسوله عنوان «شهر کامل» از نگاه ارزیابان بین‌المللی را از آن خود کرد. این اتفاق به اعتقاد کارشناسان قدمی مهم در مسیر ثبت جهانی آن محسوب می‌شود.
بهمن ماه سال گذشته ثبت منظر فرهنگی شهر تاریخی ماسوله نیز در فهرست میراث جهان اسلام (آیسسکو) خبری تازه و امیدبخش برای این شهر و دوستداران میراث فرهنگی بود و در اوایل ۱۴۰۱ ماسوله به اتحادیه شهرهای تاریخی جهان پیوست. استاندار گیلان فروردین ماه امسال نیز در این کمیته‌ بر لزوم هم‌افزایی همه دستگاه‌های اجرایی برای رفع موانع ثبت جهانی ماسوله تأکید کرد و گفت: «ثبت جهانی ماسوله، حیثیت گیلان است و هیچ گونه بهانه‌ای برای تاخیر دستگاه‌های اجرایی در انجام وظایف تعیین شده، پذیرفتنی نیست.» او ثبت جهانی ماسوله را گامی مهم در اقتصاد گردشگری استان دانست و گفت: «هر دستگاه به سهم خود برای موانع مشخص شده، اقدام و هر کجا نیاز به تامین اعتبار است، اعلام نماید تا برای آن برنامه‌ریزی شود.»
ماسوله با قدمتی حدود 4 هزار سال پس از سال‌ها تلاش متمادی، در سال گذشته با فراهم شدن زمینه حضور ارزیابان یونسکو برای بررسی شرایط ثبت و رفع موانع جهانی شدن این شهر، حالا در یک قدمی معرفی به جهان قرار گرفته است.