بخت همچنان از بختگان روی برگردانده. یک سال پیش در بالادستش طرح انتقال آب زدند و 5 روز قبل جسمش را زیر لودر بردند. طرح موسوم به سایت زباله ارسنجان، روز گذشته با دستور محیط زیست متوقف شده اما فعالان محیط زیستی با اشاره به مجوز آب منطقه ای و محیط زیست این طرح، معتقدند که دیر یا زود این طرح دوباره آغاز می‌شود. دفن زباله در تالاب خشکیده بختگان البته اتفاق جدیدی نیست، صد متر بالاتر از همین سایتی که قرار بر افتتاحش بود، پر است از نخاله‌ها و پسماندهای سلطان‌شهر. بماند که خاک حاشیه‌های جنوبی تالاب هم با زباله‌های 13 شهرستان جنوبی ادغام شده.
همه این‌ها دست در دست هم داده تا در مقاطع کوتاه بارندگی آب آلوده به پساب، از طریق زهکش‌ها و مسیر سیلاب روانه تالابی شود که در بهترین حالت هر سال ده درصدش آبگیری می‌شود. آب که تبخیر می‌شود بختگان، نمک‌زاری است از آلایندگی‌هایی که دودش با هر توفان به چشم روستانشینان اطراف می‌رود.

کلنگ احداث سایت دفن زباله را 28 تیرماه به زمین زدند و عملیات اجرایی دو روز بعد شروع شد. بیل مکانیکی‌ها بی‌رحمانه، خاکش را چنگ انداختند و لودرها هم آثارش را جمع کردند. اکنون 5 روز است که غربى‌ترین نقطه بختگان، حد فاصل دو زهکش منتهی به تالاب‌هاى طشک و بختگان زیر چرخ ماشین‌های سنگین رفته‌است.
عملیات اجرای سایت پسماند متوقف شد
در گزارش ارزیابی آب منطقه‌ای استان فارس آمده سطح آب زیرزمینی در محل احداث پایین است. اما در بیانیه‌ای که محیط زیست روز قبل منتشر کرده خلاف این موضوع آمده است: «با توجه به بررسی کارشناسی انجام شده و وجود شواهدی از بالا بودن سطح آب‌های زیرزمینی، کمیته فنی محیط زیست فارس دستور توقف ایجاد سایت برای تحقیقات بیشتر را گرفته است.»
در بیانیه سازمان محیط زیست اشاره‌ای به مجوز داشتن این طرح نشده است اما زین‌العابدین هاشمی، دبیر انجمن قلات سبز ارسنجان دلیل توقف این طرح را تنش‌های اجتماعی می‌داند نه مشکلات محیط زیستی. او به «پیام‌ما» می‌گوید: «ما کاملا با راه‌اندازی هر گونه سایت دپوی زباله مخالفیم و معتقدیم که باید بازیافت صورت گیرد، اما معترضان این طرح سه سال است که زباله‌های خانگی را صد متر بالاتر از همین سایت در خاک منطقه دفن می‌کنند.» به گفته او شیرابه این زباله‌ها وارد کانال سلطان‌شهر می‌شود که یکی از کانال‌های آب سطحی است. «محل دفن زباله‌های سلطان شهر 100 متر بالاتر از محل جدید است و سه سال است که زباله‌های خانگی در این محل دفن می‌شود و حتی پرونده این تخلف به دادگاه فرستاده شده است.»
این فعال محیط زیست معتقد است که توقف این طرح یک نمایش برای خوابیدن اعتراض‌هاست. او می‌گوید: « به دلیل تنش‌های اجتماعی محیط زیست دستور توقف طرح را داده است تا بار دیگر جواب استعلام سازمان آب را بگیرد.» به گفته هاشمی این سایت زباله هزار و 300 متر تا مرز پناهگاه و 4 کیلومتر تا بستر دریاچه بختگان فاصله دارد و حجم زباله روزانه آن کمتر از 2 تن است.
سایت زباله، محل عبور سیلاب است
سیروس زارع از کنشگران محیط زیست منطقه دیروز از انتخاب نامناسب محل پسماند گفته بود که این محل، درست در حد فاصل دو زهکش منتهی به تالاب کمجان و بختگان است؛ کانال‌هایی که سرریز روان آب‌های حوضه بختگان را به این تالاب روانه می‌کنند.
رسول حاجی‌باقری، عضو انجمن نجات بختگان در استهبان نیز در گفت‌و‌گو با «پیام‌ما» این موضوع را تایید می‌کند: «کل منطقه در مسیر عبور سیلاب‌هایی است که در نهایت به بختگان می‌ریزد.»
