اشتغال و فرزندآوری

در دهه‌های اخیر نرخ باروری در ایران به دلیل عوامل مختلف تغییرات چشمگیری داشته و در این میان افزایش مشارکت زنان در نیروی کار و اشتغال مدرن نیز تغییراتی را در رفتار باروری ایجاد کرده است. از سوی دیگر زنان شاغل نیز با چالش‌های مختلف در زمینه‌ی فرزندآوری دست به گریبانند. فرزندآوری یکی از مؤلفه‌های مهم علم جمعیت و از جمله موضوعاتی است که در حوزه‌ی مسائل اجتماعی توجه زیادی را به خویش معطوف داشته است. گروهی از زنان شاغل از اینکه چگونه خود را با شرایط نقش مادری سازگار کنند نگرانی و دلهره زیادی دارند و از این بابت خودکارآمدی خود را ضعیف می‌پندارند به عبارت دیگر باورهای زنان به پتانسیل‌هایشان در کنترل بر شرایط فرزندآوری بر تصمیم آنها به تاخیر فرزندآوری تاثیر می‌گذارد. زنان شاغل اغلب باید مسئولیت و وظایف خانه‌داری و مراقبت و نگهداری کودکان و هم فعالیت اشتغال بیرون از منزل را همزمان متحمل شوند که باعث تحلیل توان و نیروی جسمانی آنها می‌شود و در نتیجه آنها کمتر می‌توانند به طور مطلوب در هر یک از دو محیط (خانه و محل کار) بازدهی لازم را داشته باشد. از سوی دیگر با افزایش تعداد فرزندان هرچه سن کودکان کمتر باشد نیاز به مواظبت و نگهداری آنها بیشتر خواهد شد و وقت بیشتری از والدین به خصوص مادران طلب می‌کنند. همچنین در محیط کار نیز از زنان شاغل انتظار می‌رود پا به پای مردان همکار خویش به ارائه خدمات و انجام وظایف شغلی بپردازند و هرگونه درخواست اعم از درخواست مرخصی ساعتی، مرخصی زایمان، امتناع از پذیرش مسئولیت‌های شغلی و نظایر آن از طرف سرپرستان دلایلی خواهد بود بر اینکه مادر شاغل به عنوان نیروی کار نامطمئن و ناتوان به نظر برسد. بنابراین با بالا رفتن موقعیت اقتصادی‌ـ‌اجتماعی زنان، تمایل‌ آنان برای پیشرفت و تلاش برای استقلال مالی زنان شاغل را وا می‌دارد فرزندان کمتری داشته باشند. در پی این تغییرات و شرایط تصمیم برای داشتن فرزند بیشتر دیگر تصمیمی مردانه نخواهد بود و زنان نیز در این مورد از قدرت و اختیار تصمیم گیری بیشتری برخوردار می‌شوند.
می‌توان اینطور گفت که هر اقدامی در جهت افزایش قدرت چانه زنی زنان در خانواده نظیر اشتغال زنان و سهیم بودن آنها در درآمد خانواده به افزایش قدرت زنان در مورد فرزندآوری زمان و تعداد فرزندان منجر می‌شود. عدم امنیت شغلی، ساعت‌های طولانی کار، کنترل کمتر بر شغل و برخی از مشاغل پر زحمت و… از شرایط نامطلوب کاری برای زنان است به گونه‌ای که وضعیتی را فراهم خواهد آورد که در تصمیم گیری زنان برای فرزندآوری تاثیرگذار خواهد بود به ویژه اگر کسب شغل از نظر فرد یک فرصت و یک موفقیت اجتماعی قلمداد شود. با گسترش زندگی شهری بر خلاف گذشته که افراد به سهولت می‌توانستند در یک منطقه با هم زندگی کنند فاصله‌های اجباری باعث شده افراد از هم دور شوند که این موضوع در امر فرزندآوری نیز تاثیرگذار است.
بنابراین زنان شاغل از حمایت خدماتی (نظیر کمک در انجام دادن کار‌های خانه، حمایت نگهداری و محافظت از کودکان) محروم می‌شوند و همین امر بر مشکلات زنان شاغل می‌افزاید. بارداری زنان شاغل به سبب آنکه برای آنها محدودیت‌هایی را ایجاد می‌کند و سبب کاهش توانایی‌های جسمانی آنها می‌شود گاهی سبب جدا شدن زنان باردار از فضاهای عمومی، مجالس خانوادگی و محدودیت در معاشرت‌ها و فعالیت‌های آنها می‌شود، به گونه‌ای که برخی زنان این تجربه و باور را عنصری بازدارنده در تمایل به فرزندآوری می‌دانند گاهی نیز مشکلات پرفرزندی در خانواده پرجمعیت در منزل پدری خود و همسر در تصمیم گیری انها در مورد فرزندآوری تاثیر می‌گذارد.