او که معتقد است در بلندمدت دود این انتخاب در چشم مردم محلی می‌رود، ادامه می‌دهد: «دست کم در یک دهه گذشته گاه و بی‌گاه در بازه یکی، دو ماهه تالاب بختگان آبگیری می‌شود. این موضوع باعث می‌شود تا بعد از نشست آلودگی در تالاب و خشک شدن کف زیستگاه، توفان‌ها و ریزگردهایی که از تالاب بختگان بلند می‌شود، این آلودگی را به مناطق اطراف منتقل کند.»
در دوسال گذشته تنها دو بار از مارگون به بختگان حقابه تعلق گرفته است. یک بار در سال 98 به میزان 40 میلیون مترمکعب که به گفته بهمن ایزدی، رئیس هیات مدیره کانون سبز فارس به دلیل خشک بودن رودخانه کر، ‌همگی قبل از ورود به بختگان در لایه‌های زیرین رودخانه کر فرورفته و فقط 20 میلیون مترمکعب آن به بختگان رسیده است و بار دیگر در پاییز 99 حدود 55 میلیون مترمکعب‌شده است.
ایزدی پیش‌تر درباره حقابه اختصاص یافته به تالاب به «پیام ما» گفته بود: «به دلیل زمان نامناسب تخصیص، کشاورزان این آب را در میانه راه با موتور پمپ‌ها کشیده‌اند و سهم بختگان به قدری کم بوده که تا زمان مهاجرت فلامنیگو‌ها باز هم از بختگان چیزی جز نمکزار باقی نمانده است.»
حتی 10درصد بختگان آب ندارد
آن طور که باقری می‌گوید حجم آبدار تالاب به 10 درصد هم نمی‌رسد. «امسال فقط 40 میلیون مترمکعب آب به تالاب بختگان اختصاص پیدا کرد که حتی تا ورودی هم نرسید و حالا حتی ده درصد از تالاب هم آب ندارد.» این فعال محیط زیست معتقد است که بختگان بالغ بر 700 میلیون مترمکعب آب می‌خواهد و اختصاص اعدادی همچون 40 میلیون مترمکعب، دردی از تالاب دوا نمی‌کند.
این در حالی است که با خالی شدن تالاب از آب، دست‌اندازی به درون آن هم بیشتر شده.
دفن پسماند در حاشیه و یا درون تالاب برای اولین بار نیست که رخ می‌دهد. پیشینه این تخلف آشکار به یک دهه قبل برمی‌گردد و فقط محدود به زباله‌های سلطان‌شهر هم نیست. حاجی‌باقری توضیح می‌دهد: «این اتفاقات دائما در دهه‌های گذشته رخ داده، خصوصا در محدوده جنوبی بختگان. 13 روستا در حاشیه جنوبی تالاب به خاطر مشکلات فراوانی که وجود داشته سایت زباله ندارند و گوشه گوشه جنوبی تالاب را از زباله‌هایی پر کرده‌اند که در بهترین حالت با خاک پوشانده شده‌اند.»
بختگان راهی تا شوره‌زار شدن ندارد. به گفته مسعود تجریشی، معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست 40 درصد تالاب‌های کشور کانون غبار شده‌اند.
شرایط در بختگان اما قدری حادتر است، حال آنکه این تالاب، کانون جمعیتی استان فارس است و با خشک شدنش حداقل 8 شهرستان دچار مشکل می‌شوند. در شرایط خشکسالی، وضعیت چشمه «گمبان»، دریاچه «طشک» و تالاب «کمجان» در ورودی بختگان به نسبت بهتر از سایر نقاط است اما نگرانی عمده کارشناسان محیط زیست درباره بختگان است.
حسن طباطبایی، رئیس پارک ملی بختگان ماه پیش با تعریف چهار مرحله خشکسالی، هواشناسی (نقصان بارش)، کشاورزی (نقصان رطوبت خاک)، هیدرولوژیکی (نقصان آب‌های سطحی و زیرزمینی) و اقتصادی و اجتماعی گفته بود که «در حوضه‌ آبخیز بختگان در مرحله خشکسالی اقتصادی و اجتماعی هستیم. مهاجرت روستاییان اطراف و مشکلات اجتماعی دیگر از تاثیرات این پدیده است که ضرورت تغییر رویکرد را در مورد تالاب و حوضه آبخیز ایجاب می‌کند».